Leereenheid 1.2 t/ 1.4
Uitleggen wat de samenhang tussen milieu en samenleving is
● Het milieu 🡪 is dat aspect van onze fysieke omgeving (levende en niet levende natuur) dat
het menselijk leven en bestaan mogelijk maakt en waarbinnen het maatschappelijk
samenleven zich afspeelt
- Bij milieu gaat het dus om de leefomgeving van mensen. Dit is anders dan de natuur dat
ook los bestaat van mensen.
● De relatie tussen milieu en de samenleving is wederkerig 🡪 Mensen veranderen de fysieke
omgeving door hun gedrag en handelen, worden beïnvloed door hun fysieke omgeving en
reageren vervolgens weer op de veranderingen die zijn ontstaan
- De samenleving heeft invloed op het milieu door het gebruik (of misbruik) van de
natuurlijke omgeving. Het milieu heeft betekenis voor de samenleving, zo is het bijv. voor
menselijke gezondheid, veiligheid of als bron voor grondstoffen en andere materiële
behoefte van de mens.
- Veel menselijk ingrepen in het milieu zijn niet altijd problematisch, zo is het vaak nodig
om het menselijke bestaan mogelijk te maken, bijv. voedselvoorziening. De keerzijde is
echter dat menselijke ingrepen in het milieu vaak gepaard gaan met negatieve gevolgen
voor het milieu,
natuur en landschap,
en vaak voor de
mensen zelf.
● Tegenwoordig wordt vaak gezegd dat er een nieuwe geologische periode is ingegaan, het
Antropoceen.
- Dit tijdperk is begonnen tijdens de industriële revolutie rond 1850
- Het is het eerste geologische tijdperk waarin de ecosystemen op aarde op de lange
termijn door mensen beïnvloed worden
De essentiële kenmerken van een milieuprobleem aangeven
Milieuproblemen zijn te beschouwen als een verstoring van de relatie tussen milieu en de
samenleving. Er zijn drie essentiële kenmerken van milieuproblemen:
1. Fysieke dimensie 🡪 milieuproblemen hebben altijd te maken met problemen in de fysieke
omgeving, ofwel ons leefmilieu
● De veerkracht en draagkracht van het milieu zijn beperkt
- Onder draagkracht van een ecosysteem verstaan we het vermogen van een ecosysteem
om biologische soorten te kunnen voorzien in hun bestaan. Dat wil zeggen dat de
, leefomgeving voor langere tijd in staat is hen te voorzien van een habitat, voedsel, water
en andere levensbehoeften. Meestal wordt bij milieuproblemen gesteld dat de
draagkracht van het milieu wordt overschreden
- Onder veerkracht verstaan we de grenzen waarbinnen een ecosysteem veranderingen
kan verdragen en weer kan herstellen tot een nieuw evenwicht.
- In een onderzoek in 2009 naar veerkracht presenteerde wetenschappers negen
planetary boundries waarbinnen de mensheid moest blijven voor een duurzame
ontwikkeling in de toekomst, anders zouden er grootschalige onomkeerbare
veranderingen plaatsvinden in het mondiale milieu
⮚ Deze negen belangrijkste milieuproblemen zijn: klimaatverandering, nieuwe
stoffen in bet milieu, stratosferische aantasting van de ozonlaag, aerosolen in de
atmosfeer, verzuring van de oceanen, biogeochemische stofstroomkringlopen,
het gebruik van zoetwater, verandering van landgebruik en biodiversiteit.
● Niet elke verandering in de fysieke omgeving wordt beschouwd als een milieuprobleem
- Een belangrijke uitzondering vormen natuurrampen, omdat de niet het gevolg zijn van
menselijk handelen en er niet dus iemand verantwoordelijk kan worden gehouden voor
de veranderingen in de fysieke omgeving.
- Deze afbakening wordt echter gecompliceerd als een natuurramp het indirecte gevolg
blijkt te zijn van menselijk handelen, bijv. door bebouwing en het kappen van bossen de
waterbergingscapaciteit sterk verminderd is, waardoor de rivier overstroomt.
2. Maatschappelijke dimensie 🡪 bij milieuproblemen gaat het om veranderingen in de
toestand van de fysieke omgeving die veroorzaakt zijn door menselijk handelen en vormen
van samenleven.
● Het gaat hierbij over het vaststellen of en in hoeverre veranderingen in het fysieke milieu het
gevolg zijn van menselijk handelen. Soms is het overduidelijk maar in andere gevallen veel
minder.
- Bij veel hedendaagse milieuvraagstukken gaat het over het vaststellen van relaties tussen
oorzaken en gevolgen en de rol van specifieke menselijke activiteiten daarbij
3. Normatieve dimensie 🡪 bij milieuproblemen gaat het om door menselijk gedrag en
handelen veroorzaakte veranderingen in de toestand van de fysieke omgeving die
maatschappelijk onaanvaardbaar worden gevonden.
● De veranderingen in de fysieke omgeving ten gevolge van menselijk handelen worden niet
door iedereen op gelijke wijze ervaren 🡪 milieuprobleem worden in belangrijke mate
sociaal-cultureel en politiek bepaald.
- Essentieel voor de beoordeling of er sprake is van een milieuprobleem is dat door de
mens veroorzaakte veranderingen in het milieu een normatief oordeel wordt verbonden.
- Waarden en normen spelen daarbij een cruciale rol en die kunnen per individu, groep en
samenleving variëren en in de loop der tijd veranderen
- Dit heeft tot gevolg dat er altijd verschil van mening zal zijn over de
(on)aanvaardbaarheid van menselijke ingrepen in de fysieke omgeving en de gevolgen
daarvan voor het milieu.
Uitleggen wat de samenhang tussen milieu en samenleving is
● Het milieu 🡪 is dat aspect van onze fysieke omgeving (levende en niet levende natuur) dat
het menselijk leven en bestaan mogelijk maakt en waarbinnen het maatschappelijk
samenleven zich afspeelt
- Bij milieu gaat het dus om de leefomgeving van mensen. Dit is anders dan de natuur dat
ook los bestaat van mensen.
● De relatie tussen milieu en de samenleving is wederkerig 🡪 Mensen veranderen de fysieke
omgeving door hun gedrag en handelen, worden beïnvloed door hun fysieke omgeving en
reageren vervolgens weer op de veranderingen die zijn ontstaan
- De samenleving heeft invloed op het milieu door het gebruik (of misbruik) van de
natuurlijke omgeving. Het milieu heeft betekenis voor de samenleving, zo is het bijv. voor
menselijke gezondheid, veiligheid of als bron voor grondstoffen en andere materiële
behoefte van de mens.
- Veel menselijk ingrepen in het milieu zijn niet altijd problematisch, zo is het vaak nodig
om het menselijke bestaan mogelijk te maken, bijv. voedselvoorziening. De keerzijde is
echter dat menselijke ingrepen in het milieu vaak gepaard gaan met negatieve gevolgen
voor het milieu,
natuur en landschap,
en vaak voor de
mensen zelf.
● Tegenwoordig wordt vaak gezegd dat er een nieuwe geologische periode is ingegaan, het
Antropoceen.
- Dit tijdperk is begonnen tijdens de industriële revolutie rond 1850
- Het is het eerste geologische tijdperk waarin de ecosystemen op aarde op de lange
termijn door mensen beïnvloed worden
De essentiële kenmerken van een milieuprobleem aangeven
Milieuproblemen zijn te beschouwen als een verstoring van de relatie tussen milieu en de
samenleving. Er zijn drie essentiële kenmerken van milieuproblemen:
1. Fysieke dimensie 🡪 milieuproblemen hebben altijd te maken met problemen in de fysieke
omgeving, ofwel ons leefmilieu
● De veerkracht en draagkracht van het milieu zijn beperkt
- Onder draagkracht van een ecosysteem verstaan we het vermogen van een ecosysteem
om biologische soorten te kunnen voorzien in hun bestaan. Dat wil zeggen dat de
, leefomgeving voor langere tijd in staat is hen te voorzien van een habitat, voedsel, water
en andere levensbehoeften. Meestal wordt bij milieuproblemen gesteld dat de
draagkracht van het milieu wordt overschreden
- Onder veerkracht verstaan we de grenzen waarbinnen een ecosysteem veranderingen
kan verdragen en weer kan herstellen tot een nieuw evenwicht.
- In een onderzoek in 2009 naar veerkracht presenteerde wetenschappers negen
planetary boundries waarbinnen de mensheid moest blijven voor een duurzame
ontwikkeling in de toekomst, anders zouden er grootschalige onomkeerbare
veranderingen plaatsvinden in het mondiale milieu
⮚ Deze negen belangrijkste milieuproblemen zijn: klimaatverandering, nieuwe
stoffen in bet milieu, stratosferische aantasting van de ozonlaag, aerosolen in de
atmosfeer, verzuring van de oceanen, biogeochemische stofstroomkringlopen,
het gebruik van zoetwater, verandering van landgebruik en biodiversiteit.
● Niet elke verandering in de fysieke omgeving wordt beschouwd als een milieuprobleem
- Een belangrijke uitzondering vormen natuurrampen, omdat de niet het gevolg zijn van
menselijk handelen en er niet dus iemand verantwoordelijk kan worden gehouden voor
de veranderingen in de fysieke omgeving.
- Deze afbakening wordt echter gecompliceerd als een natuurramp het indirecte gevolg
blijkt te zijn van menselijk handelen, bijv. door bebouwing en het kappen van bossen de
waterbergingscapaciteit sterk verminderd is, waardoor de rivier overstroomt.
2. Maatschappelijke dimensie 🡪 bij milieuproblemen gaat het om veranderingen in de
toestand van de fysieke omgeving die veroorzaakt zijn door menselijk handelen en vormen
van samenleven.
● Het gaat hierbij over het vaststellen of en in hoeverre veranderingen in het fysieke milieu het
gevolg zijn van menselijk handelen. Soms is het overduidelijk maar in andere gevallen veel
minder.
- Bij veel hedendaagse milieuvraagstukken gaat het over het vaststellen van relaties tussen
oorzaken en gevolgen en de rol van specifieke menselijke activiteiten daarbij
3. Normatieve dimensie 🡪 bij milieuproblemen gaat het om door menselijk gedrag en
handelen veroorzaakte veranderingen in de toestand van de fysieke omgeving die
maatschappelijk onaanvaardbaar worden gevonden.
● De veranderingen in de fysieke omgeving ten gevolge van menselijk handelen worden niet
door iedereen op gelijke wijze ervaren 🡪 milieuprobleem worden in belangrijke mate
sociaal-cultureel en politiek bepaald.
- Essentieel voor de beoordeling of er sprake is van een milieuprobleem is dat door de
mens veroorzaakte veranderingen in het milieu een normatief oordeel wordt verbonden.
- Waarden en normen spelen daarbij een cruciale rol en die kunnen per individu, groep en
samenleving variëren en in de loop der tijd veranderen
- Dit heeft tot gevolg dat er altijd verschil van mening zal zijn over de
(on)aanvaardbaarheid van menselijke ingrepen in de fysieke omgeving en de gevolgen
daarvan voor het milieu.
