Psychologische diagnostiek in de gezondheidszorg – Frans Luteijn en Dick Barelds
Diagnostiek Hoofdstuk 1
Klinische psychodiagnostiek: professionele activiteit die steunt op drie elementen: theorievorming
over de problemen/klachten en problematische gedragingen, operationalisatie en meting daarvan en
toepassing van relevante diagnostische methoden. De kwaliteit van de drie elementen berust op
conceptueel en empirisch onderzoek.
Een klinisch psychodiagnostisch onderzoek begint met een doorverwijzing van de cliënt of een
directe vraag van de cliënt zelf. De diagnosticus analyseert zowel de hulpvraag van de cliënt als de
aanvraag van de verwijzer. Deze hulpvragen kunnen van elkaar verschillen.
Naar aanleiding van het intakegesprek stelt de diagnosticus een diagnostisch scenario op dat een
voorlopige theorie bevat over de cliënt. Hierin wordt beschreven wat de problemen zijn van de cliënt
en hoe ze verklaard kunnen worden. Het toetsen van deze hypotheses vereist vijf diagnostische
handelingen:
1. De voorlopige theorie wordt omgezet in concrete hypotheses.
2. Het kiezen van een specifiek onderzoeksinstrument zodat de hypotheses kunnen worden
onderzocht.
3. Er worden voorspellingen gedaan over uitkomsten of resultaten van het
onderzoeksinstrument, zodat van te voren duidelijk is wanneer hypotheses worden
verworpen of aangenomen.
4. Instrumenten worden afgenomen en verwerkt.
5. De hypothese wordt aanvaard of verworpen en dit leidt tot een diagnostische conclusie.
De meeste vragen van cliënten, verwijzers en psychologen kunnen herleid worden tot vijf
basisvragen:
1. Onderkenning: Wat zijn de problemen, wat lukt en wat gaat mis? De onderkenning bevat (a)
inventarisatie en beschrijving van de problemen/klachten. Vervolgens worden de (b)
problemen/klachten geordend en gecategoriseerd in gedragsclusters of stoornissen en (c)
wordt er een inschatting gemaakt van de ernst van het probleemgedrag.
Onderkenning vindt plaats door te vergelijken met een vooraf bepaalde standaard,
vergelijkingsgroep of met het individu zelf op een eerder moment. Tegenover de voorkeur in
de klinische praktijk om psychiatrische diagnosen te stellen met behulp van de DSM-
categorieën, wordt hier een aanpak bepleit waarbij onderkenning niet alleen leidt tot
categoriseren van probleemgedrag in termen van stoornissen, maar ook tot het beschrijven
van het individu aan de hand van specifieke kenmerken, dimensies en specifieke wijzen van
functioneren.
2. Verklaring: Waarom zijn bepaalde problemen er en wat houdt ze in stand? Hierbij wordt
gekeken naar (a) het (deel)probleem; (b) condities die het optreden van het probleem
verklaren; en (c) de relatie tussen 1 en 2 in termen van ‘omdat’ of ‘doordat’. Verklaringen
kunnen onderverdeeld worden in:
De locus; persoonsgerichte verklaring.
De aard van controle; voorafgaande condities.
Synchrone en diachrone verklaringscondities; synchrone condities vallen in tijd samen en
diachrone condities gaan eraan vooraf.
Inducerende en continuerende condities; indicerende condities zorgen voor ontstaan van
gedrag en continuerende houden het gedrag in stand.
Diagnostiek Hoofdstuk 1
Klinische psychodiagnostiek: professionele activiteit die steunt op drie elementen: theorievorming
over de problemen/klachten en problematische gedragingen, operationalisatie en meting daarvan en
toepassing van relevante diagnostische methoden. De kwaliteit van de drie elementen berust op
conceptueel en empirisch onderzoek.
Een klinisch psychodiagnostisch onderzoek begint met een doorverwijzing van de cliënt of een
directe vraag van de cliënt zelf. De diagnosticus analyseert zowel de hulpvraag van de cliënt als de
aanvraag van de verwijzer. Deze hulpvragen kunnen van elkaar verschillen.
Naar aanleiding van het intakegesprek stelt de diagnosticus een diagnostisch scenario op dat een
voorlopige theorie bevat over de cliënt. Hierin wordt beschreven wat de problemen zijn van de cliënt
en hoe ze verklaard kunnen worden. Het toetsen van deze hypotheses vereist vijf diagnostische
handelingen:
1. De voorlopige theorie wordt omgezet in concrete hypotheses.
2. Het kiezen van een specifiek onderzoeksinstrument zodat de hypotheses kunnen worden
onderzocht.
3. Er worden voorspellingen gedaan over uitkomsten of resultaten van het
onderzoeksinstrument, zodat van te voren duidelijk is wanneer hypotheses worden
verworpen of aangenomen.
4. Instrumenten worden afgenomen en verwerkt.
5. De hypothese wordt aanvaard of verworpen en dit leidt tot een diagnostische conclusie.
De meeste vragen van cliënten, verwijzers en psychologen kunnen herleid worden tot vijf
basisvragen:
1. Onderkenning: Wat zijn de problemen, wat lukt en wat gaat mis? De onderkenning bevat (a)
inventarisatie en beschrijving van de problemen/klachten. Vervolgens worden de (b)
problemen/klachten geordend en gecategoriseerd in gedragsclusters of stoornissen en (c)
wordt er een inschatting gemaakt van de ernst van het probleemgedrag.
Onderkenning vindt plaats door te vergelijken met een vooraf bepaalde standaard,
vergelijkingsgroep of met het individu zelf op een eerder moment. Tegenover de voorkeur in
de klinische praktijk om psychiatrische diagnosen te stellen met behulp van de DSM-
categorieën, wordt hier een aanpak bepleit waarbij onderkenning niet alleen leidt tot
categoriseren van probleemgedrag in termen van stoornissen, maar ook tot het beschrijven
van het individu aan de hand van specifieke kenmerken, dimensies en specifieke wijzen van
functioneren.
2. Verklaring: Waarom zijn bepaalde problemen er en wat houdt ze in stand? Hierbij wordt
gekeken naar (a) het (deel)probleem; (b) condities die het optreden van het probleem
verklaren; en (c) de relatie tussen 1 en 2 in termen van ‘omdat’ of ‘doordat’. Verklaringen
kunnen onderverdeeld worden in:
De locus; persoonsgerichte verklaring.
De aard van controle; voorafgaande condities.
Synchrone en diachrone verklaringscondities; synchrone condities vallen in tijd samen en
diachrone condities gaan eraan vooraf.
Inducerende en continuerende condities; indicerende condities zorgen voor ontstaan van
gedrag en continuerende houden het gedrag in stand.
