Onderzoeksvaardigheden
- Objectief = Wanneer je iets analyseert/beschrijft onafhankelijk van je eigen voorkeur.
- Subjectief = Wanneer je iets vanuit je eigen standpunt(en) redeneert.
- Maatschappelijke verschijnselen = Processen en situaties die zich in de
samenleving voordoen.
- Metastudie/Meta-analyse = Wanneer iemand onderzoeken onderzoekt. Het doel is
om met meer zekerheid iets te zeggen over een bepaald effect.
- Variabele = Een kenmerk van een object, actor of samenleving dat kan variëren.
- Operationaliseren = Wanneer je variabelen meetbaar maakt; de manier waarop
centrale verschijnselen in het onderzoek worden gemeten.
- Betrouwbaarheid = Wanneer een meetinstrument consistente resultaten oplevert bij
herhaalde metingen.
- Externe validiteit = De mate waarin je met zekerheid kunt stellen dat een
vastgestelde oorzaak-gevolgrelatie (causaal verband) niet door andere factoren kan
worden verklaard.
- Interne validiteit = De externe validiteit of generaliseerbaarheid refereert naar de
mate waarin het resultaat van het onderzoek ook representatief is voor een grotere
populatie dan de onderzochte populatie.
- Representativiteit = De mate waarin een steekproef een goede afspiegeling is van de
populatie. Een aselecte steekproef verhoogt de representativiteit.
- Sociale categorieën = Deze categorieën delen bepaalde kenmerken maar hebben geen
interactie met elkaar. (Bijv. Alle mensen die als leeftijd “16-18 jaar” invullen op een
enquête)
- Correlatie = De samenhang tussen verschillende variabelen.
- Causaliteit = Wanneer er sprake is van een oorzakelijk verband tussen 2 variabelen.
- Multicausaal = Wanneer er meerdere factoren tegelijkertijd spelen en de vraag is
welke er daadwerkelijk toe doen. (bijv. ziektes kunnen door meerdere factoren
ontstaan/optreden).
- Schijncausaliteit = Wanneer 2 variabelen, die niets met elkaar te maken hebben, toch
met elkaar correleren.
- Interveniërende variabele = Wanneer er een derde variabele tussen de
onafhankelijke en afhankelijke variabele zit. Het verband komt dan in stand of wordt
beïnvloed door de interveniërende variabele.
- Verstorende variabele = Deze verklaren een schijnverband tussen de onafhankelijk
en afhankelijke variabele. In dit geval is er geen verband tussen de onafhankelijke en
afhankelijke variabele, maar tussen de verstorende en afhankelijke variabele.
,Domein B
Verschillende soorten kapitaal
● Economisch kapitaal: (financieel) bezit of een hoog inkomen;
● Sociaal kapitaal: de connecties, netwerken en de mate van respect die mensen genieten;
● Cultureel kapitaal: culturele competenties, waaronder kennis, houdingen, opvattingen en
smaak die kenmerkend zijn voor hoge sociale posities.
Verschillende functies van socialisatie
- Continuering van een (sub)cultuur;
- Verandering van een (sub)cultuur;
- Identificatie van het individu met anderen, met een groep en een (sub)cultuur en het besef van
groepslidmaatschap van het individu;
- Identiteitsontwikkeling van het individu;
- Gedragsregulatie van het individu.
Nature/nurture invloeden
Nature = erfelijkheid
Nurture = opvoeding / omgeving
Het is evident dat in de vorming van menselijk gedrag sprake is van complexe interactie tussen
erfelijke aanleg, algemeen menselijke biologie, directe omgevingsfactoren en culturele factoren
Drie vormen van socialisatie
● Primaire socialisatie = binnen kleinere groepen en gemeenschappen, waarin mensen directe
persoonlijke relaties met elkaar hebben. Het proces verloopt informeel en vanzelfsprekend.
Gezin en peergroup zijn de belangrijkste socialisatoren tijdens de primaire socialisatie.
Primaire socialisatie leidt tot de ontwikkeling van een ‘tweede natuur’ → ook wel ‘sociale
huid’ genoemd.
● Secundaire socialisatie = mensen leren in formele/georganiseerde omstandigheden en
omgevingen hoe zij zich moeten gedragen. Secundaire socialisatie wordt ook wel ‘sociale
kleren’ genoemd. Mensen kunnen hun gedragingen aanpassen en wisselen afhankelijk van de
gelegenheid. Secundaire socialisatie vindt vooral plaats in formele organisaties en instituties,
zoals school, buurt, werk, vereniging, etc. Bij secundaire socialisatie spelen collectieve
rituelen een belangrijke rol.
● Tertiaire socialisatie = het proces waarbij waarden, normen en gedragspatronen worden
overgedragen, vaak impliciet, door anonieme socialisatoren waarmee mensen niet
rechtstreeks een band hebben. Het gaat dan om cultuur die is ingebed in media, literatuur,
rolmodellen, machthebbers, etc. Het belang van media voor socialisatie is in de afgelopen
decennia snel toegenomen en hiermee is dus ook tertiaire socialisatie steeds belangrijker
geworden.
Verschillende soorten identiteit
● Persoonlijke identiteit = het beeld dat iemand heeft van zichzelf. Het is het antwoord op de
vraag ‘wie ben ik?’. Het zelfbeeld van een opgroeiend individu wordt in hoge mate bepaald
door de manieren waarop ‘belangrijke anderen’, bijvoorbeeld ouders of vrienden, zich
tegenover dat individu gedragen. Het individu ziet zichzelf door de ogen van de anderen en
vormt zo een zelfbeeld;
, ● Sociale identiteit = het beeld dat iemand heeft van zichzelf als lid van de sociale groep(en) en
categorieën waar hij of zij deel van uitmaakt. Iemand ziet zichzelf bijvoorbeeld als vrouw,
Rotterdammer, Europeaan, Nederlander met Marokkaanse roots, jongere en Sparta-fan.
Dergelijke identiteiten sluiten elkaar niet uit maar vormen samen een geheel van identificaties
dat deze persoon maakt tot wie hij is. Sociale identiteit kan ook naar buiten toe worden
uitgedragen. De verschillende elementen van iemands sociale identiteit stellen anderen in
staat deze persoon sociaal te plaatsen;
● Collectieve identiteit = het beeld van meerdere mensen samen die zich als een groep of
gemeenschap beschouwen of zo worden beschouwd door niet-leden of buitenstaanders.
- Interne collectieve identiteit = het gezamenlijke zelfbeeld en wij-gevoel van
meerdere mensen samen, die zich beschouwen als een groep of gemeenschap.
Dergelijke interne collectieve identiteiten zijn gebaseerd op affectieve bindingen met
een groter geheel en uiten zich in saamhorigheidsgevoel of solidariteit en ook in een
wij-zijgevoel: een scherpe afbakening van de eigen groep van andere groepen.
Dergelijke interne collectieve identiteiten kunnen ‘licht’ zijn en snel veranderen, maar
ze kunnen ook zeer diepgeworteld en onveranderlijk zijn.
- Externe collectieve identiteit = een zij-beeld van een groep dat breed wordt
onderschreven door niet-leden of buitenstaanders.
Verschillende soorten culturen
- Dominante cultuur = de invloedrijkste groep, meestal politiek of economisch machtig.
- Subculturen = overlappen met de dominante cultuur, maar wijken er deels van af, zoals
jongerenculturen.
Dimensies van hofstede: waarop je culturen van elkaar kunt onderscheiden
- Grote machtsafstand vs. kleine machtsafstand: In samenlevingen met grotere
machtsafstand verwachten en accepteren mensen dat de macht ongelijk verdeeld is,
bijvoorbeeld in politiek maar ook school, gezin of organisaties. In samenlevingen met kleine
machtsafstand wordt machtsongelijkheid minder geaccepteerd.
- Individualistisch vs. collectivistisch: In collectivistische samenlevingen verwachten en
accepteren mensen dat het groepsbelang prevaleert boven het individuele belang, en dat
individuen vanaf hun geboorte opgenomen worden in sterke, hechte groepen. Van
individualistische samenlevingen is er sprake als mensen in het algemeen het belang van het
individu stellen boven het belang van de groep en de onderlinge banden tussen de individuen
los zijn.
- Masculien vs. feminien: In een masculiene samenleving accepteren en verwachten mensen
dat genderrollen duidelijk gescheiden zijn. In meer feminiene samenlevingen kunnen
genderrollen elkaar overlappen, omdat mensen minder duidelijke grenzen trekken op basis
van gender.
- Lage onzekerheidsvermijding vs. hoge onzekerheidsvermijding: In samenlevingen met
een hoge onzekerheidsvermijding voelen mensen zich sneller bedreigd door onzekere of
onbekende situaties dan in samenlevingen met lage onzekerheidsvermijding. Dit uit zich op
maatschappelijk niveau door de aanwezigheid van meer of minder formele en informele
regels.
- Langetermijngerichtheid vs. kortetermijngerichtheid: In samenlevingen met grote
langetermijngerichtheid zijn mensen gericht op het streven naar beloning in de toekomst,
vooral door middel van volharding en spaarzaamheid. In samenlevingen gekenmerkt door
- Objectief = Wanneer je iets analyseert/beschrijft onafhankelijk van je eigen voorkeur.
- Subjectief = Wanneer je iets vanuit je eigen standpunt(en) redeneert.
- Maatschappelijke verschijnselen = Processen en situaties die zich in de
samenleving voordoen.
- Metastudie/Meta-analyse = Wanneer iemand onderzoeken onderzoekt. Het doel is
om met meer zekerheid iets te zeggen over een bepaald effect.
- Variabele = Een kenmerk van een object, actor of samenleving dat kan variëren.
- Operationaliseren = Wanneer je variabelen meetbaar maakt; de manier waarop
centrale verschijnselen in het onderzoek worden gemeten.
- Betrouwbaarheid = Wanneer een meetinstrument consistente resultaten oplevert bij
herhaalde metingen.
- Externe validiteit = De mate waarin je met zekerheid kunt stellen dat een
vastgestelde oorzaak-gevolgrelatie (causaal verband) niet door andere factoren kan
worden verklaard.
- Interne validiteit = De externe validiteit of generaliseerbaarheid refereert naar de
mate waarin het resultaat van het onderzoek ook representatief is voor een grotere
populatie dan de onderzochte populatie.
- Representativiteit = De mate waarin een steekproef een goede afspiegeling is van de
populatie. Een aselecte steekproef verhoogt de representativiteit.
- Sociale categorieën = Deze categorieën delen bepaalde kenmerken maar hebben geen
interactie met elkaar. (Bijv. Alle mensen die als leeftijd “16-18 jaar” invullen op een
enquête)
- Correlatie = De samenhang tussen verschillende variabelen.
- Causaliteit = Wanneer er sprake is van een oorzakelijk verband tussen 2 variabelen.
- Multicausaal = Wanneer er meerdere factoren tegelijkertijd spelen en de vraag is
welke er daadwerkelijk toe doen. (bijv. ziektes kunnen door meerdere factoren
ontstaan/optreden).
- Schijncausaliteit = Wanneer 2 variabelen, die niets met elkaar te maken hebben, toch
met elkaar correleren.
- Interveniërende variabele = Wanneer er een derde variabele tussen de
onafhankelijke en afhankelijke variabele zit. Het verband komt dan in stand of wordt
beïnvloed door de interveniërende variabele.
- Verstorende variabele = Deze verklaren een schijnverband tussen de onafhankelijk
en afhankelijke variabele. In dit geval is er geen verband tussen de onafhankelijke en
afhankelijke variabele, maar tussen de verstorende en afhankelijke variabele.
,Domein B
Verschillende soorten kapitaal
● Economisch kapitaal: (financieel) bezit of een hoog inkomen;
● Sociaal kapitaal: de connecties, netwerken en de mate van respect die mensen genieten;
● Cultureel kapitaal: culturele competenties, waaronder kennis, houdingen, opvattingen en
smaak die kenmerkend zijn voor hoge sociale posities.
Verschillende functies van socialisatie
- Continuering van een (sub)cultuur;
- Verandering van een (sub)cultuur;
- Identificatie van het individu met anderen, met een groep en een (sub)cultuur en het besef van
groepslidmaatschap van het individu;
- Identiteitsontwikkeling van het individu;
- Gedragsregulatie van het individu.
Nature/nurture invloeden
Nature = erfelijkheid
Nurture = opvoeding / omgeving
Het is evident dat in de vorming van menselijk gedrag sprake is van complexe interactie tussen
erfelijke aanleg, algemeen menselijke biologie, directe omgevingsfactoren en culturele factoren
Drie vormen van socialisatie
● Primaire socialisatie = binnen kleinere groepen en gemeenschappen, waarin mensen directe
persoonlijke relaties met elkaar hebben. Het proces verloopt informeel en vanzelfsprekend.
Gezin en peergroup zijn de belangrijkste socialisatoren tijdens de primaire socialisatie.
Primaire socialisatie leidt tot de ontwikkeling van een ‘tweede natuur’ → ook wel ‘sociale
huid’ genoemd.
● Secundaire socialisatie = mensen leren in formele/georganiseerde omstandigheden en
omgevingen hoe zij zich moeten gedragen. Secundaire socialisatie wordt ook wel ‘sociale
kleren’ genoemd. Mensen kunnen hun gedragingen aanpassen en wisselen afhankelijk van de
gelegenheid. Secundaire socialisatie vindt vooral plaats in formele organisaties en instituties,
zoals school, buurt, werk, vereniging, etc. Bij secundaire socialisatie spelen collectieve
rituelen een belangrijke rol.
● Tertiaire socialisatie = het proces waarbij waarden, normen en gedragspatronen worden
overgedragen, vaak impliciet, door anonieme socialisatoren waarmee mensen niet
rechtstreeks een band hebben. Het gaat dan om cultuur die is ingebed in media, literatuur,
rolmodellen, machthebbers, etc. Het belang van media voor socialisatie is in de afgelopen
decennia snel toegenomen en hiermee is dus ook tertiaire socialisatie steeds belangrijker
geworden.
Verschillende soorten identiteit
● Persoonlijke identiteit = het beeld dat iemand heeft van zichzelf. Het is het antwoord op de
vraag ‘wie ben ik?’. Het zelfbeeld van een opgroeiend individu wordt in hoge mate bepaald
door de manieren waarop ‘belangrijke anderen’, bijvoorbeeld ouders of vrienden, zich
tegenover dat individu gedragen. Het individu ziet zichzelf door de ogen van de anderen en
vormt zo een zelfbeeld;
, ● Sociale identiteit = het beeld dat iemand heeft van zichzelf als lid van de sociale groep(en) en
categorieën waar hij of zij deel van uitmaakt. Iemand ziet zichzelf bijvoorbeeld als vrouw,
Rotterdammer, Europeaan, Nederlander met Marokkaanse roots, jongere en Sparta-fan.
Dergelijke identiteiten sluiten elkaar niet uit maar vormen samen een geheel van identificaties
dat deze persoon maakt tot wie hij is. Sociale identiteit kan ook naar buiten toe worden
uitgedragen. De verschillende elementen van iemands sociale identiteit stellen anderen in
staat deze persoon sociaal te plaatsen;
● Collectieve identiteit = het beeld van meerdere mensen samen die zich als een groep of
gemeenschap beschouwen of zo worden beschouwd door niet-leden of buitenstaanders.
- Interne collectieve identiteit = het gezamenlijke zelfbeeld en wij-gevoel van
meerdere mensen samen, die zich beschouwen als een groep of gemeenschap.
Dergelijke interne collectieve identiteiten zijn gebaseerd op affectieve bindingen met
een groter geheel en uiten zich in saamhorigheidsgevoel of solidariteit en ook in een
wij-zijgevoel: een scherpe afbakening van de eigen groep van andere groepen.
Dergelijke interne collectieve identiteiten kunnen ‘licht’ zijn en snel veranderen, maar
ze kunnen ook zeer diepgeworteld en onveranderlijk zijn.
- Externe collectieve identiteit = een zij-beeld van een groep dat breed wordt
onderschreven door niet-leden of buitenstaanders.
Verschillende soorten culturen
- Dominante cultuur = de invloedrijkste groep, meestal politiek of economisch machtig.
- Subculturen = overlappen met de dominante cultuur, maar wijken er deels van af, zoals
jongerenculturen.
Dimensies van hofstede: waarop je culturen van elkaar kunt onderscheiden
- Grote machtsafstand vs. kleine machtsafstand: In samenlevingen met grotere
machtsafstand verwachten en accepteren mensen dat de macht ongelijk verdeeld is,
bijvoorbeeld in politiek maar ook school, gezin of organisaties. In samenlevingen met kleine
machtsafstand wordt machtsongelijkheid minder geaccepteerd.
- Individualistisch vs. collectivistisch: In collectivistische samenlevingen verwachten en
accepteren mensen dat het groepsbelang prevaleert boven het individuele belang, en dat
individuen vanaf hun geboorte opgenomen worden in sterke, hechte groepen. Van
individualistische samenlevingen is er sprake als mensen in het algemeen het belang van het
individu stellen boven het belang van de groep en de onderlinge banden tussen de individuen
los zijn.
- Masculien vs. feminien: In een masculiene samenleving accepteren en verwachten mensen
dat genderrollen duidelijk gescheiden zijn. In meer feminiene samenlevingen kunnen
genderrollen elkaar overlappen, omdat mensen minder duidelijke grenzen trekken op basis
van gender.
- Lage onzekerheidsvermijding vs. hoge onzekerheidsvermijding: In samenlevingen met
een hoge onzekerheidsvermijding voelen mensen zich sneller bedreigd door onzekere of
onbekende situaties dan in samenlevingen met lage onzekerheidsvermijding. Dit uit zich op
maatschappelijk niveau door de aanwezigheid van meer of minder formele en informele
regels.
- Langetermijngerichtheid vs. kortetermijngerichtheid: In samenlevingen met grote
langetermijngerichtheid zijn mensen gericht op het streven naar beloning in de toekomst,
vooral door middel van volharding en spaarzaamheid. In samenlevingen gekenmerkt door
