ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
Femke van Velzen
,Theorieën
1
,Hoofdstuk 2
2.1 Perspectieven bij het kijken naar kinderen
Vijf belangrijke perspectieven op de ontwikkeling van het kind:
1. Het psychodynamisch
2. Het behavioristisch
3. Het cognitief
4. Het systemisch
5. Het evolutionair perspectief
2.1.1 Psychodynamisch perspectief (focus op innerlijke krachten)
Voorstanders van het psychodynamisch perspectief geloven dat gedrag gemotiveerd wordt door
innerlijke krachten, herinneringen en conflicten waarvan een persoon zich nauwelijks bewust is en
waarover hij weinig controle heeft. Deze innerlijke krachten, die hun oorsprong kunnen hebben in
de kindertijd, blijven iemands gedrag gedurende zijn hele leven beïnvloeden.
Psychoanalytische theorie van Freud
Het psychodynamisch perspectief is nauw gekoppeld aan Sigmund Freud en zijn psychoanalytische
theorie. Deze theorie van Freud gaat ervan uit dat onbewuste krachten bepalend zijn voor iemands
persoonlijkheid en gedrag. Volgens Freud is het onbewuste het deel van iemands persoonlijkheid
waarvan hij zich niet bewust is.
Volgens Freud heeft elke persoonlijkheid drie aspecten: id, ego en superego:
1. Id= het primitieve (= eenvoudige), ongeorganiseerde, aangeboren deel van de persoonlijkheid
dat aanwezig is bij de geboorte. Het staat voor onze primitieve driften die verband houden
met honger, seks, agressie en irrationele impulsen. Het id opereert vanuit het genotsprincipe,
met het doel om zoveel mogelijk bevrediging en zo weinig mogelijk spanning te creëren. Het is
als ware het duiveltje in jezelf dat alles aangeeft wat niet mag of niet sociaal wenselijk is.
2. Ego= het rationele en redelijke deel van de persoonlijkheid. Het vormt een buffer tussen de
echte wereld om ons heen en het primitieve id. Het ego opereert vanuit het realiteitsprincipe,
waarbij instinctieve energie in toom wordt gehouden om de veiligheid van het individu te
bewaren en hem te helpen integreren in de samenleving. Volgens Freud is een persoon in
balans wanneer hij handelt vanuit het ego. De persoon heeft dan een gezonde persoonlijkheid.
3. Superego= vertegenwoordigt iemands geweten. Hiermee maakt men het onderscheid tussen
goed en kwaad. Het ontwikkelt zich rond vijf of zesjarige leeftijd. Mensen nemen het over
voorbeelden zoals ouders en leerkrachten.
Volgens Freud voltrekt de psychoseksuele ontwikkeling zich doordat kinderen een aantal fasen
doorlopen waarbij genot of bevrediging, telkens met een ander deel van het lichaam wordt
geassocieerd (orale, anale fase). Ieder kind maakt een ontwikkeling mee aan de hand van deze fasen.
Als er iets misgaat in een bepaalde fase (te veel of te weinig activiteiten), dan kan dat volgens
Freud leiden tot fixatie.
2
, Fixatie= gedrag dat in een eerdere ontwikkelingsfase is blijven steken als gevolg van een onopgelost
conflict. (Fixatie op de orale fase kan er bijvoorbeeld toe leiden dat volwassene voortdurend bezig is
met orale activiteiten, zoals eten, praten, roken enz.)
Psychosociale theorie van Erikson
De psychoanalyticus Erik Erikson ontwikkelde een psychodynamische visie op de psychosociale
ontwikkeling. De psychosociale ontwikkeling omvat veranderingen in de manier waarop we
aankijken tegen onze interacties en het gedrag van anderen en tegen onszelf als leden van de
maatschappij.
In tegenstelling tot Freud, die meent dat de ontwikkeling min of meer compleet is tegen de tijd dat
een individu de adolescentie heeft bereikt, is Erikson van mening dat groei en verandering
gedurende het hele leven doorgaan. De adolescentie is volgens Erikson het startpunt van de
ontwikkeling van een eigen identiteit.
3
Femke van Velzen
,Theorieën
1
,Hoofdstuk 2
2.1 Perspectieven bij het kijken naar kinderen
Vijf belangrijke perspectieven op de ontwikkeling van het kind:
1. Het psychodynamisch
2. Het behavioristisch
3. Het cognitief
4. Het systemisch
5. Het evolutionair perspectief
2.1.1 Psychodynamisch perspectief (focus op innerlijke krachten)
Voorstanders van het psychodynamisch perspectief geloven dat gedrag gemotiveerd wordt door
innerlijke krachten, herinneringen en conflicten waarvan een persoon zich nauwelijks bewust is en
waarover hij weinig controle heeft. Deze innerlijke krachten, die hun oorsprong kunnen hebben in
de kindertijd, blijven iemands gedrag gedurende zijn hele leven beïnvloeden.
Psychoanalytische theorie van Freud
Het psychodynamisch perspectief is nauw gekoppeld aan Sigmund Freud en zijn psychoanalytische
theorie. Deze theorie van Freud gaat ervan uit dat onbewuste krachten bepalend zijn voor iemands
persoonlijkheid en gedrag. Volgens Freud is het onbewuste het deel van iemands persoonlijkheid
waarvan hij zich niet bewust is.
Volgens Freud heeft elke persoonlijkheid drie aspecten: id, ego en superego:
1. Id= het primitieve (= eenvoudige), ongeorganiseerde, aangeboren deel van de persoonlijkheid
dat aanwezig is bij de geboorte. Het staat voor onze primitieve driften die verband houden
met honger, seks, agressie en irrationele impulsen. Het id opereert vanuit het genotsprincipe,
met het doel om zoveel mogelijk bevrediging en zo weinig mogelijk spanning te creëren. Het is
als ware het duiveltje in jezelf dat alles aangeeft wat niet mag of niet sociaal wenselijk is.
2. Ego= het rationele en redelijke deel van de persoonlijkheid. Het vormt een buffer tussen de
echte wereld om ons heen en het primitieve id. Het ego opereert vanuit het realiteitsprincipe,
waarbij instinctieve energie in toom wordt gehouden om de veiligheid van het individu te
bewaren en hem te helpen integreren in de samenleving. Volgens Freud is een persoon in
balans wanneer hij handelt vanuit het ego. De persoon heeft dan een gezonde persoonlijkheid.
3. Superego= vertegenwoordigt iemands geweten. Hiermee maakt men het onderscheid tussen
goed en kwaad. Het ontwikkelt zich rond vijf of zesjarige leeftijd. Mensen nemen het over
voorbeelden zoals ouders en leerkrachten.
Volgens Freud voltrekt de psychoseksuele ontwikkeling zich doordat kinderen een aantal fasen
doorlopen waarbij genot of bevrediging, telkens met een ander deel van het lichaam wordt
geassocieerd (orale, anale fase). Ieder kind maakt een ontwikkeling mee aan de hand van deze fasen.
Als er iets misgaat in een bepaalde fase (te veel of te weinig activiteiten), dan kan dat volgens
Freud leiden tot fixatie.
2
, Fixatie= gedrag dat in een eerdere ontwikkelingsfase is blijven steken als gevolg van een onopgelost
conflict. (Fixatie op de orale fase kan er bijvoorbeeld toe leiden dat volwassene voortdurend bezig is
met orale activiteiten, zoals eten, praten, roken enz.)
Psychosociale theorie van Erikson
De psychoanalyticus Erik Erikson ontwikkelde een psychodynamische visie op de psychosociale
ontwikkeling. De psychosociale ontwikkeling omvat veranderingen in de manier waarop we
aankijken tegen onze interacties en het gedrag van anderen en tegen onszelf als leden van de
maatschappij.
In tegenstelling tot Freud, die meent dat de ontwikkeling min of meer compleet is tegen de tijd dat
een individu de adolescentie heeft bereikt, is Erikson van mening dat groei en verandering
gedurende het hele leven doorgaan. De adolescentie is volgens Erikson het startpunt van de
ontwikkeling van een eigen identiteit.
3
