College 1 – Magie en bijgeloof
Hoofdstuk 1 Definities en geschiedenis
§1.1 Ontstaan psychologie
Er ontstond meer aandacht voor wetenschappelijk onderzoek -> empirisch onderzoek oftewel te
positivistische wending. Het echte begin wordt in 1979 gedateerd door Wilhem Wundt.
1879: Wilhelm Wundt opent eerste psychologische laboratorium, het belang lag in het verband
tussen lichaam en ziel. De psycholoog wil ontdekken welke gedachten elkaar opvolgen, welke
gevoelens hierbij horen en in welke mate de persoon hiervan bewust is.
§1.2 psychologie en godsdienstpsychologie
Godsdienstpsychologie ontstond rond dezelfde tijd als psychologie zodra de empirische toetsingen
op de religie werden toegepast.
William James: grondlegger van de moderne godsdienstpsychologie. “religieuze ervaringen worden
bepaalde door iemands gesteldheid”.
§1.3 godsdienstpsychologie in Nederland
In Nederland werd de godsdienstpsychologie in wantrouwen ontvangen, religieuze verschijnselen
werden onderzocht zonder de echtheid eerst vast te stellen.
Han formann: de positie van godsdienstpsychologie als vak is hij van groot belang geweest “Religie is
het resultaat van menselijke verlangens en gevoelens”. Verder kwam er geen goddelijke
openbaringen te pas en hij riep op om godsdienstpsychologie serieus te nemen.
§1.4 verschillende theoretische stromingen
Antipositivistische stroming: er was veel kritiek op de (godsdienst)psychologie door het afgebakende
onderzoeksterrein namelijk alleen het innerlijk van de mens.
Daarnaast zijn er ook psychopathologische verschijnselen zoals bezetenheid en mystieke ervaringen.
H2 Wat is godsdienstpsychologie
Godsdienst: geheel van de leerstellingen en plechtigheden van een volk of kerkgenootschap
Psychologie: wetenschap die zich bezighoudt met het onderzoek van de bewustzijnsverschijnselen
§2.1 godsdienstpsychologie als empirische studie
Godsdienstpsychologie zoekt verklaringen voor religieus gedrag op grond van onderzoek dat volgens
vaste spelregels verloopt.
Kwalitatief onderzoek: geschikt om bepaald gedrag of een verschijnsel te beschrijven
Kwantitatief: gebruikt om verschillende soorten gedrag of eigenschappen met elkaar in verband te
brengen.
Onderzoeksmethoden: vragenlijst, interview, observatie, experiment en inhoudsanalyse.
Opbouw van een onderzoek: eerst een probleemstelling formuleren, vraagstelling formuleren (wat
en hoe), de beantwoording hiervan is een hypothese, daarnaast wordt er ook een doelgroep
geselecteerd waaruit er een steekproef wordt genomen die representatief is, vervolgens wordt er
een methode gekozen en ten slotte worden de onderzoeksdata geanalyseerd en een conclusie
getrokken.
, §2.2 het religieuze gedrag van mensen
Gedrag kan vanuit 5 verschillende invalshoeken beschreven worden:
1. Genetisch: gedrag wordt verklaard door de erfelijke eigenschappen bijvoorbeeld een
erfelijke aanleg voor depressiviteit
2. Neuronpsychologisch: gedrag wordt verklaard aan de hand van biologische en neurologische
processen
3. Dispositioneel: Gedrag wordt verklaar uit persoonlijkheidseigenschappen, door aanleg en
opvoeding ontwikkelt iemand eigenschappen die hem kenmerken die gedrag verklaren.
4. Situationeel: oorzaak van gedrag ligt buiten het individu zoals invloed van vrienden
5. Cultuurhistorische perspectief: legt nadruk op gewoontes in de samenleving en geldende
normen en waarden
Onderscheid in religieus gedrag:
- Substantieel: de inhoud van religie, het hogere of heilige, de basis
- Functioneel: benadruk de functie de religie voor het individu heeft, zoals het geven van
betekenis aan het leven.
De religie bestaat uit 5 dimensies die gebruikt worden voor het maken van onderzoeksvragen:
1. Ervaringsdimensie: religieuze ervaringen en gevoelens
2. Ideologische dimensie: de geloofsovertuigingen en opvattingen binnen een religie
3. Intellectuele dimensie: de kennis van de inhoud van het geloof zoal dat in de traditie en in
heilige geschriften is vastgelegd
4. Rituele dimensie: religieus praktijken en rituelen
5. Consequentiële dimensie: waarden, normen en ethische regels die ten grondslag liggen aan
gedrag
§2.3 religie en spiritualiteit
Spiritueel: vaak een positieve en veelomvattende betekenis, het is iets wat je graag wilt en
persoonlijk.
Religieus: is vaak negatief en wordt geassocieerd met beperkingen en heeft een weinig persoonlijk
karakter.
Hoofdstuk 1 Definities en geschiedenis
§1.1 Ontstaan psychologie
Er ontstond meer aandacht voor wetenschappelijk onderzoek -> empirisch onderzoek oftewel te
positivistische wending. Het echte begin wordt in 1979 gedateerd door Wilhem Wundt.
1879: Wilhelm Wundt opent eerste psychologische laboratorium, het belang lag in het verband
tussen lichaam en ziel. De psycholoog wil ontdekken welke gedachten elkaar opvolgen, welke
gevoelens hierbij horen en in welke mate de persoon hiervan bewust is.
§1.2 psychologie en godsdienstpsychologie
Godsdienstpsychologie ontstond rond dezelfde tijd als psychologie zodra de empirische toetsingen
op de religie werden toegepast.
William James: grondlegger van de moderne godsdienstpsychologie. “religieuze ervaringen worden
bepaalde door iemands gesteldheid”.
§1.3 godsdienstpsychologie in Nederland
In Nederland werd de godsdienstpsychologie in wantrouwen ontvangen, religieuze verschijnselen
werden onderzocht zonder de echtheid eerst vast te stellen.
Han formann: de positie van godsdienstpsychologie als vak is hij van groot belang geweest “Religie is
het resultaat van menselijke verlangens en gevoelens”. Verder kwam er geen goddelijke
openbaringen te pas en hij riep op om godsdienstpsychologie serieus te nemen.
§1.4 verschillende theoretische stromingen
Antipositivistische stroming: er was veel kritiek op de (godsdienst)psychologie door het afgebakende
onderzoeksterrein namelijk alleen het innerlijk van de mens.
Daarnaast zijn er ook psychopathologische verschijnselen zoals bezetenheid en mystieke ervaringen.
H2 Wat is godsdienstpsychologie
Godsdienst: geheel van de leerstellingen en plechtigheden van een volk of kerkgenootschap
Psychologie: wetenschap die zich bezighoudt met het onderzoek van de bewustzijnsverschijnselen
§2.1 godsdienstpsychologie als empirische studie
Godsdienstpsychologie zoekt verklaringen voor religieus gedrag op grond van onderzoek dat volgens
vaste spelregels verloopt.
Kwalitatief onderzoek: geschikt om bepaald gedrag of een verschijnsel te beschrijven
Kwantitatief: gebruikt om verschillende soorten gedrag of eigenschappen met elkaar in verband te
brengen.
Onderzoeksmethoden: vragenlijst, interview, observatie, experiment en inhoudsanalyse.
Opbouw van een onderzoek: eerst een probleemstelling formuleren, vraagstelling formuleren (wat
en hoe), de beantwoording hiervan is een hypothese, daarnaast wordt er ook een doelgroep
geselecteerd waaruit er een steekproef wordt genomen die representatief is, vervolgens wordt er
een methode gekozen en ten slotte worden de onderzoeksdata geanalyseerd en een conclusie
getrokken.
, §2.2 het religieuze gedrag van mensen
Gedrag kan vanuit 5 verschillende invalshoeken beschreven worden:
1. Genetisch: gedrag wordt verklaard door de erfelijke eigenschappen bijvoorbeeld een
erfelijke aanleg voor depressiviteit
2. Neuronpsychologisch: gedrag wordt verklaard aan de hand van biologische en neurologische
processen
3. Dispositioneel: Gedrag wordt verklaar uit persoonlijkheidseigenschappen, door aanleg en
opvoeding ontwikkelt iemand eigenschappen die hem kenmerken die gedrag verklaren.
4. Situationeel: oorzaak van gedrag ligt buiten het individu zoals invloed van vrienden
5. Cultuurhistorische perspectief: legt nadruk op gewoontes in de samenleving en geldende
normen en waarden
Onderscheid in religieus gedrag:
- Substantieel: de inhoud van religie, het hogere of heilige, de basis
- Functioneel: benadruk de functie de religie voor het individu heeft, zoals het geven van
betekenis aan het leven.
De religie bestaat uit 5 dimensies die gebruikt worden voor het maken van onderzoeksvragen:
1. Ervaringsdimensie: religieuze ervaringen en gevoelens
2. Ideologische dimensie: de geloofsovertuigingen en opvattingen binnen een religie
3. Intellectuele dimensie: de kennis van de inhoud van het geloof zoal dat in de traditie en in
heilige geschriften is vastgelegd
4. Rituele dimensie: religieus praktijken en rituelen
5. Consequentiële dimensie: waarden, normen en ethische regels die ten grondslag liggen aan
gedrag
§2.3 religie en spiritualiteit
Spiritueel: vaak een positieve en veelomvattende betekenis, het is iets wat je graag wilt en
persoonlijk.
Religieus: is vaak negatief en wordt geassocieerd met beperkingen en heeft een weinig persoonlijk
karakter.
