Werkboek Sociologie
Voorwoord
Sociologische kennis geeft inzicht in ons eigen gedrag en dat van anderen.
In het dagelijks leven wordt er vooral vanuit de medische en psychologische optiek gekeken. De
sociologische invalshoek speelt daarbij een ondergeschikte rol.
Hoofdstuk 1: Inleiding
Mensen die met mensen werken zijn vooral bezig met het lichaam en de psyche van de mens. Het
individu staat centraal en er wordt weinig aandacht besteed aan de sociale omgeving. Vooral de
omgeving die wat verder af staat (maatschappij, politiek, wereld) en de invloeden daarvan blijven
onderbelicht. Om een cliënt te kunnen helpen, is het belangrijk verder te kijken dan naar het individu en
de directe omgeving. Dat is niet alleen om de cliënt beter te kunnen begrijpen maar ook om beter
inzicht te kunnen krijgen in de eigen motieven en gedragingen.
Waarom aandacht voor de sociologie?
Het sociale is een groot deel van het leven en moet daarom begrepen worden. Mensen willen
succesvol met anderen kunnen werken.
De sociologische aspecten van het menselijk gedrag zijn een lange tijd ondergewaardeerd. Dit
kwam door een sterke nadruk op, het hier en nu, het individu en zijn persoonlijke emoties en
belangen.
1.2 Doelstellingen
Iedereen construeert zijn eigen werkelijkheid. Hoe die eruit ziet, is sterk afhankelijk van leerprocessen.
Je leert bijvoorbeeld dat stelen slecht is. Je construeert die werkelijkheid niet zelfstandig. Er is sprake
van een voorgeprogrammeerde constructie. Deze constructie is afhankelijk van historische en sociale
omstandigheden. Russen kijken bijvoorbeeld heel anders aan tegen democratie dan West Europeanen.
Mensen nemen selectief waar en waarderen dezelfde maatschappelijke verschijnselen verschillend.
Selectief waarnemen = Je bent eerder geneigd datgene te zien en te geloven wat past bij je
referentiekader en eigen belangen dan op zoek te gaan naar de feiten. De feiten voor zich laten
spreken, vereist kritisch bewustzijn.
Kritisch bewustzijn = een houding waarbij we de wereld waarin we leven en onze eigen opvattingen en
belangen niet als vanzelfsprekend aanvaarden, maar voortdurend relativeren en ter discussie stellen.
Dit kun je doen door bijvoorbeeld ‘Ja, maar..’ vragen te stellen. Kritisch bewustzijn heeft tot gevolg dat
de omgeving een uitdaging wordt om aan te werken.
Mils: Sociologische verbeeldingskracht = Deze ontstaat wanneer we ons bewust worden van de
snijpunten tussen ons persoonlijk levenslot, ons sociale omgeving en onze geschiedenis.
,Hoofdstuk 2: Wat is Sociologie
Sociologie stelt vanzelfsprekende zaken ter discussie door ze te relativeren. Ze lijken daardoor niet zo
vanzelfsprekend als we aanvankelijk dachten.
Mensen denken dat ze zelfstandig en onafhankelijk kiezen maar het blijkt dat mensen kuddedieren zijn
die redelijk voorspelbaar gedrag vertonen. Deze inzichten zijn belangrijk, niet alleen om de cliënt beter
te begrijpen maar ook om bewuster te worden van de eigen houding en gedragingen.
2.4 Wat is Sociologie?
2.4.1 Kritische wetenschap
Sociologie is een kritische wetenschap . Dit gebeurt onder andere door het gedrag van anderen in
verband te brengen met gedragingen van andere mensen; hier of elders in de wereld. Sociologen zijn
relativerend en relaterend.
Referentiekader = Iemands kennis en verklaringen van en oordelen over de sociale werkelijkheid.
De door de mensen zelf geconstrueerde werkelijkheid wordt beschouwd als de objectieve
werkelijkheid. De subjectieve bril wordt vaak vergeten, waardoor er geen aanleiding is om te twijfelen
aan het waarheidsgehalte van de eigen waarneming. Dit kan leiden tot een vertekend beeld. De ander
kan zich daardoor niet gehoord, of begrepen voelen. Het kan ook leiden tot acties die niet aansluiten bij
hun vraag,wens of behoefte.
2.4.2 Sociologische verbeeldingskracht
Mils: De socioloog brengt bepaalde kenmerken van de samenleving in verband met andere om op deze
wijze een beeld te krijgen van het geheel. Volgens Mils is de sociologische verbeeldingskracht de meest
vruchtbare vorm van zelfbewustzijn.
Bewustwording van de relativiteit van het eigen referentiekader is een pijnlijk proces. Vergelijkbaar is
een vis die in t water zwemt, voor hem is dat zijn wereld maar ook DE wereld. Haal je hem eruit, is hij
volledig ontregeld. Hetzelfde heb je bijvoorbeeld met een asielzoeker die naar Nederland verhuist.
Verder hebben mensen moeite met het bekennen van schuld. We hebben de neiging om anderen op
hun foute daden af te rekenen en onszelf te prijzen om onze goede bedoelingen. Sociologische
verbeeldingkracht kan pas echt groeien als ook bereid zijn eigen misvattingen te onderkennen.
Sociologisch denken vereist afstand. Het is een rationele bezigheid. Je bekijkt het geheel met een
helikopter.
Persoonlijke bewustwording ontstaat wanneer je jezelf en de samenleving objectiverend onder de loep
neemt.
Sociologische theorie en onderzoek helpt ons meer bewust te worden van ons eigen gedrag, dat van
anderen en de werkelijke oorzaken van individuele en sociale problemen.
, 2.4.3 Afstand en betrokkenheid.
Sociologie is een empirische wetenschap. De theorie is dus niet alleen bedacht, maar ook ontstaan
vanuit onderzoek naar de feitelijke gang van zaken in de samenleving.
De socioloog wil de subjectiviteit in de waarneming van mensen overstijgen. Hij doet dit door de feiten
te onderzoeken en door de wetten van logisch nadenken toe te passen.
Waarden die een belangrijke rol spelen als je met mensen werkt zijn vrijheid (liberte), gelijkheid (egalite)
en broederschap (fraternite/solidariteit).
In de jaren 60 was vooral solidariteit en gelijkheid belangrijk. In de laatste 30 jaar ligt er meer nadruk op
vrijheid en eigen verantwoordelijkheid.
Mensen hebben een hart. Dat is een kracht die hen motiveert. Tegelijkertijd kan het ook een zwakte zijn
omdat het de sociologische verbeeldingskracht kan belemmer.
Hoorcollege 1
Sociologie = de wetenschap van de manier waarop mensen met elkaar samenleven.
Interdependentie = wederzijdse afhankelijkheid
Er zijn 4 typen bindingen
Affectieve bindingen = Afhankelijkheden die betrekking hebben op de positieve en negatieve
gevoelens die mensen voor elkaar hebben
Wie hoort bij wie?
Positieve gevoelens = Ergens bijhoren, geliefd voelen
Negatieve gevoelens = Zich tegen anderen afzetten, op anderen neerkijken
Economische bindingen = Afhankelijkheden die betrekking hebben op het produceren en de
verdeling van materiële goederen en geld.
Wie doet wat en voor wie?
Politieke bindingen = Afhankelijkheden die betrekking hebben op de dwang die mensen op
elkaar kunnen uitoefenen
Wie is de baas over wie? Wie beslist wat?
Cognitieve bindingen = Afhankelijkheden die betrekking hebben op het feit dat sommige
mensen ergens kennis over hebben en anderen niet.
Wie weet wat?
Kennis is macht
Voorwoord
Sociologische kennis geeft inzicht in ons eigen gedrag en dat van anderen.
In het dagelijks leven wordt er vooral vanuit de medische en psychologische optiek gekeken. De
sociologische invalshoek speelt daarbij een ondergeschikte rol.
Hoofdstuk 1: Inleiding
Mensen die met mensen werken zijn vooral bezig met het lichaam en de psyche van de mens. Het
individu staat centraal en er wordt weinig aandacht besteed aan de sociale omgeving. Vooral de
omgeving die wat verder af staat (maatschappij, politiek, wereld) en de invloeden daarvan blijven
onderbelicht. Om een cliënt te kunnen helpen, is het belangrijk verder te kijken dan naar het individu en
de directe omgeving. Dat is niet alleen om de cliënt beter te kunnen begrijpen maar ook om beter
inzicht te kunnen krijgen in de eigen motieven en gedragingen.
Waarom aandacht voor de sociologie?
Het sociale is een groot deel van het leven en moet daarom begrepen worden. Mensen willen
succesvol met anderen kunnen werken.
De sociologische aspecten van het menselijk gedrag zijn een lange tijd ondergewaardeerd. Dit
kwam door een sterke nadruk op, het hier en nu, het individu en zijn persoonlijke emoties en
belangen.
1.2 Doelstellingen
Iedereen construeert zijn eigen werkelijkheid. Hoe die eruit ziet, is sterk afhankelijk van leerprocessen.
Je leert bijvoorbeeld dat stelen slecht is. Je construeert die werkelijkheid niet zelfstandig. Er is sprake
van een voorgeprogrammeerde constructie. Deze constructie is afhankelijk van historische en sociale
omstandigheden. Russen kijken bijvoorbeeld heel anders aan tegen democratie dan West Europeanen.
Mensen nemen selectief waar en waarderen dezelfde maatschappelijke verschijnselen verschillend.
Selectief waarnemen = Je bent eerder geneigd datgene te zien en te geloven wat past bij je
referentiekader en eigen belangen dan op zoek te gaan naar de feiten. De feiten voor zich laten
spreken, vereist kritisch bewustzijn.
Kritisch bewustzijn = een houding waarbij we de wereld waarin we leven en onze eigen opvattingen en
belangen niet als vanzelfsprekend aanvaarden, maar voortdurend relativeren en ter discussie stellen.
Dit kun je doen door bijvoorbeeld ‘Ja, maar..’ vragen te stellen. Kritisch bewustzijn heeft tot gevolg dat
de omgeving een uitdaging wordt om aan te werken.
Mils: Sociologische verbeeldingskracht = Deze ontstaat wanneer we ons bewust worden van de
snijpunten tussen ons persoonlijk levenslot, ons sociale omgeving en onze geschiedenis.
,Hoofdstuk 2: Wat is Sociologie
Sociologie stelt vanzelfsprekende zaken ter discussie door ze te relativeren. Ze lijken daardoor niet zo
vanzelfsprekend als we aanvankelijk dachten.
Mensen denken dat ze zelfstandig en onafhankelijk kiezen maar het blijkt dat mensen kuddedieren zijn
die redelijk voorspelbaar gedrag vertonen. Deze inzichten zijn belangrijk, niet alleen om de cliënt beter
te begrijpen maar ook om bewuster te worden van de eigen houding en gedragingen.
2.4 Wat is Sociologie?
2.4.1 Kritische wetenschap
Sociologie is een kritische wetenschap . Dit gebeurt onder andere door het gedrag van anderen in
verband te brengen met gedragingen van andere mensen; hier of elders in de wereld. Sociologen zijn
relativerend en relaterend.
Referentiekader = Iemands kennis en verklaringen van en oordelen over de sociale werkelijkheid.
De door de mensen zelf geconstrueerde werkelijkheid wordt beschouwd als de objectieve
werkelijkheid. De subjectieve bril wordt vaak vergeten, waardoor er geen aanleiding is om te twijfelen
aan het waarheidsgehalte van de eigen waarneming. Dit kan leiden tot een vertekend beeld. De ander
kan zich daardoor niet gehoord, of begrepen voelen. Het kan ook leiden tot acties die niet aansluiten bij
hun vraag,wens of behoefte.
2.4.2 Sociologische verbeeldingskracht
Mils: De socioloog brengt bepaalde kenmerken van de samenleving in verband met andere om op deze
wijze een beeld te krijgen van het geheel. Volgens Mils is de sociologische verbeeldingskracht de meest
vruchtbare vorm van zelfbewustzijn.
Bewustwording van de relativiteit van het eigen referentiekader is een pijnlijk proces. Vergelijkbaar is
een vis die in t water zwemt, voor hem is dat zijn wereld maar ook DE wereld. Haal je hem eruit, is hij
volledig ontregeld. Hetzelfde heb je bijvoorbeeld met een asielzoeker die naar Nederland verhuist.
Verder hebben mensen moeite met het bekennen van schuld. We hebben de neiging om anderen op
hun foute daden af te rekenen en onszelf te prijzen om onze goede bedoelingen. Sociologische
verbeeldingkracht kan pas echt groeien als ook bereid zijn eigen misvattingen te onderkennen.
Sociologisch denken vereist afstand. Het is een rationele bezigheid. Je bekijkt het geheel met een
helikopter.
Persoonlijke bewustwording ontstaat wanneer je jezelf en de samenleving objectiverend onder de loep
neemt.
Sociologische theorie en onderzoek helpt ons meer bewust te worden van ons eigen gedrag, dat van
anderen en de werkelijke oorzaken van individuele en sociale problemen.
, 2.4.3 Afstand en betrokkenheid.
Sociologie is een empirische wetenschap. De theorie is dus niet alleen bedacht, maar ook ontstaan
vanuit onderzoek naar de feitelijke gang van zaken in de samenleving.
De socioloog wil de subjectiviteit in de waarneming van mensen overstijgen. Hij doet dit door de feiten
te onderzoeken en door de wetten van logisch nadenken toe te passen.
Waarden die een belangrijke rol spelen als je met mensen werkt zijn vrijheid (liberte), gelijkheid (egalite)
en broederschap (fraternite/solidariteit).
In de jaren 60 was vooral solidariteit en gelijkheid belangrijk. In de laatste 30 jaar ligt er meer nadruk op
vrijheid en eigen verantwoordelijkheid.
Mensen hebben een hart. Dat is een kracht die hen motiveert. Tegelijkertijd kan het ook een zwakte zijn
omdat het de sociologische verbeeldingskracht kan belemmer.
Hoorcollege 1
Sociologie = de wetenschap van de manier waarop mensen met elkaar samenleven.
Interdependentie = wederzijdse afhankelijkheid
Er zijn 4 typen bindingen
Affectieve bindingen = Afhankelijkheden die betrekking hebben op de positieve en negatieve
gevoelens die mensen voor elkaar hebben
Wie hoort bij wie?
Positieve gevoelens = Ergens bijhoren, geliefd voelen
Negatieve gevoelens = Zich tegen anderen afzetten, op anderen neerkijken
Economische bindingen = Afhankelijkheden die betrekking hebben op het produceren en de
verdeling van materiële goederen en geld.
Wie doet wat en voor wie?
Politieke bindingen = Afhankelijkheden die betrekking hebben op de dwang die mensen op
elkaar kunnen uitoefenen
Wie is de baas over wie? Wie beslist wat?
Cognitieve bindingen = Afhankelijkheden die betrekking hebben op het feit dat sommige
mensen ergens kennis over hebben en anderen niet.
Wie weet wat?
Kennis is macht
