Blok 4: Opvoedvragen (psychologie)
Hoorcollege 1: Wat is psychologie? + Verschillende
perspectieven
Deel 1: Wat is psychologie?
In het begin …
Onze huidige visie op psychologie komt voort uit eeuwen van visie op ons
“denken en zijn”
“De menselijke geest is een mysterie die niet in twijfel getrokken mag
worden”
René Descartes (17e eeuw)
Het belang van systematische twijfel om achter de waarheid te
komen
Reflexmatig gedrag kan plaatsvinden zonder invloed van de
goddelijke ziel (en kan dus wetenschappelijk onderzocht worden!)
Twee nog altijd actuele thema’s
- Dualisme (scheiding tussen lichaam en geest)
- Nature (vs. nurture)
John Locke (17e eeuw)
Ieder mens wordt geboren als blanco blad (tabula rasa)
Drie principes die nog steeds actueel zijn:
- Leren doormiddel van associatie
(Tegenwoordig: klassieke conditionering)
- Leren door middel van straffen en belonen
(Tegenwoordig: operante conditionering)
- Leren door imiteren
Tegenwoordig: modeling/ sociaal leren)
,Blok 4: Opvoedvragen (psychologie)
Nurture of nature?
• Immanuel Kant (1724-1804):
− Belang van aangeboren eigenschappen om ervaringen
zinvol te kunnen interpreteren (oorzaak-gevolg, tijd en
grootte)
− Objectieve vs. subjectieve wereld
• Hermann von Helmholtz (1867):
− Bril-experiment: effect van ervaring op waarneming
• Gustav Theodor Fechner (1860):
− Waarnemen van verschillen (absoluut vs. relatief)
− Psychologische fenomenen kunnen objectief gemeten en
beschreven worden
Grondleggers van de psychologie
• Wilhelm Wundt (1832-1920):
− Kosten mentale processentijd?
− 1879: Eerste psychologisch laboratorium ter wereld
• William James (1842-1910):
− Principles of Psychology (1890): beschrijving van
belangrijke onderwerpen in de psychologie in het kader
van het dagelijks leven
Psychologie • Wetenschap die zich richt op het beschrijven, verklaren en
voorspellen van gedrag, gedachten en emoties van mensen
Gedrag van kinderen en opvoeders verklaren en op
basis van deze verklaringen interventies ontwikkelen
- In 1879 officieel erkend als wetenschap
G
Onderzoek en de empirische cyclus
• De psychologie is een empirische wetenschap, waarbinnen
veronderstellingen (hypothesen) worden getoetst op hun waarheidsgehalte en
daarmee kennis wordt verkregen
,Blok 4: Opvoedvragen (psychologie)
Verschillende soorten onderzoek
• Beschrijvend onderzoek:
− situatie/ fenomeen beter in kaart brengen
• Vergelijkend onderzoek:
− focus op de vraag of er verschillen bestaan tussen
specifieke groepen
• Verklarend onderzoek:
− zoeken naar verklaringen voor eventuele verschillen
• Evaluerend onderzoek:
− focus op de vraag of interventies echt werken
− ‘groot effect’ als 25% van de cliënten baat heeft bij de
Interventie
− wisselwerking praktijk en onderzoek
Onderzoeksmethoden
• Correlationeel onderzoek:
− Het verband (de samenhang) tussen twee zaken in kaart brengen
− Nadeel: oorzaak en gevolg onduidelijk
• Experimenteel onderzoek:
− Onderzoeker manipuleert zaken en meet het effect
− Voordeel: conclusies mogelijk over oorzaak en gevolg
− Nadeel: soms praktische of ethische bezwaren
• Kwalitatief onderzoek:
− focus op Individuele ervaringen in plaats van gemiddelden
Deel 2: Verschillende perspectieven
, Blok 4: Opvoedvragen (psychologie)
1. Biologisch Perspectief
Gedrag = samenspel van genen, de hersenen, het
zenuwstel en hormoonstelsel
2 varianten:
• Neurowetenschap
• Evolutionaire psychologie: omgevingsinvloeden
en natuurlijke selectie
Test
Welke is Bouba en welke is Kiki?
2. Cognitief Perspectief
• Startpunt moderne psychologie! (Wundt, 1879)
• Ontdekking periodiek systeem in scheikunde: alle elementen
• Wundt: ook soortgelijk systeem voor de geest: opdelen in elementen?
• Zintuigelijke waarnemingen en introspectie
Vroege stromingen:
• Structuralisme (Wilhelm Wundt, Edward Bradford Titchener):
− D.m.v. introspectie ontdekken van de structuur (‘elementen’) van
Bewustzijn
Hoorcollege 1: Wat is psychologie? + Verschillende
perspectieven
Deel 1: Wat is psychologie?
In het begin …
Onze huidige visie op psychologie komt voort uit eeuwen van visie op ons
“denken en zijn”
“De menselijke geest is een mysterie die niet in twijfel getrokken mag
worden”
René Descartes (17e eeuw)
Het belang van systematische twijfel om achter de waarheid te
komen
Reflexmatig gedrag kan plaatsvinden zonder invloed van de
goddelijke ziel (en kan dus wetenschappelijk onderzocht worden!)
Twee nog altijd actuele thema’s
- Dualisme (scheiding tussen lichaam en geest)
- Nature (vs. nurture)
John Locke (17e eeuw)
Ieder mens wordt geboren als blanco blad (tabula rasa)
Drie principes die nog steeds actueel zijn:
- Leren doormiddel van associatie
(Tegenwoordig: klassieke conditionering)
- Leren door middel van straffen en belonen
(Tegenwoordig: operante conditionering)
- Leren door imiteren
Tegenwoordig: modeling/ sociaal leren)
,Blok 4: Opvoedvragen (psychologie)
Nurture of nature?
• Immanuel Kant (1724-1804):
− Belang van aangeboren eigenschappen om ervaringen
zinvol te kunnen interpreteren (oorzaak-gevolg, tijd en
grootte)
− Objectieve vs. subjectieve wereld
• Hermann von Helmholtz (1867):
− Bril-experiment: effect van ervaring op waarneming
• Gustav Theodor Fechner (1860):
− Waarnemen van verschillen (absoluut vs. relatief)
− Psychologische fenomenen kunnen objectief gemeten en
beschreven worden
Grondleggers van de psychologie
• Wilhelm Wundt (1832-1920):
− Kosten mentale processentijd?
− 1879: Eerste psychologisch laboratorium ter wereld
• William James (1842-1910):
− Principles of Psychology (1890): beschrijving van
belangrijke onderwerpen in de psychologie in het kader
van het dagelijks leven
Psychologie • Wetenschap die zich richt op het beschrijven, verklaren en
voorspellen van gedrag, gedachten en emoties van mensen
Gedrag van kinderen en opvoeders verklaren en op
basis van deze verklaringen interventies ontwikkelen
- In 1879 officieel erkend als wetenschap
G
Onderzoek en de empirische cyclus
• De psychologie is een empirische wetenschap, waarbinnen
veronderstellingen (hypothesen) worden getoetst op hun waarheidsgehalte en
daarmee kennis wordt verkregen
,Blok 4: Opvoedvragen (psychologie)
Verschillende soorten onderzoek
• Beschrijvend onderzoek:
− situatie/ fenomeen beter in kaart brengen
• Vergelijkend onderzoek:
− focus op de vraag of er verschillen bestaan tussen
specifieke groepen
• Verklarend onderzoek:
− zoeken naar verklaringen voor eventuele verschillen
• Evaluerend onderzoek:
− focus op de vraag of interventies echt werken
− ‘groot effect’ als 25% van de cliënten baat heeft bij de
Interventie
− wisselwerking praktijk en onderzoek
Onderzoeksmethoden
• Correlationeel onderzoek:
− Het verband (de samenhang) tussen twee zaken in kaart brengen
− Nadeel: oorzaak en gevolg onduidelijk
• Experimenteel onderzoek:
− Onderzoeker manipuleert zaken en meet het effect
− Voordeel: conclusies mogelijk over oorzaak en gevolg
− Nadeel: soms praktische of ethische bezwaren
• Kwalitatief onderzoek:
− focus op Individuele ervaringen in plaats van gemiddelden
Deel 2: Verschillende perspectieven
, Blok 4: Opvoedvragen (psychologie)
1. Biologisch Perspectief
Gedrag = samenspel van genen, de hersenen, het
zenuwstel en hormoonstelsel
2 varianten:
• Neurowetenschap
• Evolutionaire psychologie: omgevingsinvloeden
en natuurlijke selectie
Test
Welke is Bouba en welke is Kiki?
2. Cognitief Perspectief
• Startpunt moderne psychologie! (Wundt, 1879)
• Ontdekking periodiek systeem in scheikunde: alle elementen
• Wundt: ook soortgelijk systeem voor de geest: opdelen in elementen?
• Zintuigelijke waarnemingen en introspectie
Vroege stromingen:
• Structuralisme (Wilhelm Wundt, Edward Bradford Titchener):
− D.m.v. introspectie ontdekken van de structuur (‘elementen’) van
Bewustzijn
