De bestuurlijke kaart van de
Europese Unie
Bronvermelding
De bestuurlijke kaart van de Europese
Titel : Unie
Druk : 3
Auteur : A. van der Vleuten
Uitgever : Coutinho
ISBN (boek) : 9789046903223
Aantal hoofdstukken (boek) : 16
Aantal pagina’s (boek) : 316
De inhoud van dit uittreksel is met de grootste zorg samengesteld. Incidentele onjuistheden kunnen niettemin voorkomen. Je
dient niet aan te nemen dat de informatie die Students Only B.V. biedt foutloos is, hoewel Students Only B.V. dat wel nastreeft.
Dit uittreksel is voor persoonlijk gebruik en is bedoeld als wegwijzer bij het originele boek. Wij raden aan altijd het bijbehorende
studieboek te kopen en dit uittreksel als naslagwerk erbij te houden. In dit uittreksel staan diverse verwijzingen naar het studieboek
op basis waarvan dit uittreksel is gemaakt.
Dit uittreksel is een uitgave van Students Only B.V. Copyright © 2012 StudentsOnly B.V. Alle rechten voorbehouden. De uitgever
van het studieboek is op generlei wijze betrokken bij het vervaardigen van dit uittreksel. Voor vragen kun je je per email wenden
tot .
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Van slagveld tot onderhandelingstafel: de geschiedenis van de Europese
samenwerking 4
Hoofdstuk 2 De institutionele architectuur van de EU 8
Hoofdstuk 3 De Commissie en de agentschappen: een Europese superregering? 10
Hoofdstuk 4 Het Europees Parlement: van marginaal tot machtig 12
Hoofdstuk 5 De Raad en de Europese Raad: cruciale intergouvernementele spelers 14
Hoofdstuk 6 Het Hof en de Rekenkamer: recht en controle 17
Hoofdstuk 7 Georganiseerde belangen, lobbyen en lobbyisten 19
Hoofdstuk 8 De interne markt: spagaat tussen economische en sociale prioriteiten 21
Hoofdstuk 9 De Europese en Economische Monetaire Unie 23
Hoofdstuk 10 Landbouw en milieu 25
Hoofdstuk 11 Er zijn grenzen: politiële en justitiële samenwerking 27
Hoofdstuk 12 De Europese Unie als speler op het wereldtoneel 29
Hoofdstuk 13 Theorieën van Europese integratie 31
Hoofdstuk 14 De kloof tussen de burger en Brussel 33
© Students Only B.V. – Alle rechten voorbehouden.
Bron : De bestuurlijke kaart van de Europese Unie – A. van der Vleuten
,Hoofdstuk 15 Retourtje Brussel-Den Haag: Nederland in de EU 35
Hoofdstuk 16 De grenzen van Europa 37
© Students Only B.V. – Alle rechten voorbehouden.
Bron : De bestuurlijke kaart van de Europese Unie – A. van der Vleuten
,Hoofdstuk 1 Van slagveld tot onderhandelingstafel: de geschiedenis
van de Europese samenwerking
Gezien de lange geschiedenis van oorlog is het verwonderlijk dat de Europese staten sinds de
Tweede Wereldoorlog samenwerken. Vertrouwen tussen de lidstaten ontstond dan ook na een
moeizaam ontwikkelingsproces, van EGKS tot de huidige EU.
1.1 Strijden tegen de mechanismen van het machtsevenwicht
Europese betrekkingen werden tot 1945 gedomineerd door oorlogen, vanwege de politiek van het
machtsevenwicht: voorkomen dat één staat machtig genoeg wordt om andere te overheersen.
Bondgenootschappen waren wisselend en tijdelijk, en veranderden zodra de machtsverhoudingen
anders werden. De politiek van machtsevenwicht confronteert staten met een veiligheidsdilemma:
veiligheid (macht) voor jezelf vormt een dreiging voor de ander.
1.1.1 Jean Monnet: een andere logica
Jean Monnet is een van de voornaamste grondleggers van de Europese integratie. Hij stelde voor
om machtspolitiek en het veiligheidsdilemma te doorbreken via (economische) samenwerking met
bovenstatelijke (supranationale) instituties.
Internationale samenwerking kent een belangrijk onderscheid tussen intergouvernementalisme:
letterlijk ‘tussen regeringen’. Staten nemen besluiten onderling en dienen deze zelf uit te voeren,
waarbij geen enkele staat zich kan laten dwingen.
Supranationalisme : samenwerking die ‘boven het nationale’ uitstijgt. Een staat stemt in met een
instituut dat zal handelen naar het collectief belang.
1.1.2 IJzeren Gordijn (1945-1956)
Vanwege het IJzeren Gordijn beperkten ideeën over Europese samenwerking zich aanvankelijk tot
de West-Europese staten. Britse premier Winston Churchill sprak in 1946 over een ‘Verenigde
Staten van Europa’, inclusief eigen leger en justitie, onder Franse & West-Duitse leiding.
Groot-Brittannië had echter haar eigen Commonwealth, en die visie verklaart de aanvankelijk
marginale Britse betrokkenheid.
1.1.3 Marshall-plan, BRD en DDR (1947-1949)
Vanaf 1947 financierden de VS de wederopbouw van Europa met het Marshall-plan.Rusland
weigerde gezamenlijk bestuur van Duitsland, leidend tot de splitsing tussen de Bondsrepubliek
Duitsland en de Duitse Democratische Republiek (DDR). Het begin van de Koude Oorlog.
1.2 Revolutie in de Europese betrekkingen (1950-1954)
De VS hadden een direct belang bij een machtig West-Europa als tegenwicht tegen de Sovjet-Unie
en haar Oost-Europese satellieten. Ze steunden daarom actief Monnets plannen voor supranationale
samenwerking. De eerste pogingen daartoe kwamen niet verder dan intergouvernementeel niveau,
zoals de Raad van Europa en de Organisatie voor Europese Economische Samenwerking (de
latere OESO)
Zeer belangrijk waren de Amerikaanse veiligheidsgaranties tegen de Sovjet-Unie en (een toekomstig)
Duitsland, vastgelegd in de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) in mei 1950. Dat gaf
Frankrijk de ruimte voor het initiatief tot supranationale samenwerking.
© Students Only B.V. – Alle rechten voorbehouden. 4
Bron : De bestuurlijke kaart van de Europese Unie – A. van der Vleuten
, 1.2.1 Het Schumanplan
Met Jean Monnets Schumanplan (vernoemd naar de uitvoerende Franse minister van Buitenlandse
Zaken) begon op 9 mei 1950 een revolutie van de Europese politiek: West-Europese staten droegen
bevoegdheden over aan een supranationale institutie op gebied van de kolen- en staalproductie.
Deze sectoren zijn essentieel voor militaire productie.
1.2.2 De totstandkoming van de EGKS
De eerste West-Duitse bondskanselier Konrad Adenauer wilde de angst voor Duitsland elimineren
door politieke, economische en militaire integratie van de BRD. Hij omarmde dus het Schumanplan,
net als België, Nederland, Luxemburg en Italië. Deze zes staten tekenden op 18 april 1951 met het
Verdrag van Parijs voor de oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS)
vanaf augustus 1952.
Monnet werd de eerste voorzitter van de Hoge Autoriteit: het supranationale bestuurlijke orgaan.Deze
legde verantwoording af aan de Algemene Vergadering van 78 vertegenwoordigers van nationale
parlementen. Voornaamste beslissingen nam de EGKS echter in de Raad van Ministers,
samengesteld uit ministers van de nationale regeringen. Voor de rechtsprekende macht werd het
Europese Hof van Justitie opgericht.
1.2.3 De mislukking van de EDG en de Akkoorden van Parijs (1952-1954)
Gelijktijdig werkte Frankrijk aan de Europese Defensie Gemeenschap: een plan van Monnet om
Duitse herbewapening supranationaal te reguleren. Het Franse parlement stemde tegen het afstaan
van zeggenschap over het buitenlands beleid en tegen Duitse herbewapening. Als alternatief kwamen
de Akkoorden van Parijs (1955), een intergouvernementeel verdrag dat Duitsland herbewapend lid
maakte van de NAVO en de West-Europese Unie, zonder collectieve defensieafspraken. Adenauers
streven naar Westbindung was voltooid.
1.3 De oprichting van de EEG en Euratom (1955-1968)
Na de mislukking van de EDG volgden twee nieuwe plannen. Monnet zag kernenergie als volgende
stap voor zijn sectorintegratie. De Nederlandse minister Jan-Willem Beyen geloofde juist in
algemene integratie via een Europese gemeenschappelijke markt, met supranationaal toezicht op
vrije eerlijke concurrentie. Die zou zich in vier stappen moeten ontwikkelen: van vrijhandelszone
(zonder importheffingen) via een douane-unie (gezamenlijke heffingen bij handel met niet-lidstaten)
naar een vrije markt van diensten, goederen, kapitaal en personen, eindigend in een economische
en monetaire unie.
1.3.1 Relance Européenne
De Resolutie van Messina beperkte zich tot de afspraak om de mogelijkheid van EEG en Euratom
te verkennen, maar werd symbolisch voor de hoop op verdere integratie.
1.3.2 Europa in de Wereld
Conclusies van die verkenning (rapport-Spaak) waren dat Euratom en EEG niet los van elkaar
konden bestaan, de noodzaak van een Europese Commissie die de uitvoer zou leiden en meer
bevoegdheden van de Gemeenschappelijke Vergadering en het Europees Hof.
Onderhandelingen verliepen vervolgens zeer moeizaam en liepen bijna stuk in de Conferentie van
Parijs, maar dat veranderde door druk van oplopende spanningen in de Koude Oorlog (de Suezcrisis).
De zwakke positie tegen Rusland van de ooit machtige Europese staten benadrukte het belang van
© Students Only B.V. – Alle rechten voorbehouden. 5
Bron : De bestuurlijke kaart van de Europese Unie – A. van der Vleuten
Europese Unie
Bronvermelding
De bestuurlijke kaart van de Europese
Titel : Unie
Druk : 3
Auteur : A. van der Vleuten
Uitgever : Coutinho
ISBN (boek) : 9789046903223
Aantal hoofdstukken (boek) : 16
Aantal pagina’s (boek) : 316
De inhoud van dit uittreksel is met de grootste zorg samengesteld. Incidentele onjuistheden kunnen niettemin voorkomen. Je
dient niet aan te nemen dat de informatie die Students Only B.V. biedt foutloos is, hoewel Students Only B.V. dat wel nastreeft.
Dit uittreksel is voor persoonlijk gebruik en is bedoeld als wegwijzer bij het originele boek. Wij raden aan altijd het bijbehorende
studieboek te kopen en dit uittreksel als naslagwerk erbij te houden. In dit uittreksel staan diverse verwijzingen naar het studieboek
op basis waarvan dit uittreksel is gemaakt.
Dit uittreksel is een uitgave van Students Only B.V. Copyright © 2012 StudentsOnly B.V. Alle rechten voorbehouden. De uitgever
van het studieboek is op generlei wijze betrokken bij het vervaardigen van dit uittreksel. Voor vragen kun je je per email wenden
tot .
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Van slagveld tot onderhandelingstafel: de geschiedenis van de Europese
samenwerking 4
Hoofdstuk 2 De institutionele architectuur van de EU 8
Hoofdstuk 3 De Commissie en de agentschappen: een Europese superregering? 10
Hoofdstuk 4 Het Europees Parlement: van marginaal tot machtig 12
Hoofdstuk 5 De Raad en de Europese Raad: cruciale intergouvernementele spelers 14
Hoofdstuk 6 Het Hof en de Rekenkamer: recht en controle 17
Hoofdstuk 7 Georganiseerde belangen, lobbyen en lobbyisten 19
Hoofdstuk 8 De interne markt: spagaat tussen economische en sociale prioriteiten 21
Hoofdstuk 9 De Europese en Economische Monetaire Unie 23
Hoofdstuk 10 Landbouw en milieu 25
Hoofdstuk 11 Er zijn grenzen: politiële en justitiële samenwerking 27
Hoofdstuk 12 De Europese Unie als speler op het wereldtoneel 29
Hoofdstuk 13 Theorieën van Europese integratie 31
Hoofdstuk 14 De kloof tussen de burger en Brussel 33
© Students Only B.V. – Alle rechten voorbehouden.
Bron : De bestuurlijke kaart van de Europese Unie – A. van der Vleuten
,Hoofdstuk 15 Retourtje Brussel-Den Haag: Nederland in de EU 35
Hoofdstuk 16 De grenzen van Europa 37
© Students Only B.V. – Alle rechten voorbehouden.
Bron : De bestuurlijke kaart van de Europese Unie – A. van der Vleuten
,Hoofdstuk 1 Van slagveld tot onderhandelingstafel: de geschiedenis
van de Europese samenwerking
Gezien de lange geschiedenis van oorlog is het verwonderlijk dat de Europese staten sinds de
Tweede Wereldoorlog samenwerken. Vertrouwen tussen de lidstaten ontstond dan ook na een
moeizaam ontwikkelingsproces, van EGKS tot de huidige EU.
1.1 Strijden tegen de mechanismen van het machtsevenwicht
Europese betrekkingen werden tot 1945 gedomineerd door oorlogen, vanwege de politiek van het
machtsevenwicht: voorkomen dat één staat machtig genoeg wordt om andere te overheersen.
Bondgenootschappen waren wisselend en tijdelijk, en veranderden zodra de machtsverhoudingen
anders werden. De politiek van machtsevenwicht confronteert staten met een veiligheidsdilemma:
veiligheid (macht) voor jezelf vormt een dreiging voor de ander.
1.1.1 Jean Monnet: een andere logica
Jean Monnet is een van de voornaamste grondleggers van de Europese integratie. Hij stelde voor
om machtspolitiek en het veiligheidsdilemma te doorbreken via (economische) samenwerking met
bovenstatelijke (supranationale) instituties.
Internationale samenwerking kent een belangrijk onderscheid tussen intergouvernementalisme:
letterlijk ‘tussen regeringen’. Staten nemen besluiten onderling en dienen deze zelf uit te voeren,
waarbij geen enkele staat zich kan laten dwingen.
Supranationalisme : samenwerking die ‘boven het nationale’ uitstijgt. Een staat stemt in met een
instituut dat zal handelen naar het collectief belang.
1.1.2 IJzeren Gordijn (1945-1956)
Vanwege het IJzeren Gordijn beperkten ideeën over Europese samenwerking zich aanvankelijk tot
de West-Europese staten. Britse premier Winston Churchill sprak in 1946 over een ‘Verenigde
Staten van Europa’, inclusief eigen leger en justitie, onder Franse & West-Duitse leiding.
Groot-Brittannië had echter haar eigen Commonwealth, en die visie verklaart de aanvankelijk
marginale Britse betrokkenheid.
1.1.3 Marshall-plan, BRD en DDR (1947-1949)
Vanaf 1947 financierden de VS de wederopbouw van Europa met het Marshall-plan.Rusland
weigerde gezamenlijk bestuur van Duitsland, leidend tot de splitsing tussen de Bondsrepubliek
Duitsland en de Duitse Democratische Republiek (DDR). Het begin van de Koude Oorlog.
1.2 Revolutie in de Europese betrekkingen (1950-1954)
De VS hadden een direct belang bij een machtig West-Europa als tegenwicht tegen de Sovjet-Unie
en haar Oost-Europese satellieten. Ze steunden daarom actief Monnets plannen voor supranationale
samenwerking. De eerste pogingen daartoe kwamen niet verder dan intergouvernementeel niveau,
zoals de Raad van Europa en de Organisatie voor Europese Economische Samenwerking (de
latere OESO)
Zeer belangrijk waren de Amerikaanse veiligheidsgaranties tegen de Sovjet-Unie en (een toekomstig)
Duitsland, vastgelegd in de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) in mei 1950. Dat gaf
Frankrijk de ruimte voor het initiatief tot supranationale samenwerking.
© Students Only B.V. – Alle rechten voorbehouden. 4
Bron : De bestuurlijke kaart van de Europese Unie – A. van der Vleuten
, 1.2.1 Het Schumanplan
Met Jean Monnets Schumanplan (vernoemd naar de uitvoerende Franse minister van Buitenlandse
Zaken) begon op 9 mei 1950 een revolutie van de Europese politiek: West-Europese staten droegen
bevoegdheden over aan een supranationale institutie op gebied van de kolen- en staalproductie.
Deze sectoren zijn essentieel voor militaire productie.
1.2.2 De totstandkoming van de EGKS
De eerste West-Duitse bondskanselier Konrad Adenauer wilde de angst voor Duitsland elimineren
door politieke, economische en militaire integratie van de BRD. Hij omarmde dus het Schumanplan,
net als België, Nederland, Luxemburg en Italië. Deze zes staten tekenden op 18 april 1951 met het
Verdrag van Parijs voor de oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS)
vanaf augustus 1952.
Monnet werd de eerste voorzitter van de Hoge Autoriteit: het supranationale bestuurlijke orgaan.Deze
legde verantwoording af aan de Algemene Vergadering van 78 vertegenwoordigers van nationale
parlementen. Voornaamste beslissingen nam de EGKS echter in de Raad van Ministers,
samengesteld uit ministers van de nationale regeringen. Voor de rechtsprekende macht werd het
Europese Hof van Justitie opgericht.
1.2.3 De mislukking van de EDG en de Akkoorden van Parijs (1952-1954)
Gelijktijdig werkte Frankrijk aan de Europese Defensie Gemeenschap: een plan van Monnet om
Duitse herbewapening supranationaal te reguleren. Het Franse parlement stemde tegen het afstaan
van zeggenschap over het buitenlands beleid en tegen Duitse herbewapening. Als alternatief kwamen
de Akkoorden van Parijs (1955), een intergouvernementeel verdrag dat Duitsland herbewapend lid
maakte van de NAVO en de West-Europese Unie, zonder collectieve defensieafspraken. Adenauers
streven naar Westbindung was voltooid.
1.3 De oprichting van de EEG en Euratom (1955-1968)
Na de mislukking van de EDG volgden twee nieuwe plannen. Monnet zag kernenergie als volgende
stap voor zijn sectorintegratie. De Nederlandse minister Jan-Willem Beyen geloofde juist in
algemene integratie via een Europese gemeenschappelijke markt, met supranationaal toezicht op
vrije eerlijke concurrentie. Die zou zich in vier stappen moeten ontwikkelen: van vrijhandelszone
(zonder importheffingen) via een douane-unie (gezamenlijke heffingen bij handel met niet-lidstaten)
naar een vrije markt van diensten, goederen, kapitaal en personen, eindigend in een economische
en monetaire unie.
1.3.1 Relance Européenne
De Resolutie van Messina beperkte zich tot de afspraak om de mogelijkheid van EEG en Euratom
te verkennen, maar werd symbolisch voor de hoop op verdere integratie.
1.3.2 Europa in de Wereld
Conclusies van die verkenning (rapport-Spaak) waren dat Euratom en EEG niet los van elkaar
konden bestaan, de noodzaak van een Europese Commissie die de uitvoer zou leiden en meer
bevoegdheden van de Gemeenschappelijke Vergadering en het Europees Hof.
Onderhandelingen verliepen vervolgens zeer moeizaam en liepen bijna stuk in de Conferentie van
Parijs, maar dat veranderde door druk van oplopende spanningen in de Koude Oorlog (de Suezcrisis).
De zwakke positie tegen Rusland van de ooit machtige Europese staten benadrukte het belang van
© Students Only B.V. – Alle rechten voorbehouden. 5
Bron : De bestuurlijke kaart van de Europese Unie – A. van der Vleuten
