Hoofdstuk 5: Ontdekkers en Hervormers
Aantekeningen:
Terugkeer Grieks-Romeinse cultuur in West-Europa
● Kruistochten: kennis over Grieks-Romeinse wetenschap, producten.
● Agrarisch stedelijke samenleving: handel tussen Midden-Oosten en West-Europa.
● Arabische overheersing van Spanje
● 1453 Val van Constantinopel = Val van Byzantijnse Rijk
Christenen vluchtten naar Italië, ze hebben Grieks-Romeinse cultuur, ze nemen
kennis mee
Invloed Renaissance:
● Architectuur: Grieks-Romeinse bouwstijl komt terug; zuilen en timpaan
● Beeldhouw- en schilderkunst: emoties, realisme, mens staat centraal, perspectief,
natuur
● Wetenschap
Hoe herken je in een bron de Renaissance tijd?
- Wetenschappers/onderzoek gaat terug naar de oudheid
Griek Ptolemaeus: geocentrisch wereldbeeld → aarde middelpunt heelal
Copernicus: heliocentrisch wereldbeeld → zon middelpunt heelal
Mensbeeld Middeleeuwen?
● Memento mori = gedenk te sterven
● Mens is gefocust op geloof
● Individu telde niet mee
Voorbeeld: kunstschilders zijn ambachtslieden, géén kunstenaars
Mens Renaissance:
● Carpe diem = pluk de dag!
● Mens gefocust op andere dingen als geloof
● Mens staat centraal, individu is belangrijk
● Mens moet zichzelf ontwikkelen → homo universalis (alleskunner)
Bijvoorbeeld Leonardo da Vinci
Kunstschilder werd kunstenaar, bewonderd om zijn talent
Hus: Paus geen plaatsvervanger Christus, geen verloop van kerkelijke ambten, geen
aflaathandel
Geert Grote / Moderne Devotie: beweging die gericht was op sober / eenvoudig leven
Erasmus: opleiding bij Moderne Devotie onderzoek oorspronkelijke tekst Bijbel →
Fouten opsporen in vertaling.
Kritiekpunten
- kerk was (te) rijk
, - geestelijken / paus leven niet volgens regels Bijbel
- aflaathandel (zij vinden niet dat geld tegenover slechte daad / zonde staat.)
- geestelijken slecht opgeleid
Actie van Maarten Luther:
- 95 Stellingen in 1517
- Bijbel in ‘t Duits vertalen
Kerkelijke reactie Paus: Luther in kerkelijke ban (wordt de kerk uitgegooid)
Reactie wereldlijke leider → keizer Karel ㅍ: 1521 Rijksdag te Worms
↓
Bijeenkomst van alle Duitse vorsten
(Keizer Karel stond bovenaan en onder hem stonden alle Duitse vorsten)
Politieke motieven Karel ㅍ:
- eenheid in Heilige Roomse Rijk, eenheid van geloof (= katholiek).
Motieven Duitse vorsten:
- politiek: tegen politieke macht Karel ㅍen zelf meer macht krijgen.
- economisch: als duitse vorst protestant werd, dan pikte hij eigendommen van
katholieke kerken / kloosters in.
- religieus motief: eens met ideeën Luther
Rijksdag: Luther in kerkelijke ban (iedereen mag hem dan ook doden)
→ maatschappelijk gevolg: boerenopstanden. Luther is het niet eens met de
boeren en opstand wordt dus neergeslagen.
Idee Luther is namelijk: dat je altijd je vorst moet gehoorzamen.
Hervorming / Reformatie: katholiek kerk verbeteren.
↓
na ban Luther: protestantse kerk opgericht.
Politiek gevolg van hervorming: oorlog Karel ㅍ< -- > Duitse Vorsten
1555 Religie vrede van Ausburg.
Duitse vorsten winnen en bepalen nu zelf in hun staat hun eigen godsdienst.
Religieuze gevolg → splitsing christelijke kerk in katholieke / protestanten (tot op
de dag van vandaag.)
oorzaak → omdat Luther verbannen is.
Economische gevolgen: bezittingen katholieke kerken ingenomen als staat protestant wordt.
Verschil Luther / Calvijn:
Luther: altijd vorst gehoorzamen.
Calvijn: je mag vorst afzetten als hij niet volgens regels van God regeert. Dit
wordt in Nederlandse opstand gebruikt om Filips ㅍaf te zetten. En predestinatie.
1598 Edict van Nantes: rechten voor protestanten (Hugenoten)
1543 de Nederlanden apart v. Heilige Roomse RIjk.
Karel V:
1. centralisatiepolitiek vanuit één centraal punt regeren (Brussel) en overal dezelfde
wetten/regels.
Aantekeningen:
Terugkeer Grieks-Romeinse cultuur in West-Europa
● Kruistochten: kennis over Grieks-Romeinse wetenschap, producten.
● Agrarisch stedelijke samenleving: handel tussen Midden-Oosten en West-Europa.
● Arabische overheersing van Spanje
● 1453 Val van Constantinopel = Val van Byzantijnse Rijk
Christenen vluchtten naar Italië, ze hebben Grieks-Romeinse cultuur, ze nemen
kennis mee
Invloed Renaissance:
● Architectuur: Grieks-Romeinse bouwstijl komt terug; zuilen en timpaan
● Beeldhouw- en schilderkunst: emoties, realisme, mens staat centraal, perspectief,
natuur
● Wetenschap
Hoe herken je in een bron de Renaissance tijd?
- Wetenschappers/onderzoek gaat terug naar de oudheid
Griek Ptolemaeus: geocentrisch wereldbeeld → aarde middelpunt heelal
Copernicus: heliocentrisch wereldbeeld → zon middelpunt heelal
Mensbeeld Middeleeuwen?
● Memento mori = gedenk te sterven
● Mens is gefocust op geloof
● Individu telde niet mee
Voorbeeld: kunstschilders zijn ambachtslieden, géén kunstenaars
Mens Renaissance:
● Carpe diem = pluk de dag!
● Mens gefocust op andere dingen als geloof
● Mens staat centraal, individu is belangrijk
● Mens moet zichzelf ontwikkelen → homo universalis (alleskunner)
Bijvoorbeeld Leonardo da Vinci
Kunstschilder werd kunstenaar, bewonderd om zijn talent
Hus: Paus geen plaatsvervanger Christus, geen verloop van kerkelijke ambten, geen
aflaathandel
Geert Grote / Moderne Devotie: beweging die gericht was op sober / eenvoudig leven
Erasmus: opleiding bij Moderne Devotie onderzoek oorspronkelijke tekst Bijbel →
Fouten opsporen in vertaling.
Kritiekpunten
- kerk was (te) rijk
, - geestelijken / paus leven niet volgens regels Bijbel
- aflaathandel (zij vinden niet dat geld tegenover slechte daad / zonde staat.)
- geestelijken slecht opgeleid
Actie van Maarten Luther:
- 95 Stellingen in 1517
- Bijbel in ‘t Duits vertalen
Kerkelijke reactie Paus: Luther in kerkelijke ban (wordt de kerk uitgegooid)
Reactie wereldlijke leider → keizer Karel ㅍ: 1521 Rijksdag te Worms
↓
Bijeenkomst van alle Duitse vorsten
(Keizer Karel stond bovenaan en onder hem stonden alle Duitse vorsten)
Politieke motieven Karel ㅍ:
- eenheid in Heilige Roomse Rijk, eenheid van geloof (= katholiek).
Motieven Duitse vorsten:
- politiek: tegen politieke macht Karel ㅍen zelf meer macht krijgen.
- economisch: als duitse vorst protestant werd, dan pikte hij eigendommen van
katholieke kerken / kloosters in.
- religieus motief: eens met ideeën Luther
Rijksdag: Luther in kerkelijke ban (iedereen mag hem dan ook doden)
→ maatschappelijk gevolg: boerenopstanden. Luther is het niet eens met de
boeren en opstand wordt dus neergeslagen.
Idee Luther is namelijk: dat je altijd je vorst moet gehoorzamen.
Hervorming / Reformatie: katholiek kerk verbeteren.
↓
na ban Luther: protestantse kerk opgericht.
Politiek gevolg van hervorming: oorlog Karel ㅍ< -- > Duitse Vorsten
1555 Religie vrede van Ausburg.
Duitse vorsten winnen en bepalen nu zelf in hun staat hun eigen godsdienst.
Religieuze gevolg → splitsing christelijke kerk in katholieke / protestanten (tot op
de dag van vandaag.)
oorzaak → omdat Luther verbannen is.
Economische gevolgen: bezittingen katholieke kerken ingenomen als staat protestant wordt.
Verschil Luther / Calvijn:
Luther: altijd vorst gehoorzamen.
Calvijn: je mag vorst afzetten als hij niet volgens regels van God regeert. Dit
wordt in Nederlandse opstand gebruikt om Filips ㅍaf te zetten. En predestinatie.
1598 Edict van Nantes: rechten voor protestanten (Hugenoten)
1543 de Nederlanden apart v. Heilige Roomse RIjk.
Karel V:
1. centralisatiepolitiek vanuit één centraal punt regeren (Brussel) en overal dezelfde
wetten/regels.
