Drogredenen
Onjuist gebruik van een argumentatieschema
1. Een onjuist beroep op een autoriteit of op een onbetrouwbare bron.
De argumenten van een ongeloofwaardige autoriteit of bron kun je als lezer maar
beter meteen in twijfel trekken. Om vier verschillende redenen:
a. De autoriteit is op een bepaald terrein niet deskundig genoeg.
b. De betrokkene heeft er zelf belang bij.
Voorbeeld: ‘Wij van WC-eend adviseren WC-eend.’
c. De betrokkenen spreekt zichzelf tegen.
d. De bron is niet geloofwaardig (genoeg).
2. Een onjuist beroep op een kenmerk- of eigenschapsschema.
Aan een bepaald kenmerk of bepaalde eigenschap wordt wel betekenis toegekend,
terwijl de schrijver andere belangrijke kenmerken of eigenschappen niet noemt.
Voorbeeld: ‘Zijn vader kan best goed met jongeren omgaan, hij is dus een ideale
leraar biologie.’
3. Een onjuiste oorzaak-gevolgrelatie, of omkering van oorzaak en gevolg: veel
mensen die in een rolstoel rijden hebben een ongeval gehad, dus rijden met een
rolstoel is gevaarlijk.
Er zijn drie mogelijkheden waarom de oorzaak-gevolg relatie onjuist is.
a. Er is alleen maar een tijdsvolgorde en de schrijver beweert ten onrechte dat er
een oorzaak-gevolgrelatie is. Kortweg gezegd: daarna dus daardoor.
Voorbeeld: ‘De daling van de werkeloosheid sinds de regeringswisseling is te
danken aan de nieuwe regering.’ (terwijl er ook best andere factoren in het
spel kunne zijn).
b. Het is mogelijk dat de genoemde oorzaak onvoldoende is om het gevolg te
realiseren, want er zijn meer oorzaken aan te wijzen.
c. Het gevolg kan ook compleet andere oorzaken hebben.
4. Een onjuiste vergelijking, er worden appels met peren vergeleken.
De vergeleken situaties verschillen op de relevante punten van elkaar.
Voorbeeld: ‘Je mag dat boek niet dubbelvouwen: daar kan de rug van het boek niet
tegen. Ik vouw jouw rug toch ook niet dubbel!’ De rug van een boek wordt ten
onrechte vergeleken met jouw rug. En: ‘Bij een kwart van de dodelijke ongevallen
had de bestuurder alcohol gedronken en bij driekwart van de dodelijke ongevallen had
de bestuurder koffie gedronken. Het is dus veiliger als de bestuurder alcohol drinkt in
plaats van koffie.’
5. De overhaaste generalisatie, maar een zwaluw maakt nog geen zomer.
, Deze drogreden doet een algemene uitspraak op basis van te weinig of onjuiste
voorbeelden. Er is een algemene uitspraak en er zijn te weinig gegevens voor het
bewijs dat het werkelijk zo is.
Voorbeeld: ‘Groningers zijn stinkend rijk, want ze wonen bovenop de gasbel.’ Vraag:
wat zou de veronderstelling van deze uitspraak zijn? De schrijver heeft te weinig
argumenten om logischerwijze tot zijn conclusie te komen. Zijn conclusie is dus niet
goed onderbouwd.
Voorbeeld: ‘Mijn kat is zwart, jouw kat is zwart, haar kat is zwart. Alle katten in onze
stad zijn zwart.’
6. Een vals dilemma, het valse dilemma wordt ook wel zwart-witdenken genoemd.
De schrijver dwingt een ander te kiezen uit twee mogelijkheden zonder te bewijzen
dat er geen andere keuzemogelijkheden zijn. Voorbeeld: ‘Het is Mussert of Moskou!’
Of: ‘Als je niet voor ons bent, dan ben je tegen ons. Je staat voor een beslissende
keuze.’ En: ‘Je moet doen wat ik zeg. Of je bent hier in de klas bezig met je werk of je
gaat weg.’
De schrijver kan ook beweren dat we moeten kiezen uit twee mogelijkheden met
beide even grote nadelen, terwijl er in feite nog wel andere mogelijkheden zijn.
7. Het overdrijven van de gevolgen (positief of negatief).
De schrijver wijst en onrechte op de ver (soms tot in het absurde) doorgevoerde
negatieve gevolgen. Niemand wil zulke overdreven gevolgen. Dus waarschuwt de
auteur impliciet of indringend voor die gevolgen en probeert zo anderen te winne voor
zijn standpunt.
Met andere woorden: de schrijver wil iets niet en hij wijst op overdreven ver
doorgevoerde gevolgen zonder daar bewijzen voor te leveren.
Voorbeeld: ‘Als we het homohuwelijk toestaan, dan kunnen we net zo goed mensen
met dieren laten trouwen.’
Als de schrijver wijst op het onvermijdelijke gevolg, dan is er wel een
oorzaak-gevolgrelatie. Maar die moet de schrijver nog wel bewijzen!
Het ‘komen we vanzelf op …’ is immers geen bewijs voor de juiste
oorzaak-gevolgrelatie.
Overtreding van een discussieregel
8. De persoonlijke aanval, ‘Ik zie dat je behoorlijk bent aangekomen. Wellicht moet je
wat meer sporten.’ ‘Maar jij rookt en dat doe ik niet.’
Als de schrijver iets beweert, moet hij ook argumenten geven voor zijn standpunt.
Geeft hij geen argumenten, dan ontduikt hij zijn bewijslast. Vaak zegt hij dan dat de
ander eerst maar een moet bewijzen dat het niet zo is.
‘Heeft het koningshuis ons generaties lang bestolen?’, vroeg ik aan een fan van de
monarchie. Daar had ze mooi geen antwoord op, dus het koningshuis heeft ons
generaties lang bestolen.
Onjuist gebruik van een argumentatieschema
1. Een onjuist beroep op een autoriteit of op een onbetrouwbare bron.
De argumenten van een ongeloofwaardige autoriteit of bron kun je als lezer maar
beter meteen in twijfel trekken. Om vier verschillende redenen:
a. De autoriteit is op een bepaald terrein niet deskundig genoeg.
b. De betrokkene heeft er zelf belang bij.
Voorbeeld: ‘Wij van WC-eend adviseren WC-eend.’
c. De betrokkenen spreekt zichzelf tegen.
d. De bron is niet geloofwaardig (genoeg).
2. Een onjuist beroep op een kenmerk- of eigenschapsschema.
Aan een bepaald kenmerk of bepaalde eigenschap wordt wel betekenis toegekend,
terwijl de schrijver andere belangrijke kenmerken of eigenschappen niet noemt.
Voorbeeld: ‘Zijn vader kan best goed met jongeren omgaan, hij is dus een ideale
leraar biologie.’
3. Een onjuiste oorzaak-gevolgrelatie, of omkering van oorzaak en gevolg: veel
mensen die in een rolstoel rijden hebben een ongeval gehad, dus rijden met een
rolstoel is gevaarlijk.
Er zijn drie mogelijkheden waarom de oorzaak-gevolg relatie onjuist is.
a. Er is alleen maar een tijdsvolgorde en de schrijver beweert ten onrechte dat er
een oorzaak-gevolgrelatie is. Kortweg gezegd: daarna dus daardoor.
Voorbeeld: ‘De daling van de werkeloosheid sinds de regeringswisseling is te
danken aan de nieuwe regering.’ (terwijl er ook best andere factoren in het
spel kunne zijn).
b. Het is mogelijk dat de genoemde oorzaak onvoldoende is om het gevolg te
realiseren, want er zijn meer oorzaken aan te wijzen.
c. Het gevolg kan ook compleet andere oorzaken hebben.
4. Een onjuiste vergelijking, er worden appels met peren vergeleken.
De vergeleken situaties verschillen op de relevante punten van elkaar.
Voorbeeld: ‘Je mag dat boek niet dubbelvouwen: daar kan de rug van het boek niet
tegen. Ik vouw jouw rug toch ook niet dubbel!’ De rug van een boek wordt ten
onrechte vergeleken met jouw rug. En: ‘Bij een kwart van de dodelijke ongevallen
had de bestuurder alcohol gedronken en bij driekwart van de dodelijke ongevallen had
de bestuurder koffie gedronken. Het is dus veiliger als de bestuurder alcohol drinkt in
plaats van koffie.’
5. De overhaaste generalisatie, maar een zwaluw maakt nog geen zomer.
, Deze drogreden doet een algemene uitspraak op basis van te weinig of onjuiste
voorbeelden. Er is een algemene uitspraak en er zijn te weinig gegevens voor het
bewijs dat het werkelijk zo is.
Voorbeeld: ‘Groningers zijn stinkend rijk, want ze wonen bovenop de gasbel.’ Vraag:
wat zou de veronderstelling van deze uitspraak zijn? De schrijver heeft te weinig
argumenten om logischerwijze tot zijn conclusie te komen. Zijn conclusie is dus niet
goed onderbouwd.
Voorbeeld: ‘Mijn kat is zwart, jouw kat is zwart, haar kat is zwart. Alle katten in onze
stad zijn zwart.’
6. Een vals dilemma, het valse dilemma wordt ook wel zwart-witdenken genoemd.
De schrijver dwingt een ander te kiezen uit twee mogelijkheden zonder te bewijzen
dat er geen andere keuzemogelijkheden zijn. Voorbeeld: ‘Het is Mussert of Moskou!’
Of: ‘Als je niet voor ons bent, dan ben je tegen ons. Je staat voor een beslissende
keuze.’ En: ‘Je moet doen wat ik zeg. Of je bent hier in de klas bezig met je werk of je
gaat weg.’
De schrijver kan ook beweren dat we moeten kiezen uit twee mogelijkheden met
beide even grote nadelen, terwijl er in feite nog wel andere mogelijkheden zijn.
7. Het overdrijven van de gevolgen (positief of negatief).
De schrijver wijst en onrechte op de ver (soms tot in het absurde) doorgevoerde
negatieve gevolgen. Niemand wil zulke overdreven gevolgen. Dus waarschuwt de
auteur impliciet of indringend voor die gevolgen en probeert zo anderen te winne voor
zijn standpunt.
Met andere woorden: de schrijver wil iets niet en hij wijst op overdreven ver
doorgevoerde gevolgen zonder daar bewijzen voor te leveren.
Voorbeeld: ‘Als we het homohuwelijk toestaan, dan kunnen we net zo goed mensen
met dieren laten trouwen.’
Als de schrijver wijst op het onvermijdelijke gevolg, dan is er wel een
oorzaak-gevolgrelatie. Maar die moet de schrijver nog wel bewijzen!
Het ‘komen we vanzelf op …’ is immers geen bewijs voor de juiste
oorzaak-gevolgrelatie.
Overtreding van een discussieregel
8. De persoonlijke aanval, ‘Ik zie dat je behoorlijk bent aangekomen. Wellicht moet je
wat meer sporten.’ ‘Maar jij rookt en dat doe ik niet.’
Als de schrijver iets beweert, moet hij ook argumenten geven voor zijn standpunt.
Geeft hij geen argumenten, dan ontduikt hij zijn bewijslast. Vaak zegt hij dan dat de
ander eerst maar een moet bewijzen dat het niet zo is.
‘Heeft het koningshuis ons generaties lang bestolen?’, vroeg ik aan een fan van de
monarchie. Daar had ze mooi geen antwoord op, dus het koningshuis heeft ons
generaties lang bestolen.
