Abnormal Child Psychology
ERIC, J. MASH & DAVID, A. WOLFE
2019: SEVENTH EDITION
Inhoudsopgave
1. Introductie van normaal en afwijkend gedrag bij kinderen en volwassen ...........................................................11
1.1 Historische opvattingen en doorbraken ..................................................................................................................11
1.1.1 De opkomst van het sociale geweten .............................................................................................................. 12
1.1.2 Biologische opvattingen ...................................................................................................................................... 12
1.1.3 Psychosociale opvattingen.................................................................................................................................. 13
1.1.4 Veranderende vormen van behandeling ....................................................................................................... 13
1.1.5 Vooruitstrevende wetgeving .............................................................................................................................. 14
1.2 Wat is afwijkend gedrag bij kinderen en volwassen? ......................................................................................... 14
1.2.1 Definiëren van psychosociale stoornissen ...................................................................................................... 14
1.2.2 Bevoegdheid .......................................................................................................................................................... 15
1.2.3 Ontwikkelingspaden............................................................................................................................................. 15
1.3 Risico en veerkracht ..................................................................................................................................................... 15
1.4 De betekenis van psychische problemen onder kinderen en jongeren ....................................................... 15
1.4.1 Het veranderende beeld van geestelijke gezondheid bij kinderen ........................................................ 16
1.5 Wat beïnvloed de mate en uitingen van psychische stoornissen? Een blik op enkele sleutelfactoren 16
1.5.1 Armoede en sociaaleconomische achterstand ............................................................................................. 16
1.5.2 Geslachtsverschillen ............................................................................................................................................. 16
1.5.3 Ras en etniciteit ..................................................................................................................................................... 17
1.5.4 Culturele kwesties ................................................................................................................................................. 17
1.5.5 Kindermishandeling.............................................................................................................................................. 17
1.5.6 Seksuele ontwikkeling en geaardheid ............................................................................................................. 17
2. Theorieën en oorzaken ..................................................................................................................................................... 18
2.1 Theoretische grondslagen ........................................................................................................................................ 18
2.1.1 Psychopathologische perspectief...................................................................................................................... 18
2.1.2 Een integratieve benadering ............................................................................................................................. 19
2.2 Ontwikkelingsoverwegingen ..................................................................................................................................... 19
2.2.1 Organisatie van ontwikkeling ............................................................................................................................ 19
, Pagina |2
2.3 Biologische perspectieven ........................................................................................................................................ 20
2.3.1 Neuroplasticiteit en de rol van ervaring ........................................................................................................ 20
2.3.2 Genetische bijdragen .......................................................................................................................................... 21
2.3.3 Neurobiologische bijdragen ............................................................................................................................ 22
2.4 Psychologische perspectieven................................................................................................................................. 23
2.4.1 Emotionele invloeden ......................................................................................................................................... 23
Temperament kan de latere ontwikkeling beïnvloeden door de ontwikkeling van zelfbeheersing van
een kind te beïnvloeden. ............................................................................................................................................. 24
2.4.2 Gedrags- en cognitieve invloeden ................................................................................................................. 24
2.4.3 Applied Behavior Analysis (ABA) .................................................................................................................... 24
2.5 Familiaire, sociale en culturele perspectieven ..................................................................................................... 25
2.5.1 Hechting tussen baby en verzorger ............................................................................................................... 25
2.5.2 De familie en peercontext ................................................................................................................................ 25
3. Onderzoek ........................................................................................................................................................................... 26
3.1 Een wetenschappelijke benadering ........................................................................................................................ 26
3.1.1 Wanneer wetenschap wordt genegeerd ....................................................................................................... 26
3.2 Het onderzoeksproces .............................................................................................................................................. 26
3.2.1 Veelvoorkomende onderzoeksvragen en onderwerpen.......................................................................... 27
3.3 Methoden voor het bestuderen van gedrag ...................................................................................................... 27
3.3.1 Standaardisering, betrouwbaarheid en validiteit ........................................................................................ 27
3.3.2 Meetmethoden .................................................................................................................................................... 27
3.3.3 Rapportage methoden ...................................................................................................................................... 27
3.3.4 Psychofysiologische methoden ....................................................................................................................... 27
3.3.5 Neurobeeldvorming methoden ...................................................................................................................... 27
3.3.6 Observaties methoden ...................................................................................................................................... 27
3.4 Onderzoeksstrategie .................................................................................................................................................. 27
3.4.1 Identificatie van het monster ............................................................................................................................ 27
3.4.2 Algemene onderzoeksstrategieën ................................................................................................................. 27
3.4.3 Onderzoekdesigns.............................................................................................................................................. 27
3.4.4 Kwalitatief onderzoek ........................................................................................................................................ 27
3.5 Ethische en pragmatische problemen .................................................................................................................. 27
3.5.1 Geïnformeerde toestemming en instemming ............................................................................................. 27
3.5.2 Vrijwillige deelname ........................................................................................................................................... 27
3.5.3 Vertrouwelijkheid en anonimiteit .................................................................................................................... 27
, Pagina |3
3.5.4 Niet schadelijke procedures ............................................................................................................................. 27
3.5.5 Andere ethische en pragmatische bezorgdheden .................................................................................... 27
4. Beoordeling, diagnose en behandeling ...................................................................................................................... 28
4.1 Klinische problemen.................................................................................................................................................... 28
4.1.1 Het beslissingsproces .......................................................................................................................................... 28
4.1.2 Ontwikkelingsoverwegingen............................................................................................................................. 28
4.1.3 Doel van beoordeling......................................................................................................................................... 29
4.2 Beoordelen van stoornissen .................................................................................................................................... 29
4.2.1 Klinische interviews .............................................................................................................................................. 29
4.2.2 Gedragsbeoordelingen ..................................................................................................................................... 30
4.3 Classificatie en diagnose ............................................................................................................................................ 31
4.3.1 Categorieën en dimensies.................................................................................................................................. 31
4.3.2 De DSM-V ............................................................................................................................................................. 32
4.4 Behandeling en preventie ........................................................................................................................................ 33
4.4.1 Interventie .............................................................................................................................................................. 33
4.4.2 Culturele overwegingen .................................................................................................................................... 34
4.4.3 Behandeldoelen .................................................................................................................................................. 34
4.4.4 Ethische en legale overwegingen................................................................................................................... 34
4.4.5 Algemene benaderingen van behandeling ................................................................................................. 35
4.4.6 Effectiviteit van behandeling ............................................................................................................................ 36
4.5 Nieuwe richtingen ....................................................................................................................................................... 36
6. Autisme Spectrum Stoornis (ASS) ................................................................................................................................. 37
6.1 Autisme spectrum stoornis ....................................................................................................................................... 37
6.2 DSM-V: bepalende kenmerken van ASS .............................................................................................................. 38
6.2.1 Over het spectrum ASS ...................................................................................................................................... 38
6.3 Kerntekorten bij ASS .................................................................................................................................................. 39
6.3.1 Sociale interactie en communicatieve tekorten .......................................................................................... 39
6.3.2 Beperkt en herhalend gedrag en interesses ............................................................................................... 40
6.4 Bijbehorende kenmerken van ASS ......................................................................................................................... 40
6.4.1 Intellectuele tekorten en sterke punten ......................................................................................................... 40
6.4.2 Cognitieve en motivatie tekorten ................................................................................................................... 40
6.4.3 Medische condities en psychologische kenmerken ................................................................................... 41
6.4.4 Bijgaande aandoeningen en symptomen ..................................................................................................... 41
, Pagina |4
6.5 Prevalentie en het verloop van ASS ....................................................................................................................... 41
6.5.1 Leeftijd bij aanvang .............................................................................................................................................. 41
6.5.2 Verloop en uitkomsten ....................................................................................................................................... 41
6.6 Oorzaken van ASS ....................................................................................................................................................... 41
6.6.1 Problemen in de vroege ontwikkeling ........................................................................................................... 42
6.6.2 Genetische invloeden......................................................................................................................................... 42
6.6.3 Hersenafwijkingen ............................................................................................................................................... 42
6.7 Behandeling van ASS ................................................................................................................................................. 42
6.7.1 Vroege interventies ............................................................................................................................................. 43
6.7.2 Medicatie ............................................................................................................................................................... 43
8. Aandachtstekortstoornis/ hyperactiviteitstoornis (ADHD) ...................................................................................... 44
8.1 Beschrijving en geschiedenis .................................................................................................................................... 44
8.1.1 Beschrijving ............................................................................................................................................................ 44
8.1.2 Geschiedenis ......................................................................................................................................................... 44
8.2 Kernkarakteristieken ................................................................................................................................................... 44
8.2.1 In-attention (onoplettendheid) ........................................................................................................................ 46
8.2.2 Hyperactiviteit-impulsiviteit .............................................................................................................................. 46
8.2.3 Presentatietype .................................................................................................................................................... 47
8.2.4 Aanvullende DSM criteria ................................................................................................................................. 47
8.2.5 Wat DSM criteria ons niet vertellen ............................................................................................................... 47
8.3 Bijbehorende kenmerken, psychische stoornissen en symptomen .............................................................. 48
8.3.1 Bijbehorende kenmerken .................................................................................................................................. 48
8.3.2 ODD & CD ............................................................................................................................................................ 49
8.3.3 Angststoornissen ................................................................................................................................................. 49
8.3.4 Stemmingsstoornissen ....................................................................................................................................... 49
8.3.5 Ontwikkelingscoördinatiestoornis en tic-stoornissen................................................................................ 49
8.4 Prevalentie en verloop............................................................................................................................................... 49
8.4.1 Geslacht .................................................................................................................................................................. 49
8.4.2 SES en cultuur ...................................................................................................................................................... 49
8.4.3 Verloop en resultaat........................................................................................................................................... 50
8.5 Theorieën en oorzaken ............................................................................................................................................. 50
8.5.1 Genetische invloeden ......................................................................................................................................... 50
8.5.2 Zwangerschap, bevalling en vroege ontwikkeling ..................................................................................... 50
, Pagina |5
8.5.3 Neurobiologische factoren ................................................................................................................................ 51
8.5.4 Dieet, allergieën en lood .................................................................................................................................... 51
8.5.5 Familiaire invloeden............................................................................................................................................. 51
8.6 Behandeling.................................................................................................................................................................. 52
8.6.1 Medicatie................................................................................................................................................................ 52
8.6.2 Parent Management Training.......................................................................................................................... 52
8.6.3 Educatieve interventies ...................................................................................................................................... 53
8.6.4 Intensieve interventies ....................................................................................................................................... 53
8.6.5 Aanvullende interventies ................................................................................................................................... 53
9. Gedragsproblemen ........................................................................................................................................................... 54
9.1 Beschrijving van gedragsproblemen ...................................................................................................................... 54
9.2 Context, kosten en perspectief................................................................................................................................ 54
9.2.1 Context ................................................................................................................................................................... 54
9.2.2 Sociale en economische kosten ...................................................................................................................... 54
9.2.3 Perspectieven ....................................................................................................................................................... 54
9.3 DSM-V: kenmerkende aspecten ............................................................................................................................. 56
9.3.1 ODD......................................................................................................................................................................... 56
9.3.2 CD............................................................................................................................................................................ 57
9.3.3 APD en psychopathische kenmerken ............................................................................................................ 58
9.4 Bijbehorende kenmerken ......................................................................................................................................... 58
9.4.1 Cognitieve en verbale tekorten ....................................................................................................................... 58
9.4.2 School- en leerproblemen ............................................................................................................................... 58
9.4.3 Familie problemen .............................................................................................................................................. 58
9.4.4 Peer problemen .................................................................................................................................................. 59
9.4.5 Tekorten in het zelfvertrouwen ....................................................................................................................... 59
9.4.6 Gezondheid gerelateerde problemen .......................................................................................................... 59
9.5 Begeleidende aandoeningen en symptomen..................................................................................................... 59
9.5.1 ADHD ...................................................................................................................................................................... 59
9.5.2 Depressie en angst ............................................................................................................................................. 59
9.6 Prevalentie, geslacht en verloop............................................................................................................................. 60
9.6.1 Prevalentie ............................................................................................................................................................. 60
9.6.2 Geslacht ................................................................................................................................................................. 60
9.6.3 Ontwikkelings-verloop en trajecten ............................................................................................................... 60
, Pagina |6
9.6.4 Resultaten voor volwassenen ........................................................................................................................... 61
9.6 Oorzaken........................................................................................................................................................................ 61
9.6.1 Genetische invloeden .......................................................................................................................................... 61
9.6.2 Prenatale factoren en geboortecomplicaties ............................................................................................... 61
9.6.3 Neurobiologische factoren ............................................................................................................................... 62
9.6.4 Sociale-cognitieve factoren .............................................................................................................................. 62
9.6.5 Familie factoren ................................................................................................................................................... 62
9.6.6 Maatschappelijke factoren ................................................................................................................................ 63
9.6.7 Culturele factoren ............................................................................................................................................... 63
9.7 Behandeling en preventie......................................................................................................................................... 63
9.7.1 Parent Management Training (PMT)............................................................................................................. 63
9.7.2 Problem Solving Skills Training (PSST) ........................................................................................................... 63
9.7.3 Multisystemic Therapy (MST) ........................................................................................................................... 64
9.7.4 Preventieve interventies .................................................................................................................................... 64
10. Depressieve en bipolaire stoornissen ......................................................................................................................... 65
10.1 Overzicht van stemmingsstoornissen ................................................................................................................... 65
10.2 Depressieve stoornissen .......................................................................................................................................... 65
10.2.1 Geschiedenis........................................................................................................................................................ 65
Vroeger werd ontkent dat kinderen last kunnen hebben van een depressie. Ook werd er gedacht dat
............................................................................................................................................................................................ 65
de symptomen van een depressie hoorde bij de ontwikkeling. Nu zijn ze er wel zeker van dat .......... 65
kinderen depressief kunnen zijn, alleen zijn de symptomen wat meer indirect en verborgen............... 65
10.2.2 Depressie bij jonge mensen ........................................................................................................................... 65
10.2.3 Anatomie van ontwikkeling ............................................................................................................................ 65
10.3 Ernstige Depressieve Stoornis (MDD: Major Depressive Disorder) ............................................................. 66
10.3.1 Prevalentie ................................................................................................................................................................ 67
10.3.2 Comorbiditeit...................................................................................................................................................... 67
10.3.3 Begin, verloop en uitkomst ............................................................................................................................. 67
10.3.4 Geslacht................................................................................................................................................................ 67
10.3.5 Etniciteit en cultuur ........................................................................................................................................... 67
10.4 Persistente depressieve stoornis (P-DD) ............................................................................................................. 68
10.4.1 Prevalentie en comorbiditeit ........................................................................................................................... 68
10.4.2 Begin, verloop en uitkomst............................................................................................................................. 68
10.5 Disruptieve stemmingsregulatie stoornis (DMDD) ........................................................................................... 68
, Pagina |7
10.6 Bijhorende kenmerken van depressieve stoornissen ...................................................................................... 68
10.6.1 Intellectueel en academisch functioneren ................................................................................................... 68
10.6.2 Cognitieve biases en vervormingen ............................................................................................................. 69
10.6.3 Negatief gevoel van eigenwaarde................................................................................................................ 69
10.6.4 Sociale- en peerproblemen............................................................................................................................ 69
10.6.5 Familieproblemen.............................................................................................................................................. 69
10.6.6 Depressie en zelfmoord .................................................................................................................................. 69
10.7 Theorieën over depressie........................................................................................................................................ 69
10.7.1 Psychodynamisch ............................................................................................................................................... 70
10.7.2 Hechting ............................................................................................................................................................... 70
10.7.3 Gedragsmatig ..................................................................................................................................................... 70
10.7.4 Cognitief............................................................................................................................................................... 70
10.8 Oorzaken van depressie.......................................................................................................................................... 70
10.8.1 Genetische en familiare risico’s ...................................................................................................................... 70
10.8.2 Neurobiologische invloeden .......................................................................................................................... 70
10.8.3 Familiaire invloeden ........................................................................................................................................... 71
10.8.4 Stressvolle gebeurtenissen in het leven ....................................................................................................... 71
10.8.5 Emotieregulatie ................................................................................................................................................... 71
10.9 Behandeling van depressie...................................................................................................................................... 71
10.9.1 Psychosociale interventies ............................................................................................................................... 72
10.9.2 Medicatie ............................................................................................................................................................. 72
10.9.3 Preventie .............................................................................................................................................................. 72
10.10 Bipolaire stoornissen ............................................................................................................................................... 72
10.10.1 Prevalentie .......................................................................................................................................................... 73
10.10.2 Comorbiditeit .................................................................................................................................................... 73
10.10.3 Begin, verloop en uitkomst ........................................................................................................................... 73
10.10.4 Oorzaken ........................................................................................................................................................... 73
10.10.5 Behandeling ...................................................................................................................................................... 73
11. Angst- en obsessieve compulsieve stoornissen ....................................................................................................... 74
11.1 Beschrijving van angststoornissen.......................................................................................................................... 74
11.1.1 Het ervaren van angst ........................................................................................................................................ 74
11.1.2 Langdurige angst vs. kortdurende angst en paniek ................................................................................. 75
11.1.3 Normale kortdurende angsten, langdurige angsten, bezorgdheden en rituelen ............................ 75
, Pagina |8
11.2 Verlatingsangststoornis ............................................................................................................................................ 76
11.2.1 Prevalentie en comorbiditeit............................................................................................................................ 76
11.2.2 Begin, verloop en uitkomst ............................................................................................................................. 76
11.2.3 Terughoudendheid en weigering van school ............................................................................................ 76
11.3 Specifieke fobieën ...................................................................................................................................................... 77
11.3.1 Prevalentie en comorbiditeit............................................................................................................................ 77
11.3.2 Begin, verloop en verloop ............................................................................................................................... 77
11.4 Sociale angststoornis (sociale fobieën) ................................................................................................................ 78
11.4.1 Prevalentie, comorbiditeit en verloop ........................................................................................................... 78
11.5 Selectief mutisme ....................................................................................................................................................... 79
11.5 Prevalentie, comorbiditeit en verloop ............................................................................................................. 79
11.6 Paniekstoornis en agorafobie ................................................................................................................................. 79
11.6.1 Prevalentie en comorbiditeit............................................................................................................................ 80
11.6.2 Begin, verloop en uitkomst ............................................................................................................................. 80
11.7 Gegeneraliseerde angststoornis ............................................................................................................................. 81
11.7.1 Prevalentie en comorbiditeit............................................................................................................................. 81
11.7.2 Begin, verloop en uitkomst............................................................................................................................... 81
11.8 Obsessieve compulsieve en gerelateerde stoornissen .................................................................................... 82
11.8.3 Prevalentie en comorbiditeit ........................................................................................................................... 82
11.8.4 Begin, verloop en uitkomst ............................................................................................................................. 82
11.9 Bijbehorende kenmerken......................................................................................................................................... 83
11.9.1 Cognitieve verstoringen .................................................................................................................................... 83
11.9.2 Fysieke symptomen ........................................................................................................................................... 83
11.9.3 Sociale en emotionele tekortkomingen ....................................................................................................... 83
11.9.4 Angst en depressie ............................................................................................................................................ 83
11.10 Geslacht, etniciteit en cultuur ................................................................................................................................ 83
11.11 Theorieën en oorzaken ........................................................................................................................................... 84
11.11.1 Vroege theorieën ............................................................................................................................................... 84
11.11.2 Temperament ..................................................................................................................................................... 84
11.11.3 Familiaire en genetische risicofactoren ....................................................................................................... 84
11.11.4 Neurobiologische factoren............................................................................................................................ 84
11.11.5 Familiaire factoren............................................................................................................................................. 85
11.12 Behandeling en preventie ...................................................................................................................................... 85
, Pagina |9
11.12.1 Overzicht ............................................................................................................................................................. 85
11.12.3 Gedragstherapie ............................................................................................................................................... 85
11.12.4 Familiaire interventies ...................................................................................................................................... 85
11.12.5 Cognitieve Gedragstherapie (CGT) ............................................................................................................. 85
11.12.6 Medicatie ............................................................................................................................................................ 86
11.12.7 Preventie ............................................................................................................................................................. 86
12. Trauma- en stressorgerelateerde stoornissen ......................................................................................................... 87
12.1 Geschiedenis en familiecontext .............................................................................................................................. 87
12.1.1 Gezonde familie .................................................................................................................................................. 87
12.1.2 Continuüm van zorg ......................................................................................................................................... 88
12.2 Trauma, stress en mishandeling: bepalende kenmerken ............................................................................... 88
12.2.1 Trauma en stress ................................................................................................................................................ 88
12.2.2 Mishandeling ...................................................................................................................................................... 89
Kindermishandeling wordt ruim gedefinieerd als 'elke recente handeling of nalatigheid van een ouder
of verzorger, die resulteert in de dood, ernstig lichamelijk of emotioneel letsel, seksueel misbruik,
uitbuiting of een handeling of nalatigheid die een onmiddellijk risico inhoudt van ernstige schade'. . 89
12.2.3 Kenmerken van kinderen welke mishandeld zijn ..................................................................................... 90
12.3 Trauma- en stressorgerelateerde stoornissen ................................................................................................... 91
12.3.1 Reactieve hechtingsstoornis ............................................................................................................................. 91
12.3.2 Ongeremde sociale betrokkenheid stoornis.............................................................................................. 92
12.3.3 Post Traumatische Stress Stoornis (PTSS) ................................................................................................... 93
12.4 Behandeling en preventie ....................................................................................................................................... 95
12.4.1 Exposure based therapy................................................................................................................................... 95
12.4.3 Speciale behoeften van mishandelde kinderen ........................................................................................ 96
13. Gezondheid-gerelateerde en middelengebruik stoornissen ............................................................................... 97
13.1 Stoornis in het gebruik van middelen bij adolescenten .................................................................................. 97
13.1.1 Prevalentie en verloop....................................................................................................................................... 98
13.1.2 Oorzaken .............................................................................................................................................................. 98
13.1.3 Behandeling en preventie ................................................................................................................................ 98
14. Voedings- en eetstoornissen ........................................................................................................................................ 99
14.1 Hoe eetpatronen zich ontwikkelen ....................................................................................................................... 99
14.1.1 Normale ontwikkeling ........................................................................................................................................ 99
14.1.2 Risicofactoren in de ontwikkeling .................................................................................................................. 99
14.1.3 Biologische regulatie ......................................................................................................................................... 99
, P a g i n a | 10
14.2 Obesitas ......................................................................................................................................................................100
14.2.1 Prevalentie en ontwikkeling............................................................................................................................100
14.2.2 Oorzaken ............................................................................................................................................................100
14.2.3 Behandeling .......................................................................................................................................................100
14.3 Voedings- en eetstoornissen die voor het eerst optreden in de zuigelingentijd en vroege
kinderjaren ..........................................................................................................................................................................100
14.3.1 Vermijdende/ beperkende voedselinname stoornis (AFRID) ...............................................................100
14.3.2 Pica ....................................................................................................................................................................... 101
14.4 Eetstoornissen bij volwassenen ............................................................................................................................ 101
14.4.1 Anorexia Nervosa.............................................................................................................................................. 101
14.4.2 Boulimia Nervosa .............................................................................................................................................103
14.4.3 Binge eating syndroom ................................................................................................................................. 104
14.4.4 Prevalentie en ontwikkeling .......................................................................................................................... 104
14.4.6 Behandeling .......................................................................................................................................................105