Inhoudsopgave
..........................................................................................................................................................2
..........................................................................................................................................................2
Hoofdstuk 1. Geest, gedrag en psychologische wetenschap..............................................................3
1.1 Wat is psychologie en wat is het niet?..........................................................................................3
Psychologie is niet hetzelfde als psychiatrie en pseudopsychologie (horoscopen bijv.).....................3
1.2 Wat zijn de zes belangrijkste perspectieven van de psychologie?................................................3
Het behavioristisch perspectief: nadruk op waarneembaar gedrag...................................................4
Het socioculturele perspectief: het individu in context.....................................................................5
1.3 Hoe vergaren psychologen nieuwe kennis?..................................................................................5
Hoofdstuk 3. Sensatie en perceptie...................................................................................................6
3.1 Hoe verandert stimulatie in sensatie?..........................................................................................6
3.2 Waarin lijken de zintuigen op elkaar? Waarin verschillen ze?......................................................6
3.3 Wat is de relatie tussen perceptie en sensatie?............................................................................8
Hoofdstuk 4. Leren en omgeving.....................................................................................................10
4.1 Hoe verklaart klassieke conditionering leren?............................................................................10
4.2 Hoe leren we nieuw gedrag door operante conditionering?.......................................................10
4.3 Hoe verklaart de cognitieve psychologie leren?..........................................................................12
Hoofdstuk 5. Geheugen...................................................................................................................12
5.1 Wat is het geheugen?.................................................................................................................12
5.2 Hoe vormen we herinneringen?..................................................................................................13
5.2.1 Het eerste stadium: het sensorisch geheugen....................................................................13
5.2.2 Het tweede stadium: het werkgeheugen............................................................................13
5.2.3 Het derde stadium: het langetermijngeheugen..................................................................14
5.3 Hoe halen we herinneringen terug?...........................................................................................14
5.4 Waarom laat ons geheugen ons soms in de steek?....................................................................15
Hoofdstuk 6. Denken en intelligentie..............................................................................................16
6.1 Wat zijn de bouwstenen van denken?........................................................................................16
6.2 Over welke vaardigheden beschikken goede denkers?...............................................................17
6.3 Hoe wordt intelligentie gemeten?..............................................................................................18
6.4 Wat zijn de bouwstenen van intelligentie?.................................................................................18
6.5 Hoe verklaren psychologen IQ-verschillen tussen groepen?.......................................................19
Hoofdstuk 8. Vormen van bewustzijn..............................................................................................20
8.1 Op welke wijze is het bewustzijn aan andere geestelijke processen gerelateerd?......................20
8.2 Hoe ziet de cyclus van het normale bewustzijn eruit?................................................................21
8.3 Welke andere vormen kan het bewustzijn aannemen?..............................................................22
Hoofdstuk 9. Motivatie en emotie...................................................................................................22
9.1 Wat motiveert ons?....................................................................................................................22
9.2 Hoe worden onze motivatieprioriteiten gesteld?........................................................................23
9.3 Waar staan honger en seksuele motivatie in de motivatiehiërarchie?.......................................24
9.4 Hoe motiveren onze emoties ons?..............................................................................................24
9.5 Waar komen onze emoties vandaan?........................................................................................25
Hoofdstuk 14. Stress, gezondheid en welzijn...................................................................................26
14.1 Wat veroorzaakt stress?...........................................................................................................26
, 14.1.2 Chronische stressoren.......................................................................................................27
14.2 Wat zijn de lichamelijke effecten van stress?...........................................................................27
14.3 Wie is het meest kwetsbaar voor stress?..................................................................................28
14.4 Hoe kunnen we de invloed van stress op onze gezondheid verminderen?................................29
Hoofdstuk 10. Persoonlijkheid: theorieën van de gehele persoon...................................................29
10.1 Door welke krachten wordt de persoonlijkheid gevormd?.......................................................30
10.2 Uit welke blijvende patronen of disposities bestaat onze persoonlijkheid?..............................30
10.3 Op welke manier helpen mentale processen bij het vormen van onze persoonlijkheid?..........31
10.3.1 De psychodynamische theorieën: nadruk op motivatie en psychische stoornissen.........31
10.3.2 De humanistische theorieën: nadruk op menselijk potentieel en geestelijke gezondheid
.....................................................................................................................................................32
10.3.3 De sociaal-cognitieve theorieën: nadruk op sociaal leren.................................................33
10.4 Welke theorieën gebruiken mensen om zichzelf en anderen te begrijpen?..............................33
Hoofdstuk 12. Psychische stoornissen.............................................................................................33
12.1 Wat is een psychische stoornis?...............................................................................................34
12.2 Hoe worden psychische stoornissen geclassificeerd?...............................................................34
12.2.2 Stemmingsstoornissen......................................................................................................35
12.2.3 Angststoornissen...............................................................................................................35
12.2.4 Schizofrenie......................................................................................................................36
12.2.5 Ontwikkelingsstoornissen.................................................................................................36
12.2.6 Persoonlijkheidsstoornissen..............................................................................................36
Hoofdstuk 13. Therapieën voor psychische stoornissen..................................................................37
13.1 Wat is therapie?.......................................................................................................................37
13.2 Hoe behandelen psychologen psychische stoornissen?............................................................37
13.2.2 Gedragstherapieën...........................................................................................................38
13.2.3 Cognitieve gedragstherapie: een synthese.......................................................................39
13.3 Hoe worden psychische stoornissen behandeld vanuit de biomedische invalshoek?................39
, Hoofdstuk 1. Geest, gedrag en psychologische
wetenschap
1.1 Wat is psychologie en wat is het niet?
Het woord psychologie is afkomstig uit het Oudgrieks. Psyche betekent ‘geest’, ologie betekent
‘gebied van studie’. Psychologie wordt tegenwoordig gedefinieerd als wetenschap van gedrag en
mentale processen.
Ruwweg vallen psychologen in drie grote groepen uiteen:
1. Experimenteel psychologen; ze voeren het meeste onderzoek uit dat nieuwe psychologische
kennis creëert.
2. Docenten psychologie; psycholoog met als primaire taak het geven van onderwijs op scholen.
3. Toegepast psychologen; ze gebruiken de kennis die door experimenteel psychologen is
vergaard om problemen van mensen op te lossen, door middel van trainingen of
behandelingen.
Wat doen toegepaste psychologen? De populairste specialisaties:
o Arbeids- en organisatiepsychologen (aanpassingen op de werkvloer die productiviteit en
arbeidsmoraal moeten maximaliseren).
o Sportpsychologen (werken met atleten samen om hun prestaties en motivatie te verbeteren,
door hun te leren plannen en emoties onder druk te beheersen).
o Schoolpsychologen (deskundig op het gebied van lesgeven en leren).
o Klinisch psychologen en counselors (helpen mensen zich aan t passen op sociaal en
emotioneel gebied).
o Forensisch psychologen (leveren hun psychologische expertise aan het wets- en
rechtssysteem, bijv. In de gevangenis).
Psychologie is niet hetzelfde als psychiatrie en pseudopsychologie (horoscopen bijv.).
Wat is kritisch denken? Er zijn 6 vaardigheden voor kritisch denken:
Wat is de bron? Is degene die de bewering doet echt deskundig op het vakgebied?
Is de bewering redelijk of extreem? Je moet selectief zijn.
Wat is het bewijsmateriaal? (Anekdotisch bewijsmateriaal getuigenissen die de ervaringen
van iemand of enkele personen schetsen, maar ten onrechte voor wetenschappelijk bewijs
worden aangezien)
Kan de conclusie zijn beïnvloed door bias? ( een vooroordeel, vervorming of vertekening
van een situatie, meestal op basis van persoonlijke ervaringen en waarden).
Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden?
Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
1.2 Wat zijn de zes belangrijkste perspectieven van de psychologie?
Scheiding van lichaam en geest en het moderne biologische perspectief
Descartes stelde een scheiding voor tussen de spirituele geest en het fysieke lichaam. Er
werd aangetoond dat er biologische processen ten grondslag liggen aan sensatie en
eenvoudige reflexmatige gedragingen, in plaats van mysterieuze, spirituele krachten.
Moderne biologische psychologen hebben lichaam en geest opnieuw samengevoegd. Het
psychologische perspectief dat de oorzaken van gedrag zoekt in het functioneren van de genen, de
hersenen en het zenuwstelsel en hormoonstelsel. Er wordt gekeken naar de neurowetenschap.
..........................................................................................................................................................2
..........................................................................................................................................................2
Hoofdstuk 1. Geest, gedrag en psychologische wetenschap..............................................................3
1.1 Wat is psychologie en wat is het niet?..........................................................................................3
Psychologie is niet hetzelfde als psychiatrie en pseudopsychologie (horoscopen bijv.).....................3
1.2 Wat zijn de zes belangrijkste perspectieven van de psychologie?................................................3
Het behavioristisch perspectief: nadruk op waarneembaar gedrag...................................................4
Het socioculturele perspectief: het individu in context.....................................................................5
1.3 Hoe vergaren psychologen nieuwe kennis?..................................................................................5
Hoofdstuk 3. Sensatie en perceptie...................................................................................................6
3.1 Hoe verandert stimulatie in sensatie?..........................................................................................6
3.2 Waarin lijken de zintuigen op elkaar? Waarin verschillen ze?......................................................6
3.3 Wat is de relatie tussen perceptie en sensatie?............................................................................8
Hoofdstuk 4. Leren en omgeving.....................................................................................................10
4.1 Hoe verklaart klassieke conditionering leren?............................................................................10
4.2 Hoe leren we nieuw gedrag door operante conditionering?.......................................................10
4.3 Hoe verklaart de cognitieve psychologie leren?..........................................................................12
Hoofdstuk 5. Geheugen...................................................................................................................12
5.1 Wat is het geheugen?.................................................................................................................12
5.2 Hoe vormen we herinneringen?..................................................................................................13
5.2.1 Het eerste stadium: het sensorisch geheugen....................................................................13
5.2.2 Het tweede stadium: het werkgeheugen............................................................................13
5.2.3 Het derde stadium: het langetermijngeheugen..................................................................14
5.3 Hoe halen we herinneringen terug?...........................................................................................14
5.4 Waarom laat ons geheugen ons soms in de steek?....................................................................15
Hoofdstuk 6. Denken en intelligentie..............................................................................................16
6.1 Wat zijn de bouwstenen van denken?........................................................................................16
6.2 Over welke vaardigheden beschikken goede denkers?...............................................................17
6.3 Hoe wordt intelligentie gemeten?..............................................................................................18
6.4 Wat zijn de bouwstenen van intelligentie?.................................................................................18
6.5 Hoe verklaren psychologen IQ-verschillen tussen groepen?.......................................................19
Hoofdstuk 8. Vormen van bewustzijn..............................................................................................20
8.1 Op welke wijze is het bewustzijn aan andere geestelijke processen gerelateerd?......................20
8.2 Hoe ziet de cyclus van het normale bewustzijn eruit?................................................................21
8.3 Welke andere vormen kan het bewustzijn aannemen?..............................................................22
Hoofdstuk 9. Motivatie en emotie...................................................................................................22
9.1 Wat motiveert ons?....................................................................................................................22
9.2 Hoe worden onze motivatieprioriteiten gesteld?........................................................................23
9.3 Waar staan honger en seksuele motivatie in de motivatiehiërarchie?.......................................24
9.4 Hoe motiveren onze emoties ons?..............................................................................................24
9.5 Waar komen onze emoties vandaan?........................................................................................25
Hoofdstuk 14. Stress, gezondheid en welzijn...................................................................................26
14.1 Wat veroorzaakt stress?...........................................................................................................26
, 14.1.2 Chronische stressoren.......................................................................................................27
14.2 Wat zijn de lichamelijke effecten van stress?...........................................................................27
14.3 Wie is het meest kwetsbaar voor stress?..................................................................................28
14.4 Hoe kunnen we de invloed van stress op onze gezondheid verminderen?................................29
Hoofdstuk 10. Persoonlijkheid: theorieën van de gehele persoon...................................................29
10.1 Door welke krachten wordt de persoonlijkheid gevormd?.......................................................30
10.2 Uit welke blijvende patronen of disposities bestaat onze persoonlijkheid?..............................30
10.3 Op welke manier helpen mentale processen bij het vormen van onze persoonlijkheid?..........31
10.3.1 De psychodynamische theorieën: nadruk op motivatie en psychische stoornissen.........31
10.3.2 De humanistische theorieën: nadruk op menselijk potentieel en geestelijke gezondheid
.....................................................................................................................................................32
10.3.3 De sociaal-cognitieve theorieën: nadruk op sociaal leren.................................................33
10.4 Welke theorieën gebruiken mensen om zichzelf en anderen te begrijpen?..............................33
Hoofdstuk 12. Psychische stoornissen.............................................................................................33
12.1 Wat is een psychische stoornis?...............................................................................................34
12.2 Hoe worden psychische stoornissen geclassificeerd?...............................................................34
12.2.2 Stemmingsstoornissen......................................................................................................35
12.2.3 Angststoornissen...............................................................................................................35
12.2.4 Schizofrenie......................................................................................................................36
12.2.5 Ontwikkelingsstoornissen.................................................................................................36
12.2.6 Persoonlijkheidsstoornissen..............................................................................................36
Hoofdstuk 13. Therapieën voor psychische stoornissen..................................................................37
13.1 Wat is therapie?.......................................................................................................................37
13.2 Hoe behandelen psychologen psychische stoornissen?............................................................37
13.2.2 Gedragstherapieën...........................................................................................................38
13.2.3 Cognitieve gedragstherapie: een synthese.......................................................................39
13.3 Hoe worden psychische stoornissen behandeld vanuit de biomedische invalshoek?................39
, Hoofdstuk 1. Geest, gedrag en psychologische
wetenschap
1.1 Wat is psychologie en wat is het niet?
Het woord psychologie is afkomstig uit het Oudgrieks. Psyche betekent ‘geest’, ologie betekent
‘gebied van studie’. Psychologie wordt tegenwoordig gedefinieerd als wetenschap van gedrag en
mentale processen.
Ruwweg vallen psychologen in drie grote groepen uiteen:
1. Experimenteel psychologen; ze voeren het meeste onderzoek uit dat nieuwe psychologische
kennis creëert.
2. Docenten psychologie; psycholoog met als primaire taak het geven van onderwijs op scholen.
3. Toegepast psychologen; ze gebruiken de kennis die door experimenteel psychologen is
vergaard om problemen van mensen op te lossen, door middel van trainingen of
behandelingen.
Wat doen toegepaste psychologen? De populairste specialisaties:
o Arbeids- en organisatiepsychologen (aanpassingen op de werkvloer die productiviteit en
arbeidsmoraal moeten maximaliseren).
o Sportpsychologen (werken met atleten samen om hun prestaties en motivatie te verbeteren,
door hun te leren plannen en emoties onder druk te beheersen).
o Schoolpsychologen (deskundig op het gebied van lesgeven en leren).
o Klinisch psychologen en counselors (helpen mensen zich aan t passen op sociaal en
emotioneel gebied).
o Forensisch psychologen (leveren hun psychologische expertise aan het wets- en
rechtssysteem, bijv. In de gevangenis).
Psychologie is niet hetzelfde als psychiatrie en pseudopsychologie (horoscopen bijv.).
Wat is kritisch denken? Er zijn 6 vaardigheden voor kritisch denken:
Wat is de bron? Is degene die de bewering doet echt deskundig op het vakgebied?
Is de bewering redelijk of extreem? Je moet selectief zijn.
Wat is het bewijsmateriaal? (Anekdotisch bewijsmateriaal getuigenissen die de ervaringen
van iemand of enkele personen schetsen, maar ten onrechte voor wetenschappelijk bewijs
worden aangezien)
Kan de conclusie zijn beïnvloed door bias? ( een vooroordeel, vervorming of vertekening
van een situatie, meestal op basis van persoonlijke ervaringen en waarden).
Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden?
Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
1.2 Wat zijn de zes belangrijkste perspectieven van de psychologie?
Scheiding van lichaam en geest en het moderne biologische perspectief
Descartes stelde een scheiding voor tussen de spirituele geest en het fysieke lichaam. Er
werd aangetoond dat er biologische processen ten grondslag liggen aan sensatie en
eenvoudige reflexmatige gedragingen, in plaats van mysterieuze, spirituele krachten.
Moderne biologische psychologen hebben lichaam en geest opnieuw samengevoegd. Het
psychologische perspectief dat de oorzaken van gedrag zoekt in het functioneren van de genen, de
hersenen en het zenuwstelsel en hormoonstelsel. Er wordt gekeken naar de neurowetenschap.
