Samenvatting leereenheid 5 Aarde, mens, milieu 2

Leereenheid 5
Een aantal kenmerken van hedendaagse milieuproblemen aangeven
de stikstofcrisis kan model staan voor veel van de hedendaagse milieuproblemen in
Nederland en wereldwijd:
 Oorzaken en gevolgen spelen zowel nationaal als internationaal
 Maatregelen zijn kostbaar en vragen zowel structurele economische aanpassingen als
gedragsveranderingen
 Er zijn veel actoren betrokken bij oorzaken en oplossingen, met uiteenlopende
belangen. Visies op oplossingsrichtingen lopen daardoor sterk uiteen.
Belangrijke actorengroepen bij de aanpak van die milieuproblemen noemen en aangeven
wat hun rollen kunnen zijn.
Belangrijke groepen actoren die bij milieuproblemen en hun oplossingen zijn betrokken:
Niet-gouvernementele organisaties (NGO’s) spelen een belangrijke rol bij milieuproblemen:
 Zijn van groot belang voor het stimuleren van veranderingsprocessen bij overheden,
producenten en consumenten
 Zij zetten zich bijv. in voor een meer duurzame wereld en stellen milieuproblemen en
misstanden aan de kaak
 Ze hebben maatschappelijke invloed:
- door deel te nemen aan politieke overleg- en besluitvormingsprocessen op alle
niveau
- het beïnvloeden van de publieke opinie via de pers en media door bijv. het geven
van informatie en voorlichting, tonen van concrete praktijkvoorbeelden
 Allianties tussen wereldwijd opererende en lokale NGO’s en samenwerkingen met
lokale bevolkingsgroepen geven soms nog een extra gewicht aan de acties tegen
overheden en bedrijven
 Een belangrijk drukmiddel van NGO’s om milieuzaken aan orde te stellen zijn
rechtszaken waarin zij het overheidsbeleid en acties van bedrijven aan nationale en
internationale wetgeving laten toetsen.
- De Urgenda zaak tegen het Nederlandse klimaatbeleid is een bekend voorbeeld
 overheid deed onvoldoende om de emissies van broeikasgassen te reduceren
en ze kregen uiteindelijk gelijk.
Ook burgers spelen een belangrijke rol bij milieuproblemen:
 In eerste instantie gekeken naar de rol van burgers als consumenten.
- Door aanpassing van hun behoeften, voorkeuren en gedrag kunnen burgers een
belangrijke bijdrage leveren aan duurzame ontwikkeling.
- Hierbij spelen voor consumenten vaak verschillende afwegingen, naast smaak en
prijs ook bijv. dierenwelzijn of eerlijke handel

 Een andere rol van burgers in een democratie is die van de kiezer.

, - Door te kiezen voor bepaalde partijen kunnen burgers aangeven welke koers hun
land, regio of gemeente moet volgen bij het oplossen van milieuproblemen
 Een derde rol van burgers is die van participerende of actieve burger.
- Voorbeeld is de opkomst van burgers die zich organiseren als coöperatie voor het
zelf opwekken van duurzame energie om die aan elektriciteitsnet te leveren.
Een derde groep betrokken bij milieumilieuproblemen zijn bedrijven en industrie, ook wel
producten.
 Producenten zijn veroorzakers van milieuproblemen, maar door aanpassing van hun
handelen, productieprocessen, producten en diensten kunnen ze een essentiële
bijdrage leveren aan duurzame ontwikkeling
 Dit wordt vaak aangeduid als Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO)
- Als richtlijn voor maatschappelijk ondernemen worden bijv. Sustainable
Development Goals gebruikt
 Ander vaak gebruikt principe bij MVO is de Triple P-benadering, die handelen van
een bedrijf definieert in termen ‘People, Planet en Profit’
- Toepassen van dit principe betekent dat economische doelstelling van het bedrijf
moet samengaan met sociale aspecten en verantwoord milieugebruik.
- Tegenwoordig in plaats van ‘profit’ de term ‘prosperity’ gebruikt om aan te geven
dat het gaat om bredere welvaart
 Bedrijven geven vaak invulling aan maatschappelijk verantwoord ondernemen in hun
mission statements en leggen hiervoor in hun jaarslagen verantwoording af.
- De samenleving kan hierdoor controleren in welke mate er sprake is van echte
verduurzaming.
De laatste die belangrijk is bij milieuproblemen zijn overheden:
 Overheden moeten politieke besluiten nemen over duurzame ontwikkeling als
kwestie van algemeen belang, nu en in de toekomst.
 Politieke keuzes zijn daarbij altijd nodig, omdat in de besluitvorming rond duurzame
ontwikkeling naast wetenschappelijke kennis ook normatieve opvattingen een rol
spelen
 Overheden moeten alle relevante actoren betrekken in maatschappelijke
veranderingsprocessen gericht op duurzame ontwikkeling.
- Daarbij kan samenwerking nodig zijn tussen actoren die dat niet gewend zijn of
die tegenstrijdige belangen hebben  overheden dienen hier voorwaarden voor
te scheppen.
- Dit vraagt om een politiekproces dat transparant is in termen van afweging en
verantwoording  vaak gepleit voor een participatieve democratie waarbij alle
betrokken direct participeren in beleids-en besluitvormingsprocessen
 Ze moeten alle informatie verstrekken over duurzame ontwikkeling die aansluit op de
belevingswereld van de burger.
- Probleem daarbij is dat verandering van levensstijlen als onderliggende oorzaak
van milieuproblemen vaak geen populaire boodschap is die kiezer op korte
termijn aanspreekt.