Studiestof Week 5
Ondernemingsraad en arbeidsvoorwaarden
College(s)
Videocollege 12 – Instemmingsrecht
Onderwerp instemmingsrecht – art. 27 WOR
- Art. 27 geeft een limitatieve lijst van onderwerpen waarover de OR instemmingsrecht heeft.
- Op pensioengebied is nog een apart lid, namelijk lid 7, dat zegt dat ook onder de Pensioenregeling valt: de
pensioen- en uitvoeringsovereenkomst, keuze van pensioenuitvoerder, indexatie en premie.
Geen individuele besluiten
- Individuele besluiten vallen niet onder het instemmingsrecht. Alleen ‘regelingen’ en ‘(belongings)systemen’
vallen daar niet onder. Want dat zijn individuele beslissingen en die zijn niet instemmingsplichtig. Alleen als
het collectieve regeling betreft voor een groep werknemers, dan valt dit onder de instemmingsplicht. Dit
hoeven niet alle werknemers te zijn, maar het moet wel een duidelijk herleidbare groep zijn.
- Ook individuele ontslagen vallen niet onder instemmingsrecht.
- We hebben ook regelingen en systemen in de wetstekst, die duiden dat zij niet betrekking hebben op de
hoogte van de arbeidsvoorwaarde/regelingen, maar meer op de uitwerking daarvan.
Doel van de regeling is bepalend
- Holland Casino : de HR heeft de toepassing van de mogelijkheden die vallen onder het instemmingsrecht nog
verder teruggedrongen, door te bepalen dat het doel van een regeling bepalend is, en niet de gevolgen.
o Bij Holland Casino werd een systeem ingevoerd waarbij een pilot zou worden ingevoerd om dat systeem
uit te proberen, waarbij de tafels waarop werd gespeeld, door minder mensen werden begeleid. Dat is
goedkoper, want dan is er minder personeel nodig. Daarvan werd gezegd, die pilot kan gevolgen hebben
voor de arbeidsomstandigheden en het ziekteverzuim. Maar niet is het doel van die pilot om dat te
regelen. De regeling gaat niet over de arbeidsomstandigheden, maar heeft er wel gevolgen voor.
o Dat vond de HR niet voldoende om daaraan het instemmingsrecht toe te kennen. De HR zegt dat
aangenomen moet worden dat het in art. 27 WOR gaat om regelingen, die bedoeld zijn om daar
genoemde onderwerpen te regelen, zodat omstandigheden die slechts de (mogelijke) gevolgen van een
regeling betreffen niet ertoe kunnen leiden dat daarvoor de instemming van de OR is vereist.
Heerma Van Voss vind dit een moeilijke en beperkende uitspraak, omdat bijv. als je zegt dat er
vanaf nu 3 mensen op een kamer moeten werken, waar dat er eerst twee waren, dit wel degelijk
gevolgen heeft voor je arbeidsomstandigheden bijv. voor de beweegruimte. Dus dat kan best
ingrijpend zijn. Als je dan zegt, die regelingen vallen niet onder het instemmingsrecht, dan denkt
hij dat je wel een belangrijke beperking aanbrengt op de mogelijkheden van de OR om de
arbeidsomstandigheden te bewaken.
o Indien de ondernemer zich zonder voorbehoud op het standpunt heeft gesteld dat het besluit valt
binnen het bereik van het instemmingsrecht, kan dit meebrengen dat het de ondernemer niet meer
vrijstaat zich te beroepen op het ontbreken van instemmingsrecht.
De ondernemer had eerder gezegd dat dit een besluit was waarover wel instemming over mocht
worden uitgeoefend. Daarover zegt de HR als je dat hebt toegezegd ligt het anders.
Primaire arbeidsvoorwaarden
- In hoeverre kunnen ook primaire arbeidsvoorwaarden onder het instemmingsrecht vallen? Uit de
wetsgeschiedenis kun je namelijk opmaken dat de wetgever hier niet in eerste instantie aan dacht. Het idee
was primaire arbeidsvoorwaarden regel je gewoonlijk in de cao, en de OR speelt meer een rol bij de
uitwerking van die regelingen in de onderneming. Dit kwam nadrukkelijk naar voren in een uitspraak over de
belastingdienst.
o Belastingdienst : Belastingdienst Zaandam had een regeling over pretverlof, en die hield in dat
werknemers twee keer per jaar een vrije dag erbij kregen: een voor hun verjaardag, en de andere voor
een plaatselijke feestdag. Op een gegeven moment wilde men deze regeling weer gaan afschaffen, en
de OR zei, daar hebben wij instemmingsrecht over, want instemmingsrecht heeft ook betrekking op de
werktijdenregeling. Toen zei de Belastingdienst dat is niet het geval, want het gaat over het aantal
vakantiedagen. Dus dat is een primaire arbeidsvoorwaarde. En OR zei, nee, het gaat ook over de wijze
waarop die vakantiedagen worden vastgelegd.
De HR gaat hier niet in mee. Blijkens de parlementaire geschiedenis van de WOR is het niet de
bedoeling geweest aan de OR een instemmingsrecht te geven met betrekking tot de vaststelling of
wijziging van de primaire arbeidsvoorwaarden.
1
, De regeling van de arbeidsduur, dat wil zeggen het aantal uren op jaarbasis gedurende welke
werknemers arbeid dienen te verrichten, moet worden gerekend tot de primaire
arbeidsvoorwaarden.
Onder een vakantieregeling in art. 27 WOR moet worden verstaan een regeling die betrekking
heeft op de wijze waarop of de periode waarin vakantiedagen kunnen worden opgenomen, maar
niet een regeling die betrekking heeft op het aantal vakantiedagen waarop een werknemer
aanspraak kan maken.
o Dit is dus wel een beperkende uitspraak voor het instemmingsrecht. Heerma Van Voss vind dat de HR
een restrictieve uitleg geeft aan het instemmingsrecht, en hij vind dat instemmingsrecht een belangrijke
verworvenheid van de OR.
Primaat cao (art. 27 lid 3 WOR)
- Instemming is niet nodig als de aangelegenheid reeds ‘inhoudelijk is geregeld’ in een cao. Dat betekent niet
dat wanneer het onderwerp is geregeld in de cao (bijv. vakantie), de OR helemaal geen instemmingsrecht
meer heeft over vakantie. Als de regeling iets nieuws regelt wat nog niet in de cao staat, dan is dat nog niet
inhoudelijk geregeld in de cao, en dan is er dus wel een instemmingsrecht.
- Hetzelfde geldt als het een verplichte bedrijfstakpensioenfonds betreft. Dan mag de OR niet nog eens
daarover gaan onderhandelen via een instemmingsrecht. Dat is begrijpelijk want die
bedrijfstakpensioenfondsen zijn vaak cao’s. Die regelingen moeten voor iedereen in de bedrijfstak gelijk zijn.
Vervangende instemming (art. 27 lid 4 WOR)
- Wat als de OR niet instemt? Het kan namelijk zo zijn dat de OR zijn instemming weigert, maar het voor de
ondernemer wel heel belangrijk is dat die regeling toch door kan gaan.
- Anders dan bij het adviesrecht van art. 25 WOR is het niet mogelijk om een ander besluit te nemen, want het
gaat om een instemmingsrecht van de OR.
- De ondernemer kan de weigering van de OR als het ware toch doorbreken, door naar de kantonrechter te
gaan en daar om de vervangende instemming vragen aan de kantonrechter.
- De kantonrechter geeft deze als:
o De weigering van de OR om in te stemmen ‘onredelijk’ is; of
Hier gaat de kantonrechter niet alle belangen afwegen en op de stoel van beide partijen gaan
zitten. Maar je kunt je wel voorstellen dat er gevallen zijn waarin de OR geen enkel inhoudelijk
argument aanvoert, maar alleen dwarsligt. Of bijv. nee zegt, omdat men het op andere punten van
het beleid niet eens is. Dus de weigering van de OR moet echt gemotiveerd zijn op inhoudelijke
gronden, en dan is het snel redelijk. Maar als het echt pertinent onredelijk is, kan de
kantonrechter dat dus doorbreken.
o Als het voorgenomen besluit gevergd wordt door ‘zwaarwegende’ bedrijfsorganisatorische, -sociale of -
economische redenen.
Hier zit dus veel ruimte in. Maar het moeten wel zwaarwegende redenen zijn. Hier zit wel wat
beoordelingsmarge voor de kantonrechter.
Nietig besluit (art. 27 lid 5 en 6 WOR)
- Wat gebeurt er als de ondernemer gewoon doorgaat met het besluit? Dus hij gaat helemaal niet naar de
kantonrechter of hij gaat wel naar de kantonrechter maar hij verliest die zaak, en hij gaat toch zijn besluit
doorvoeren? Wat kan de OR dan doen?
- Een instemmingsplichtig besluit dat zonder instemming van de OR is genomen, is nietig als de OR de
nietigheid binnen één maand tegenover de ondernemer heeft ingeroepen.
- Indien de ondernemer het besluit toch uitvoert, kan de OR de kantonrechter verzoeken om de ondernemer te
verplichten zich te onthouden van de uitvoering.
- De ondernemer kan de kantonrechter verzoeken te verklaren dat de OR ten onrechte een beroep heeft
gedaan op de nietigheid.
Videocollege 13 – Arbeidsvoorwaarden: vakbond of OR?
Grondrecht vakbondsvrijheid
- Grondrecht vakverenigingsvrijheid – vrijheid om vakbond te vormen, er lid van te zijn of juist niet, is
grondwettelijk geregeld.
- Internationaal erkend in art. 11 EVRM, 5 ESH, 12 HGEU, 22 IVBPR, 8 IVESCR, IAO 87.
- In Nederland is het erkend via de verenigingsvrijheid van art. 8 Gw. We kennen geen specifieke
vakverenigingsvrijheid.
- In andere landen is er vaak een aparte Vakbondswet.
- Overheid mag vakbonden niet tegenwerken
- Horizontale werking? – in die zin dat werkgevers vakbonden moeten erkennen? In Nederland geldt die
vakverenigingsvrijheid ook wel tegenover werkgevers, maar dat is niet uitdrukkelijk in de wet geregeld.
2
Ondernemingsraad en arbeidsvoorwaarden
College(s)
Videocollege 12 – Instemmingsrecht
Onderwerp instemmingsrecht – art. 27 WOR
- Art. 27 geeft een limitatieve lijst van onderwerpen waarover de OR instemmingsrecht heeft.
- Op pensioengebied is nog een apart lid, namelijk lid 7, dat zegt dat ook onder de Pensioenregeling valt: de
pensioen- en uitvoeringsovereenkomst, keuze van pensioenuitvoerder, indexatie en premie.
Geen individuele besluiten
- Individuele besluiten vallen niet onder het instemmingsrecht. Alleen ‘regelingen’ en ‘(belongings)systemen’
vallen daar niet onder. Want dat zijn individuele beslissingen en die zijn niet instemmingsplichtig. Alleen als
het collectieve regeling betreft voor een groep werknemers, dan valt dit onder de instemmingsplicht. Dit
hoeven niet alle werknemers te zijn, maar het moet wel een duidelijk herleidbare groep zijn.
- Ook individuele ontslagen vallen niet onder instemmingsrecht.
- We hebben ook regelingen en systemen in de wetstekst, die duiden dat zij niet betrekking hebben op de
hoogte van de arbeidsvoorwaarde/regelingen, maar meer op de uitwerking daarvan.
Doel van de regeling is bepalend
- Holland Casino : de HR heeft de toepassing van de mogelijkheden die vallen onder het instemmingsrecht nog
verder teruggedrongen, door te bepalen dat het doel van een regeling bepalend is, en niet de gevolgen.
o Bij Holland Casino werd een systeem ingevoerd waarbij een pilot zou worden ingevoerd om dat systeem
uit te proberen, waarbij de tafels waarop werd gespeeld, door minder mensen werden begeleid. Dat is
goedkoper, want dan is er minder personeel nodig. Daarvan werd gezegd, die pilot kan gevolgen hebben
voor de arbeidsomstandigheden en het ziekteverzuim. Maar niet is het doel van die pilot om dat te
regelen. De regeling gaat niet over de arbeidsomstandigheden, maar heeft er wel gevolgen voor.
o Dat vond de HR niet voldoende om daaraan het instemmingsrecht toe te kennen. De HR zegt dat
aangenomen moet worden dat het in art. 27 WOR gaat om regelingen, die bedoeld zijn om daar
genoemde onderwerpen te regelen, zodat omstandigheden die slechts de (mogelijke) gevolgen van een
regeling betreffen niet ertoe kunnen leiden dat daarvoor de instemming van de OR is vereist.
Heerma Van Voss vind dit een moeilijke en beperkende uitspraak, omdat bijv. als je zegt dat er
vanaf nu 3 mensen op een kamer moeten werken, waar dat er eerst twee waren, dit wel degelijk
gevolgen heeft voor je arbeidsomstandigheden bijv. voor de beweegruimte. Dus dat kan best
ingrijpend zijn. Als je dan zegt, die regelingen vallen niet onder het instemmingsrecht, dan denkt
hij dat je wel een belangrijke beperking aanbrengt op de mogelijkheden van de OR om de
arbeidsomstandigheden te bewaken.
o Indien de ondernemer zich zonder voorbehoud op het standpunt heeft gesteld dat het besluit valt
binnen het bereik van het instemmingsrecht, kan dit meebrengen dat het de ondernemer niet meer
vrijstaat zich te beroepen op het ontbreken van instemmingsrecht.
De ondernemer had eerder gezegd dat dit een besluit was waarover wel instemming over mocht
worden uitgeoefend. Daarover zegt de HR als je dat hebt toegezegd ligt het anders.
Primaire arbeidsvoorwaarden
- In hoeverre kunnen ook primaire arbeidsvoorwaarden onder het instemmingsrecht vallen? Uit de
wetsgeschiedenis kun je namelijk opmaken dat de wetgever hier niet in eerste instantie aan dacht. Het idee
was primaire arbeidsvoorwaarden regel je gewoonlijk in de cao, en de OR speelt meer een rol bij de
uitwerking van die regelingen in de onderneming. Dit kwam nadrukkelijk naar voren in een uitspraak over de
belastingdienst.
o Belastingdienst : Belastingdienst Zaandam had een regeling over pretverlof, en die hield in dat
werknemers twee keer per jaar een vrije dag erbij kregen: een voor hun verjaardag, en de andere voor
een plaatselijke feestdag. Op een gegeven moment wilde men deze regeling weer gaan afschaffen, en
de OR zei, daar hebben wij instemmingsrecht over, want instemmingsrecht heeft ook betrekking op de
werktijdenregeling. Toen zei de Belastingdienst dat is niet het geval, want het gaat over het aantal
vakantiedagen. Dus dat is een primaire arbeidsvoorwaarde. En OR zei, nee, het gaat ook over de wijze
waarop die vakantiedagen worden vastgelegd.
De HR gaat hier niet in mee. Blijkens de parlementaire geschiedenis van de WOR is het niet de
bedoeling geweest aan de OR een instemmingsrecht te geven met betrekking tot de vaststelling of
wijziging van de primaire arbeidsvoorwaarden.
1
, De regeling van de arbeidsduur, dat wil zeggen het aantal uren op jaarbasis gedurende welke
werknemers arbeid dienen te verrichten, moet worden gerekend tot de primaire
arbeidsvoorwaarden.
Onder een vakantieregeling in art. 27 WOR moet worden verstaan een regeling die betrekking
heeft op de wijze waarop of de periode waarin vakantiedagen kunnen worden opgenomen, maar
niet een regeling die betrekking heeft op het aantal vakantiedagen waarop een werknemer
aanspraak kan maken.
o Dit is dus wel een beperkende uitspraak voor het instemmingsrecht. Heerma Van Voss vind dat de HR
een restrictieve uitleg geeft aan het instemmingsrecht, en hij vind dat instemmingsrecht een belangrijke
verworvenheid van de OR.
Primaat cao (art. 27 lid 3 WOR)
- Instemming is niet nodig als de aangelegenheid reeds ‘inhoudelijk is geregeld’ in een cao. Dat betekent niet
dat wanneer het onderwerp is geregeld in de cao (bijv. vakantie), de OR helemaal geen instemmingsrecht
meer heeft over vakantie. Als de regeling iets nieuws regelt wat nog niet in de cao staat, dan is dat nog niet
inhoudelijk geregeld in de cao, en dan is er dus wel een instemmingsrecht.
- Hetzelfde geldt als het een verplichte bedrijfstakpensioenfonds betreft. Dan mag de OR niet nog eens
daarover gaan onderhandelen via een instemmingsrecht. Dat is begrijpelijk want die
bedrijfstakpensioenfondsen zijn vaak cao’s. Die regelingen moeten voor iedereen in de bedrijfstak gelijk zijn.
Vervangende instemming (art. 27 lid 4 WOR)
- Wat als de OR niet instemt? Het kan namelijk zo zijn dat de OR zijn instemming weigert, maar het voor de
ondernemer wel heel belangrijk is dat die regeling toch door kan gaan.
- Anders dan bij het adviesrecht van art. 25 WOR is het niet mogelijk om een ander besluit te nemen, want het
gaat om een instemmingsrecht van de OR.
- De ondernemer kan de weigering van de OR als het ware toch doorbreken, door naar de kantonrechter te
gaan en daar om de vervangende instemming vragen aan de kantonrechter.
- De kantonrechter geeft deze als:
o De weigering van de OR om in te stemmen ‘onredelijk’ is; of
Hier gaat de kantonrechter niet alle belangen afwegen en op de stoel van beide partijen gaan
zitten. Maar je kunt je wel voorstellen dat er gevallen zijn waarin de OR geen enkel inhoudelijk
argument aanvoert, maar alleen dwarsligt. Of bijv. nee zegt, omdat men het op andere punten van
het beleid niet eens is. Dus de weigering van de OR moet echt gemotiveerd zijn op inhoudelijke
gronden, en dan is het snel redelijk. Maar als het echt pertinent onredelijk is, kan de
kantonrechter dat dus doorbreken.
o Als het voorgenomen besluit gevergd wordt door ‘zwaarwegende’ bedrijfsorganisatorische, -sociale of -
economische redenen.
Hier zit dus veel ruimte in. Maar het moeten wel zwaarwegende redenen zijn. Hier zit wel wat
beoordelingsmarge voor de kantonrechter.
Nietig besluit (art. 27 lid 5 en 6 WOR)
- Wat gebeurt er als de ondernemer gewoon doorgaat met het besluit? Dus hij gaat helemaal niet naar de
kantonrechter of hij gaat wel naar de kantonrechter maar hij verliest die zaak, en hij gaat toch zijn besluit
doorvoeren? Wat kan de OR dan doen?
- Een instemmingsplichtig besluit dat zonder instemming van de OR is genomen, is nietig als de OR de
nietigheid binnen één maand tegenover de ondernemer heeft ingeroepen.
- Indien de ondernemer het besluit toch uitvoert, kan de OR de kantonrechter verzoeken om de ondernemer te
verplichten zich te onthouden van de uitvoering.
- De ondernemer kan de kantonrechter verzoeken te verklaren dat de OR ten onrechte een beroep heeft
gedaan op de nietigheid.
Videocollege 13 – Arbeidsvoorwaarden: vakbond of OR?
Grondrecht vakbondsvrijheid
- Grondrecht vakverenigingsvrijheid – vrijheid om vakbond te vormen, er lid van te zijn of juist niet, is
grondwettelijk geregeld.
- Internationaal erkend in art. 11 EVRM, 5 ESH, 12 HGEU, 22 IVBPR, 8 IVESCR, IAO 87.
- In Nederland is het erkend via de verenigingsvrijheid van art. 8 Gw. We kennen geen specifieke
vakverenigingsvrijheid.
- In andere landen is er vaak een aparte Vakbondswet.
- Overheid mag vakbonden niet tegenwerken
- Horizontale werking? – in die zin dat werkgevers vakbonden moeten erkennen? In Nederland geldt die
vakverenigingsvrijheid ook wel tegenover werkgevers, maar dat is niet uitdrukkelijk in de wet geregeld.
2
