Creativiteit Hoe? Zo!
Inhoud
Hoofdstuk 1, Inleiding.............................................................................................................. 2
1.2 Misvattingen.................................................................................................................. 2
Hoofdstuk 2, Creatief denken..................................................................................................4
2.1 Denken.......................................................................................................................... 4
2.2 Hersenen....................................................................................................................... 4
2.3 Creatief denken............................................................................................................. 4
2.4 Creatieve basisvaardigheden........................................................................................5
2.5 Creatief waarnemen......................................................................................................5
2.6 Uitstel van oordeel......................................................................................................... 6
2.7 Flexibel associëren........................................................................................................7
2.8 Divergeren..................................................................................................................... 8
2.9 Verbeeldingskracht ontwikkelen....................................................................................8
Hoofdstuk 3, Creatief proces...................................................................................................9
3.1 Creatief proces.............................................................................................................. 9
3.2 Creatieve sessie.......................................................................................................... 10
Hoofdstuk 4, Startfase........................................................................................................... 11
4.1 Starten en starten........................................................................................................11
4.2 Problemen en kansen..................................................................................................11
4.3 De verkenningscirkel...................................................................................................12
4.4 Een onderwerp voor creativiteit?..................................................................................13
4.5 Analysevragen.............................................................................................................13
4.6 Startformulering...........................................................................................................14
Hoofdstuk 5, Divergerende fase............................................................................................15
5.1 Eerste ronde, tweede ronde.........................................................................................15
5.2 Spelregels....................................................................................................................15
5.3 Vooronderstellingen.....................................................................................................15
5.4 Directe analogie........................................................................................................... 16
5.5 De superheld...............................................................................................................16
5.6 Persoonlijke analogie...................................................................................................16
5.7 Toevalstreffers.............................................................................................................17
5.8 Vrije incubatie.............................................................................................................. 17
5.9 Geleide fantasie........................................................................................................... 17
5.10 Overzicht................................................................................................................... 18
Hoofdstuk 6, Convergerende fase.........................................................................................19
6.1 Convergeren................................................................................................................ 19
1
, Creativiteit Hoe? Zo!
6.2 Kiezen.......................................................................................................................... 19
6.3 Techniek COCD-box....................................................................................................21
6.4 Techniek Hits per doelgroep........................................................................................22
6.5 Techniek Dr. Love........................................................................................................22
6.6 Ontwikkelen................................................................................................................. 23
6.7 Alfa-bèta-gamma-ideeën.............................................................................................23
6.8 De V3-cirkel................................................................................................................. 23
6.9 V1. Vormgeven............................................................................................................ 24
6.10 V2. Vonnis................................................................................................................. 25
6.11 V3. Verrijken.............................................................................................................. 26
6.12 Syntegreren...............................................................................................................28
6.13 Activeren....................................................................................................................28
6.14 Motivatie.................................................................................................................... 29
6.15 Buitenwereld.............................................................................................................. 30
6.16 Actie pad.................................................................................................................... 31
Hoofdstuk 7, Een creatieve organisatie.................................................................................32
7.1 Overtuig de top............................................................................................................ 32
7.2 Herken de barrières.....................................................................................................32
7.3 Ontwikkel een creatieve cultuur...................................................................................33
7.4 Organiseer creativiteit als een project..........................................................................34
7.5 Kies slimme targets.....................................................................................................35
7.6 Benut het aanwezige talent..........................................................................................35
7.7 Geef opleidingskansen................................................................................................36
7.8 Bepaal je implementatiestrategie.................................................................................36
7.9 Creëer je eigen instrumenten.......................................................................................37
7.10 Don’t forget the fun!...................................................................................................38
Hoofdstuk 1, Inleiding
1.2 Misvattingen
2
, Creativiteit Hoe? Zo!
1. ‘Je bent creatief of je bent het niet! Je kunt het niet leren.’
Creativiteit is een vaardigheid, zoals bij alle vaardigheden is de ene persoon meer
begaafd als de andere. Een vaardigheid kan je verbeteren door er actief mee bezig te
zijn.
2. ‘Creativiteit is zweverig en voor softies.’
Het is één van de belangrijkste aspecten geworden voor de ontwikkeling van
individuen en organisaties. Door creativiteit lopen doelstellingen van de organisatie
en het individu gelijk. Creativiteit en resultaatgericht werken gaan hand in hand.
3. ‘Mijn baas/ omgeving belet me creatief te zijn.’
Je bepaalt zelf hoe je je creatief potentieel zult gebruiken en ontwikkelen. De ene
omgeving is wel meer stimulerend dan de andere, zie obstakels als een uitdaging en
doe zelf wat aan je omgeving.
4. ‘Creativiteit, daar heb ik geen tijd voor.’
Voor creativiteit heb je niet veel tijd nodig, wel intensiteit en aandacht.
5. ‘Brainstormen en zo, dat doen we al.’
Uit brainstormen komen vaak ideeën waarvan wij niet weten wat we ermee moeten.
Met wat oefening en een beetje aandacht voor een aantal basisspelregels, kun je het
rendement van creatieve sessies verhogen.
3
, Creativiteit Hoe? Zo!
Hoofdstuk 2, Creatief denken
2.1 Denken
“Denken is het verwerken van informatie.”
Denkpatronen: clusters van gegevens die we kunnen herhalen bij succes.
- Ervaring is het totaal van alle patronen en gewoonten die we hebben opgebouwd in
het verleden.
- Je denksysteem stelt je in staat om snel opgebouwde patronen snel te leren.
- Als iets niet lukt probeer je het op een andere manier, zou bouw je ervaringen op.
Creatief denken is een vaardigheid die we kunnen leren en als gewoonte kunnen maken.
2.2 Hersenen
- Zenuwcellen (neuronen)
Bolletje: cellichaam
Ingangen en uitgangen: dendrieten
- Eén uitgang: axon
- Ondersteuningscellen (gliacellen)
Denken gebeurt via het doorgeven van signalen tussen
verschillende hersencellen en hersendelen. Deze signalen kiezen een weg via bepaalde
verbindingen: Ze volgen enerzijds bestaande sporen, maar maken ook nieuwe verbindingen
aan.
- Na de geboorte ontstaan er bijna geen nieuwe hersencellen. Er worden wel steeds
nieuwe verbindingen gelegd tussen hersencellen.
- Zo kunnen er nadat er een deel van de hersenen is uitgevallen, er een aantal
verloren functies terugkomen. Andere hersencellen nemen die functies dan over.
Deze nieuwe verbindingen zijn een manier van patroondoorbreking.
2.3 Creatief denken
“Creatief denken is een geheel van denkattitudes, denkvaardigheden, denktechnieken en
denkprocessen die de kans op patroondoorbreking, het leggen van nieuwe verbindingen in
onze hersenen vergroten.”
Iedereen kan dus creatief denken, je kunt het aanleren en ontwikkelen door te oefenen.
- Door deze te oefenen, word je beter in het bedenken van nieuwe oplossingen.
4
, Creativiteit Hoe? Zo!
2.4 Creatieve basisvaardigheden
Binnen het denken kun je een aantal heel elementaire vaardigheden onderscheiden die de
basis vormen voor het creatief denken. Door deze basisvaardigheden aan te scherpen
verhoog je je creatief potentieel. Je zult ook merken dat je vertrouwen en motivatie stijgen.
De 5 basisvaardigheden zijn:
1. Creatief waarnemen
2. Uitstel van oordeel
3. Flexibel associëren
4. Divergeren
5. Verbeeldingskracht ontwikkelen
2.5 Creatief waarnemen
“Creatief waarnemen is het herkennen van dominanties in de eigen waarneming (en die van
anderen) en het loskomen van deze overheersende visies.”
Via onze zintuigen ervaren wij de werkelijkheid. We kunnen stellen dat we met onze
zintuigen de werkelijkheid vormen. Dit betekent dat de realiteit kan veranderen als de
waarneming verandert. Dit is voor creativiteit heel belangrijk.
Waarom is waarnemingsverandering niet zo makkelijk?
Patronen die zich constant herhalen, hebben de neiging om steeds dominanter te worden.
In onze samenleving wordt veel moeite gedaan om onze waarneming te beïnvloeden.
- Opvoeding
- Reclame
- Politiek
Ook de objectieve werkelijkheid. We zien alleen wat er is, we zien alleen wat we denken dat
er is. We raken gewend aan onze eigen visie van de werkelijkheid.
- Nieuwe visies en concepten hebben tijd nodig om door te breken. Ze moeten oude
visies overwinnen.
Vraag die je moet stellen: Hoe kan ik dit ook anders doen?
Als we anders leren waarnemen, zijn we in staat tot vernieuwing. Veel veranderingen starten
met een nieuwe manier van kijken.
5
Inhoud
Hoofdstuk 1, Inleiding.............................................................................................................. 2
1.2 Misvattingen.................................................................................................................. 2
Hoofdstuk 2, Creatief denken..................................................................................................4
2.1 Denken.......................................................................................................................... 4
2.2 Hersenen....................................................................................................................... 4
2.3 Creatief denken............................................................................................................. 4
2.4 Creatieve basisvaardigheden........................................................................................5
2.5 Creatief waarnemen......................................................................................................5
2.6 Uitstel van oordeel......................................................................................................... 6
2.7 Flexibel associëren........................................................................................................7
2.8 Divergeren..................................................................................................................... 8
2.9 Verbeeldingskracht ontwikkelen....................................................................................8
Hoofdstuk 3, Creatief proces...................................................................................................9
3.1 Creatief proces.............................................................................................................. 9
3.2 Creatieve sessie.......................................................................................................... 10
Hoofdstuk 4, Startfase........................................................................................................... 11
4.1 Starten en starten........................................................................................................11
4.2 Problemen en kansen..................................................................................................11
4.3 De verkenningscirkel...................................................................................................12
4.4 Een onderwerp voor creativiteit?..................................................................................13
4.5 Analysevragen.............................................................................................................13
4.6 Startformulering...........................................................................................................14
Hoofdstuk 5, Divergerende fase............................................................................................15
5.1 Eerste ronde, tweede ronde.........................................................................................15
5.2 Spelregels....................................................................................................................15
5.3 Vooronderstellingen.....................................................................................................15
5.4 Directe analogie........................................................................................................... 16
5.5 De superheld...............................................................................................................16
5.6 Persoonlijke analogie...................................................................................................16
5.7 Toevalstreffers.............................................................................................................17
5.8 Vrije incubatie.............................................................................................................. 17
5.9 Geleide fantasie........................................................................................................... 17
5.10 Overzicht................................................................................................................... 18
Hoofdstuk 6, Convergerende fase.........................................................................................19
6.1 Convergeren................................................................................................................ 19
1
, Creativiteit Hoe? Zo!
6.2 Kiezen.......................................................................................................................... 19
6.3 Techniek COCD-box....................................................................................................21
6.4 Techniek Hits per doelgroep........................................................................................22
6.5 Techniek Dr. Love........................................................................................................22
6.6 Ontwikkelen................................................................................................................. 23
6.7 Alfa-bèta-gamma-ideeën.............................................................................................23
6.8 De V3-cirkel................................................................................................................. 23
6.9 V1. Vormgeven............................................................................................................ 24
6.10 V2. Vonnis................................................................................................................. 25
6.11 V3. Verrijken.............................................................................................................. 26
6.12 Syntegreren...............................................................................................................28
6.13 Activeren....................................................................................................................28
6.14 Motivatie.................................................................................................................... 29
6.15 Buitenwereld.............................................................................................................. 30
6.16 Actie pad.................................................................................................................... 31
Hoofdstuk 7, Een creatieve organisatie.................................................................................32
7.1 Overtuig de top............................................................................................................ 32
7.2 Herken de barrières.....................................................................................................32
7.3 Ontwikkel een creatieve cultuur...................................................................................33
7.4 Organiseer creativiteit als een project..........................................................................34
7.5 Kies slimme targets.....................................................................................................35
7.6 Benut het aanwezige talent..........................................................................................35
7.7 Geef opleidingskansen................................................................................................36
7.8 Bepaal je implementatiestrategie.................................................................................36
7.9 Creëer je eigen instrumenten.......................................................................................37
7.10 Don’t forget the fun!...................................................................................................38
Hoofdstuk 1, Inleiding
1.2 Misvattingen
2
, Creativiteit Hoe? Zo!
1. ‘Je bent creatief of je bent het niet! Je kunt het niet leren.’
Creativiteit is een vaardigheid, zoals bij alle vaardigheden is de ene persoon meer
begaafd als de andere. Een vaardigheid kan je verbeteren door er actief mee bezig te
zijn.
2. ‘Creativiteit is zweverig en voor softies.’
Het is één van de belangrijkste aspecten geworden voor de ontwikkeling van
individuen en organisaties. Door creativiteit lopen doelstellingen van de organisatie
en het individu gelijk. Creativiteit en resultaatgericht werken gaan hand in hand.
3. ‘Mijn baas/ omgeving belet me creatief te zijn.’
Je bepaalt zelf hoe je je creatief potentieel zult gebruiken en ontwikkelen. De ene
omgeving is wel meer stimulerend dan de andere, zie obstakels als een uitdaging en
doe zelf wat aan je omgeving.
4. ‘Creativiteit, daar heb ik geen tijd voor.’
Voor creativiteit heb je niet veel tijd nodig, wel intensiteit en aandacht.
5. ‘Brainstormen en zo, dat doen we al.’
Uit brainstormen komen vaak ideeën waarvan wij niet weten wat we ermee moeten.
Met wat oefening en een beetje aandacht voor een aantal basisspelregels, kun je het
rendement van creatieve sessies verhogen.
3
, Creativiteit Hoe? Zo!
Hoofdstuk 2, Creatief denken
2.1 Denken
“Denken is het verwerken van informatie.”
Denkpatronen: clusters van gegevens die we kunnen herhalen bij succes.
- Ervaring is het totaal van alle patronen en gewoonten die we hebben opgebouwd in
het verleden.
- Je denksysteem stelt je in staat om snel opgebouwde patronen snel te leren.
- Als iets niet lukt probeer je het op een andere manier, zou bouw je ervaringen op.
Creatief denken is een vaardigheid die we kunnen leren en als gewoonte kunnen maken.
2.2 Hersenen
- Zenuwcellen (neuronen)
Bolletje: cellichaam
Ingangen en uitgangen: dendrieten
- Eén uitgang: axon
- Ondersteuningscellen (gliacellen)
Denken gebeurt via het doorgeven van signalen tussen
verschillende hersencellen en hersendelen. Deze signalen kiezen een weg via bepaalde
verbindingen: Ze volgen enerzijds bestaande sporen, maar maken ook nieuwe verbindingen
aan.
- Na de geboorte ontstaan er bijna geen nieuwe hersencellen. Er worden wel steeds
nieuwe verbindingen gelegd tussen hersencellen.
- Zo kunnen er nadat er een deel van de hersenen is uitgevallen, er een aantal
verloren functies terugkomen. Andere hersencellen nemen die functies dan over.
Deze nieuwe verbindingen zijn een manier van patroondoorbreking.
2.3 Creatief denken
“Creatief denken is een geheel van denkattitudes, denkvaardigheden, denktechnieken en
denkprocessen die de kans op patroondoorbreking, het leggen van nieuwe verbindingen in
onze hersenen vergroten.”
Iedereen kan dus creatief denken, je kunt het aanleren en ontwikkelen door te oefenen.
- Door deze te oefenen, word je beter in het bedenken van nieuwe oplossingen.
4
, Creativiteit Hoe? Zo!
2.4 Creatieve basisvaardigheden
Binnen het denken kun je een aantal heel elementaire vaardigheden onderscheiden die de
basis vormen voor het creatief denken. Door deze basisvaardigheden aan te scherpen
verhoog je je creatief potentieel. Je zult ook merken dat je vertrouwen en motivatie stijgen.
De 5 basisvaardigheden zijn:
1. Creatief waarnemen
2. Uitstel van oordeel
3. Flexibel associëren
4. Divergeren
5. Verbeeldingskracht ontwikkelen
2.5 Creatief waarnemen
“Creatief waarnemen is het herkennen van dominanties in de eigen waarneming (en die van
anderen) en het loskomen van deze overheersende visies.”
Via onze zintuigen ervaren wij de werkelijkheid. We kunnen stellen dat we met onze
zintuigen de werkelijkheid vormen. Dit betekent dat de realiteit kan veranderen als de
waarneming verandert. Dit is voor creativiteit heel belangrijk.
Waarom is waarnemingsverandering niet zo makkelijk?
Patronen die zich constant herhalen, hebben de neiging om steeds dominanter te worden.
In onze samenleving wordt veel moeite gedaan om onze waarneming te beïnvloeden.
- Opvoeding
- Reclame
- Politiek
Ook de objectieve werkelijkheid. We zien alleen wat er is, we zien alleen wat we denken dat
er is. We raken gewend aan onze eigen visie van de werkelijkheid.
- Nieuwe visies en concepten hebben tijd nodig om door te breken. Ze moeten oude
visies overwinnen.
Vraag die je moet stellen: Hoe kan ik dit ook anders doen?
Als we anders leren waarnemen, zijn we in staat tot vernieuwing. Veel veranderingen starten
met een nieuwe manier van kijken.
5
