Inleiding bestuur- en organisatiewetenschappen SAMENVATTING
HOOFDSTUK 1. DE WERELD VAN HET OPENBAAR BESTUUR
1.1 De praktijk van het bestuur
Openbaar bestuur: complexe kwesties, cruciale besluiten. De kwestie zijn erg complex omdat er op
veel vlakken rekening mee gehouden moet worden; beleidsmatig, organisatorisch, politiek, ethisch,
juridisch, logistiek etc. En de beslissingen die genomen worden, kunnen ingrijpende gevolgen hebben.
1.2 Het veelvormige bestuur
De variëteit aan organisaties
De overheid zie je overal in terug. (Foto hoorcollege 1: plastic bekertjes, (tap)vergunning,
groenbeheer). ‘Het’ openbaar bestuur bestaat eigenlijk niet, het heeft vele gezichten die verscholen
zitten achter de duizenden organisaties die er deel van uitmaken. Bestuurders en ambtenaren maken
deel uit van organisaties met eigen namen, kantoren, budgetten, taken, procedures en
eigenaardigheden.
De verscheidenheid aan taken en activiteiten
Die duizenden organisaties zijn actief op een groot aantal terreinen van het maatschappelijk leven. Er
zijn heel veel facetten van het functioneren van de samenleving die we in de loop der tijd als een zaak
van algemeen belang (publieke taak) hebben benoemd, en waarvan de burgers verwachten dat deze
adequaat belegd zijn. De overheid voert hier direct of indirect invloed op uit, maar in elke situatie is dit
anders. Sommige zaken moeten gestimuleerd worden door de overheid, of juist beschermt. Verbieden
of aan regels binden etc.
Verschillende niveaus van bestuur
Bestuur is op verschillende niveaus georganiseerd:
- lokaal (de gemeenten)
- regionaal (de politie)
- provinciaal (de provincies)
- nationaal (de regering en de departementen)
- Europees (de organen van de Europese Unie)
- internationaal (de NAVO/Verenigde Naties)
Een van de moeilijkste vragen hierbij is welke bestuursactiviteiten er op welk niveau plaatsvinden en
op welke manier de verschillende niveaus met elkaar in verbinding staan.
Het openbaar bestuur in Nederland wordt vaak aangeduid met de term ‘gedecentraliseerde
eenheidsstaat’:
‘Nederland is een gedecentraliseerde eenheidsstaat. Decentralisatie wil zeggen dat de landelijke overheid
een aantal taken heeft afgestaan aan de gemeentelijke en provinciale overheid. Eenheidsstaat betekent
dat de nadruk in onze staat ligt op de landelijke overheid en dat de macht van provincie en gemeente
ondergeschikt is aan de macht van de landelijke overheid. Provincies en gemeenten moeten zich voegen
naar het lande lijk beleid en kunnen alleen eigen beleid maken als het om zaken gaan die alleen de
provincie of de gemeente betreffen.’
Vage grenzen
Openbaar bestuur (overheid/staat) is het geheel van organisaties en activiteiten die zijn gericht op de
besturing van de maatschappij. Het openbaar bestuurt houdt zich dus bezig met de besturing van de
maatschappij. Besturing komt van sturen: richting geven, een koers uitzetten; vooral het tot stand
brengen en uitvoeren van beslissingen. De beslissingen van het openbaar bestuur hebben een
bindend karakter voor alle leden van de samenleving op een bepaald grondgebied. Dit betekent dat
HOOFDSTUK 1. DE WERELD VAN HET OPENBAAR BESTUUR
1.1 De praktijk van het bestuur
Openbaar bestuur: complexe kwesties, cruciale besluiten. De kwestie zijn erg complex omdat er op
veel vlakken rekening mee gehouden moet worden; beleidsmatig, organisatorisch, politiek, ethisch,
juridisch, logistiek etc. En de beslissingen die genomen worden, kunnen ingrijpende gevolgen hebben.
1.2 Het veelvormige bestuur
De variëteit aan organisaties
De overheid zie je overal in terug. (Foto hoorcollege 1: plastic bekertjes, (tap)vergunning,
groenbeheer). ‘Het’ openbaar bestuur bestaat eigenlijk niet, het heeft vele gezichten die verscholen
zitten achter de duizenden organisaties die er deel van uitmaken. Bestuurders en ambtenaren maken
deel uit van organisaties met eigen namen, kantoren, budgetten, taken, procedures en
eigenaardigheden.
De verscheidenheid aan taken en activiteiten
Die duizenden organisaties zijn actief op een groot aantal terreinen van het maatschappelijk leven. Er
zijn heel veel facetten van het functioneren van de samenleving die we in de loop der tijd als een zaak
van algemeen belang (publieke taak) hebben benoemd, en waarvan de burgers verwachten dat deze
adequaat belegd zijn. De overheid voert hier direct of indirect invloed op uit, maar in elke situatie is dit
anders. Sommige zaken moeten gestimuleerd worden door de overheid, of juist beschermt. Verbieden
of aan regels binden etc.
Verschillende niveaus van bestuur
Bestuur is op verschillende niveaus georganiseerd:
- lokaal (de gemeenten)
- regionaal (de politie)
- provinciaal (de provincies)
- nationaal (de regering en de departementen)
- Europees (de organen van de Europese Unie)
- internationaal (de NAVO/Verenigde Naties)
Een van de moeilijkste vragen hierbij is welke bestuursactiviteiten er op welk niveau plaatsvinden en
op welke manier de verschillende niveaus met elkaar in verbinding staan.
Het openbaar bestuur in Nederland wordt vaak aangeduid met de term ‘gedecentraliseerde
eenheidsstaat’:
‘Nederland is een gedecentraliseerde eenheidsstaat. Decentralisatie wil zeggen dat de landelijke overheid
een aantal taken heeft afgestaan aan de gemeentelijke en provinciale overheid. Eenheidsstaat betekent
dat de nadruk in onze staat ligt op de landelijke overheid en dat de macht van provincie en gemeente
ondergeschikt is aan de macht van de landelijke overheid. Provincies en gemeenten moeten zich voegen
naar het lande lijk beleid en kunnen alleen eigen beleid maken als het om zaken gaan die alleen de
provincie of de gemeente betreffen.’
Vage grenzen
Openbaar bestuur (overheid/staat) is het geheel van organisaties en activiteiten die zijn gericht op de
besturing van de maatschappij. Het openbaar bestuurt houdt zich dus bezig met de besturing van de
maatschappij. Besturing komt van sturen: richting geven, een koers uitzetten; vooral het tot stand
brengen en uitvoeren van beslissingen. De beslissingen van het openbaar bestuur hebben een
bindend karakter voor alle leden van de samenleving op een bepaald grondgebied. Dit betekent dat
