28-6-2020 Als de schoolbel gaat
Over de beschikbare faciliteiten voor de
persoonlijke ontwikkeling van kinderen in de
gemeente Westerkwartier buiten het reguliere
onderwijs om.
Naam student: R. Veenstra – van Turennout
Studentnummer: 4765516
Opleidingsinstituut: NCOI
Naam opleiding: HBO Bachelor Bestuurskunde
Naam module: Sociologie
,Voorwoord
Mijn naam is Renske Veenstra – van Turennout. Voor u ligt een adviesnota voor de gemeente
Westerkwartier met het oog op de effectieve inzet van voorzieningen ter bevordering van
buitenschoolse activiteiten. Lezen, rekenen en de hoofdstad van de provincie Groningen leren
kinderen op school. Ook leren ze binnen het reguliere onderwijs een heleboel impliciete vaardigheden
zoals: ‘stilzitten, respect hebben voor anderen en opkomen voor jezelf’. Dit zijn geen expliciete
vaardigheden waarvoor kinderen een cijfer krijgen op hun eindrapport, maar ze zijn wel van essentieel
belang voor het verwerven van een positie in de samenleving.
Wanneer er gesproken wordt over het aanleren van vaardigheden die niet expliciet beschreven staan,
kan dit worden omschreven als het verborgen curriculum (Kraus, 2017). Het is echter niet zo dat
kinderen enkel op school vaardigheden aanleren. Ook buiten de lestijden van de school om, blijven
kinderen doorgaan met leren. Op school krijgen leerlingen grotendeels dezelfde leerstof aangeboden,
maar in het buitenschoolse circuit beginnen de verschillen te ontstaan. Denk hierbij aan
hoogopgeleide ouders die over meer vaardigheden beschikken die zij op hun kinderen kunnen
overdragen (Van der Wolf, 2013). Uit onderzoek van de Amerikaan Downey (2004) blijkt dat kinderen
uit hoge-inkomensgezinnen zich tijdens de schoolvakanties meer ontwikkelen dan kinderen uit lage
inkomensgezinnen (Macionis, Peper en Van der Leun, 2019).
Daar waar het verborgen curriculum bij kinderen uit kansarme gezinnen buiten de schooltijden
nagenoeg stil ligt, leren kinderen uit een kansrijk milieu ook tijdens de vrije uren nog een heleboel
nieuwe vaardigheden aan. Daar komt bij dat gezinnen met hoge inkomens over meer middelen
beschikken om hun kinderen allerlei buitenschoolse activiteiten zoals sport- of muzieklessen aan te
bieden. Om die reden is het goed dat de gemeente beleid opstelt om kinderen uit armere gezinnen
dezelfde kansen te bieden als kinderen uit de hoge-inkomensgezinnen. De gemeente Westerkwartier
heeft beleid opgesteld met betrekking tot buitenschoolse activiteiten voor kinderen uit gezinnen met
een laag inkomen. In deze adviesnota wordt een analyse gemaakt over waar de gemeente nu staat.
Tevens worden er aanbevelingen gedaan over de maatregelen die de gemeente nog kan nemen om
te kunnen opschalen naar meer gelijke kansen voor alle kinderen.
1
, Samenvatting
De socioloog Pierre Bourdieu (1930-2002) stelt dat een zekere mate van sociaal kapitaal van belang
is om te klimmen op de maatschappelijke ladder. Buitenschoolse activiteiten kunnen hier aan
bijdragen (Macionis, et al., 2019). In gezinnen met een laag inkomen is er vaak niet genoeg geld
beschikbaar om kinderen aan dergelijke activiteiten te laten deelnemen. Daarom zijn er binnen de
gemeente verschillende voorzieningen in het leven geroepen voor gezinnen met een inkomen tot
120% van het sociaal minimum. Het gaat hier om 6% van de huishoudens. Wat opvalt is het grote
aantal eenoudergezinnen en gezinnen met een niet-westerse migratieachtergrond die in deze
categorie vallen. Voor de totstandkoming van dit rapport zijn interviews gehouden met meerdere
actoren binnen het minimabeleid. Er zijn verschillende organisaties actief die zich ervoor inzetten dat
kinderen hun verjaardag kunnen vieren, op vakantie kunnen of lid kunnen worden van een sport- of
cultuurvereniging. De gemeente verstrekt zelf een onderwijsbijdrage in de schoolkosten en een
(gedeeltelijke) vergoeding van de peuterspeelzaal voor kinderen uit minimahuishoudens.
Tijdens buitenschoolse activiteiten maken kinderen zich belangrijke sociale vaardigheden eigen. Er is
weinig onderzoek van Nederlandse bodem beschikbaar met betrekking tot de effecten van naschoolse
activiteiten op leerprestaties, sociaal welbevinden en het terugdringen van delinquent gedrag. Wel
blijkt dat kinderen uit armere gezinnen twee keer zo vaak een indicatie hebben voor Jeugdzorg dan
andere kinderen (Ellens en Vonk, 2020). Uit buitenlands onderzoek blijkt wel dat kinderen
buitenschoolse activiteiten positief waarderen. Tevens blijkt uit onderzoek dat betrokkenheid van
ouders belangrijk is en dat het goed is dat activiteiten een structureel karakter hebben (Kassenberg,
2010). Kinderen moeten minimaal lid kunnen zijn van een sport- of cultuurvereniging, zwemlessen
kunnen volgen en over een zwemabonnement beschikken. Verschillen organisatie zijn actief om deze
voorzieningen ook voor minimagezinnen beschikbaar te stellen (Slagter, De Bruin en Post 2020).
Een sociologisch perspectief dat gebruikt kan worden om naar buitenschoolse activiteiten te kijken is
het structureel functionalisme dat uit gaat van een positivistische visie. Bestaande structuren worden
onderzocht met als doel deze structuren te behouden. Binnen deze visie stelt men dat buitenschoolse
activiteiten een meerwaarde hebben voor de persoonlijke ontwikkeling van kinderen. Een andere
sociologische visie is de meer kritische conflictsociologie. De conflictsocioloog stelt dat sociale
problemen voortkomen uit ongelijkheid. Volgens deze visie moet onderzoek bijdrage aan het bieden
van gelijke kansen voor alle mensen. Als er vanuit de conflictsociologische visie naar buitenschoolse
activiteiten wordt gekeken, kan worden gesteld dat buitenschoolse activiteiten bijdragen aan
ongelijkheid, omdat het ene kind meer mogelijkheden heeft om aan activiteiten deel te nemen dan het
andere kind. Onderzoek zou erop gericht moeten zijn om na te gaan hoe aan kinderen uit
minimagezinnen dezelfde kansen worden geboden als aan de kinderen uit rijke gezinnen.
Aanbevelingen voor professionals, middenveldorganisaties en de gemeente Westerkwartier zijn:
- Betrek ouders zo veel mogelijk bij de activiteiten van hun jonge kinderen;
- Benader leden van minimagezinnen vanuit gelijkwaardigheid;
- Blijf op de hoogte van bestaande voorzieningen om mensen gericht te kunnen doorverwijzen;
- Wees ambassadeur door anderen te wijzen op de bestaande voorzieningen;
- Betrek ouders bij het aanbod van voorzieningen en de kanalen die daarvoor worden ingezet;
- Schenk bijzondere aandacht aan de bejegening van de doelgroep;
- Wees scherp op de juiste taakverdeling tussen de verschillende stakeholders;
- Formuleer speerpunten en doelstellingen, waarmee het succes van de voorzieningen kan
worden gemeten;
- Onderzoek de mogelijkheid voor het inrichten van een meegroeipakket;
- Maak het opzetten van een grootschalig onderzoek binnen de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) bespreekbaar;
- Breng gezinnen in kaart die buiten de boot dreigen te vallen.
2
Over de beschikbare faciliteiten voor de
persoonlijke ontwikkeling van kinderen in de
gemeente Westerkwartier buiten het reguliere
onderwijs om.
Naam student: R. Veenstra – van Turennout
Studentnummer: 4765516
Opleidingsinstituut: NCOI
Naam opleiding: HBO Bachelor Bestuurskunde
Naam module: Sociologie
,Voorwoord
Mijn naam is Renske Veenstra – van Turennout. Voor u ligt een adviesnota voor de gemeente
Westerkwartier met het oog op de effectieve inzet van voorzieningen ter bevordering van
buitenschoolse activiteiten. Lezen, rekenen en de hoofdstad van de provincie Groningen leren
kinderen op school. Ook leren ze binnen het reguliere onderwijs een heleboel impliciete vaardigheden
zoals: ‘stilzitten, respect hebben voor anderen en opkomen voor jezelf’. Dit zijn geen expliciete
vaardigheden waarvoor kinderen een cijfer krijgen op hun eindrapport, maar ze zijn wel van essentieel
belang voor het verwerven van een positie in de samenleving.
Wanneer er gesproken wordt over het aanleren van vaardigheden die niet expliciet beschreven staan,
kan dit worden omschreven als het verborgen curriculum (Kraus, 2017). Het is echter niet zo dat
kinderen enkel op school vaardigheden aanleren. Ook buiten de lestijden van de school om, blijven
kinderen doorgaan met leren. Op school krijgen leerlingen grotendeels dezelfde leerstof aangeboden,
maar in het buitenschoolse circuit beginnen de verschillen te ontstaan. Denk hierbij aan
hoogopgeleide ouders die over meer vaardigheden beschikken die zij op hun kinderen kunnen
overdragen (Van der Wolf, 2013). Uit onderzoek van de Amerikaan Downey (2004) blijkt dat kinderen
uit hoge-inkomensgezinnen zich tijdens de schoolvakanties meer ontwikkelen dan kinderen uit lage
inkomensgezinnen (Macionis, Peper en Van der Leun, 2019).
Daar waar het verborgen curriculum bij kinderen uit kansarme gezinnen buiten de schooltijden
nagenoeg stil ligt, leren kinderen uit een kansrijk milieu ook tijdens de vrije uren nog een heleboel
nieuwe vaardigheden aan. Daar komt bij dat gezinnen met hoge inkomens over meer middelen
beschikken om hun kinderen allerlei buitenschoolse activiteiten zoals sport- of muzieklessen aan te
bieden. Om die reden is het goed dat de gemeente beleid opstelt om kinderen uit armere gezinnen
dezelfde kansen te bieden als kinderen uit de hoge-inkomensgezinnen. De gemeente Westerkwartier
heeft beleid opgesteld met betrekking tot buitenschoolse activiteiten voor kinderen uit gezinnen met
een laag inkomen. In deze adviesnota wordt een analyse gemaakt over waar de gemeente nu staat.
Tevens worden er aanbevelingen gedaan over de maatregelen die de gemeente nog kan nemen om
te kunnen opschalen naar meer gelijke kansen voor alle kinderen.
1
, Samenvatting
De socioloog Pierre Bourdieu (1930-2002) stelt dat een zekere mate van sociaal kapitaal van belang
is om te klimmen op de maatschappelijke ladder. Buitenschoolse activiteiten kunnen hier aan
bijdragen (Macionis, et al., 2019). In gezinnen met een laag inkomen is er vaak niet genoeg geld
beschikbaar om kinderen aan dergelijke activiteiten te laten deelnemen. Daarom zijn er binnen de
gemeente verschillende voorzieningen in het leven geroepen voor gezinnen met een inkomen tot
120% van het sociaal minimum. Het gaat hier om 6% van de huishoudens. Wat opvalt is het grote
aantal eenoudergezinnen en gezinnen met een niet-westerse migratieachtergrond die in deze
categorie vallen. Voor de totstandkoming van dit rapport zijn interviews gehouden met meerdere
actoren binnen het minimabeleid. Er zijn verschillende organisaties actief die zich ervoor inzetten dat
kinderen hun verjaardag kunnen vieren, op vakantie kunnen of lid kunnen worden van een sport- of
cultuurvereniging. De gemeente verstrekt zelf een onderwijsbijdrage in de schoolkosten en een
(gedeeltelijke) vergoeding van de peuterspeelzaal voor kinderen uit minimahuishoudens.
Tijdens buitenschoolse activiteiten maken kinderen zich belangrijke sociale vaardigheden eigen. Er is
weinig onderzoek van Nederlandse bodem beschikbaar met betrekking tot de effecten van naschoolse
activiteiten op leerprestaties, sociaal welbevinden en het terugdringen van delinquent gedrag. Wel
blijkt dat kinderen uit armere gezinnen twee keer zo vaak een indicatie hebben voor Jeugdzorg dan
andere kinderen (Ellens en Vonk, 2020). Uit buitenlands onderzoek blijkt wel dat kinderen
buitenschoolse activiteiten positief waarderen. Tevens blijkt uit onderzoek dat betrokkenheid van
ouders belangrijk is en dat het goed is dat activiteiten een structureel karakter hebben (Kassenberg,
2010). Kinderen moeten minimaal lid kunnen zijn van een sport- of cultuurvereniging, zwemlessen
kunnen volgen en over een zwemabonnement beschikken. Verschillen organisatie zijn actief om deze
voorzieningen ook voor minimagezinnen beschikbaar te stellen (Slagter, De Bruin en Post 2020).
Een sociologisch perspectief dat gebruikt kan worden om naar buitenschoolse activiteiten te kijken is
het structureel functionalisme dat uit gaat van een positivistische visie. Bestaande structuren worden
onderzocht met als doel deze structuren te behouden. Binnen deze visie stelt men dat buitenschoolse
activiteiten een meerwaarde hebben voor de persoonlijke ontwikkeling van kinderen. Een andere
sociologische visie is de meer kritische conflictsociologie. De conflictsocioloog stelt dat sociale
problemen voortkomen uit ongelijkheid. Volgens deze visie moet onderzoek bijdrage aan het bieden
van gelijke kansen voor alle mensen. Als er vanuit de conflictsociologische visie naar buitenschoolse
activiteiten wordt gekeken, kan worden gesteld dat buitenschoolse activiteiten bijdragen aan
ongelijkheid, omdat het ene kind meer mogelijkheden heeft om aan activiteiten deel te nemen dan het
andere kind. Onderzoek zou erop gericht moeten zijn om na te gaan hoe aan kinderen uit
minimagezinnen dezelfde kansen worden geboden als aan de kinderen uit rijke gezinnen.
Aanbevelingen voor professionals, middenveldorganisaties en de gemeente Westerkwartier zijn:
- Betrek ouders zo veel mogelijk bij de activiteiten van hun jonge kinderen;
- Benader leden van minimagezinnen vanuit gelijkwaardigheid;
- Blijf op de hoogte van bestaande voorzieningen om mensen gericht te kunnen doorverwijzen;
- Wees ambassadeur door anderen te wijzen op de bestaande voorzieningen;
- Betrek ouders bij het aanbod van voorzieningen en de kanalen die daarvoor worden ingezet;
- Schenk bijzondere aandacht aan de bejegening van de doelgroep;
- Wees scherp op de juiste taakverdeling tussen de verschillende stakeholders;
- Formuleer speerpunten en doelstellingen, waarmee het succes van de voorzieningen kan
worden gemeten;
- Onderzoek de mogelijkheid voor het inrichten van een meegroeipakket;
- Maak het opzetten van een grootschalig onderzoek binnen de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) bespreekbaar;
- Breng gezinnen in kaart die buiten de boot dreigen te vallen.
2
