Wereldgeschiedenis: Europa in mondiaal perspectief
HC4 – Het Euro-Aziatische continent: Europa (tot ca. 1500)
18 sep 2020
In de periode van 500 tot 1500 lag Europa in vrijwel alle opzichten achter bij de
meer ontwikkelde gebieden in het Midden-Oosten, India en China. Dat blijkt heel
mooi uit de ongelijkwaardigheid van de belangstelling voor elkaar. Europa was
gebiologeerd door het kosmopolitisme, de rijkdom en grootsheid van de steden en
landen in het Oosten (zowel de moslimwereld als India en China); terwijl de
inwoners van het Oosten nauwelijks enige belangstelling hadden voor Europa,
waar immers niet veel te halen viel en waar volgens hun stellige overtuiging
barbaren woonden.
Toch vonden er vanaf de elfde eeuw grote veranderingen plaats. Europa
werd aaneengesmeed door handelsroutes die zich uitstrekten van het uiterste
noordwesten tot het zuidoosten van Europa en bovendien legden de Noord-
Italiaanse steden verbindingen met de meer oostelijk gelegen en hoger
ontwikkelde delen van het Euro-Aziatische continent. De uitwisseling van kennis
en technologie (en overigens ook ziektekiemen) werd daar enorm door
bevorderd. Mede daardoor haalde Europa een deel van de achterstand in.
Uitzonderlijk snel verwierf het een voorsprong in militair opzicht. In het politiek
versnipperde Europa werden oorlogsvoering en geschut voortdurend
geperfectioneerd. De combinatie van zware schepen en geschut verschafte
Europa bovendien de sleutel tot Aziatische wateren. Overigens bleef hun
aanwezigheid daar nog eeuwenlang van betrekkelijk geringe betekenis: het aantal
schepen was klein en in de meeste gevallen waren Europeanen slechts één van
de vele handelende partijen.
Europa bevond zich aan de buitenkant en liep achter. Er was belangstelling en
fascinatie vanuit Europa voor ‘het
Oosten’, andersom was er minachting
voor het gebrek aan cultuur van de
Europeanen; de kruistochtvaarders
konden dit bevestigen. Bovendien was
er een zeer ongelijke omvang van de
steden in Oost en West.
Maar tussen 1000 en 1500 werd de
achterstand kleiner door de diffusie van
kennis en technologie en de
veranderingen in Europa zelf. Op
sommige terreinen is zelfs een
voorsprong ontstaan, bijvoorbeeld in de
scheepsbouw en militaire technologie.
Deel 1 Demografische ontwikkelingen
De bevolking van Europa, 100-2000,
laat zien dat er vanaf 1700 een sterke
stijging is in de bevolkingsaantal; en een
onafgebroken stijging van de bevolking
vanaf de 18e eeuw.
HC4 – Het Euro-Aziatische continent: Europa (tot ca. 1500)
18 sep 2020
In de periode van 500 tot 1500 lag Europa in vrijwel alle opzichten achter bij de
meer ontwikkelde gebieden in het Midden-Oosten, India en China. Dat blijkt heel
mooi uit de ongelijkwaardigheid van de belangstelling voor elkaar. Europa was
gebiologeerd door het kosmopolitisme, de rijkdom en grootsheid van de steden en
landen in het Oosten (zowel de moslimwereld als India en China); terwijl de
inwoners van het Oosten nauwelijks enige belangstelling hadden voor Europa,
waar immers niet veel te halen viel en waar volgens hun stellige overtuiging
barbaren woonden.
Toch vonden er vanaf de elfde eeuw grote veranderingen plaats. Europa
werd aaneengesmeed door handelsroutes die zich uitstrekten van het uiterste
noordwesten tot het zuidoosten van Europa en bovendien legden de Noord-
Italiaanse steden verbindingen met de meer oostelijk gelegen en hoger
ontwikkelde delen van het Euro-Aziatische continent. De uitwisseling van kennis
en technologie (en overigens ook ziektekiemen) werd daar enorm door
bevorderd. Mede daardoor haalde Europa een deel van de achterstand in.
Uitzonderlijk snel verwierf het een voorsprong in militair opzicht. In het politiek
versnipperde Europa werden oorlogsvoering en geschut voortdurend
geperfectioneerd. De combinatie van zware schepen en geschut verschafte
Europa bovendien de sleutel tot Aziatische wateren. Overigens bleef hun
aanwezigheid daar nog eeuwenlang van betrekkelijk geringe betekenis: het aantal
schepen was klein en in de meeste gevallen waren Europeanen slechts één van
de vele handelende partijen.
Europa bevond zich aan de buitenkant en liep achter. Er was belangstelling en
fascinatie vanuit Europa voor ‘het
Oosten’, andersom was er minachting
voor het gebrek aan cultuur van de
Europeanen; de kruistochtvaarders
konden dit bevestigen. Bovendien was
er een zeer ongelijke omvang van de
steden in Oost en West.
Maar tussen 1000 en 1500 werd de
achterstand kleiner door de diffusie van
kennis en technologie en de
veranderingen in Europa zelf. Op
sommige terreinen is zelfs een
voorsprong ontstaan, bijvoorbeeld in de
scheepsbouw en militaire technologie.
Deel 1 Demografische ontwikkelingen
De bevolking van Europa, 100-2000,
laat zien dat er vanaf 1700 een sterke
stijging is in de bevolkingsaantal; en een
onafgebroken stijging van de bevolking
vanaf de 18e eeuw.
