Hoorcollege 3 Neuropsychologische diagnostiek
Belangrijke begrippen
Neuropsychologie en Neuropsychologie en 0ntwikkelingsneuropsychologie
Neuropsychologie en Klinische neuropsychologie en klinische kinderneuropsychologie
Neuropsychologie en Neurologie en kinderneurologie
Neuropsychologie en Biologische psychiatrie en kinder- en jeugdpsychiatrie
Neuropsychologie en klinische neuropsychologie
• De neuropsychologie onderzoekt de relaties tussen hersenen en gedrag bij zowel intacte als
beschadigde individuen, bij zowel dieren als mensen (Deelman & Eling, 1997).
- Artsen die geconfronteerd werden met beschadigde hersenen van patiënten. Zo ontdekte
Broca zijn stukje hersenen door een bloeding en beschadigde spraak.
• Neuropsychologie= wetenschappelijke discipline
• Klinische neuropsychologie= toegepaste discipline/kennis (dit woordje wordt er niet altijd
voorgeplakt)
• Een neuropsycholoog is een psycholoog die zich gespecialiseerd heeft in de klinische
neuropsychologie of een neurowetenschapper (soms beide)
Ontwikkelingsneuropsychologie
Neuropsychologie en Anderson, Northam and Wrennall (2019: … houdt zich bezig met onderzoek naar de hersenen-
gedrag relaties binnen de context van het onrijpe maar snel ontwikkelende brein en de toepassing
van deze kennis op de klinische praktijk (page 3)
- Kennis over de ontwikkeling van de hersenen bestaat nog niet heel lang.
Neuropsychologie en Engels: developmental neuropsychology, child neuropsychology, developmental cognitive
neuroscience
Neuropsychologie en Jonge wetenschap: 35 jaar geleden ontstaan
Neuropsychologie en Vroeger: M(minimal)B(brain)D(dysfunction)-kinderen
Neuropsychologie en Nu: ADHD, ODD, CD, DCD (developmental cognitive disorder), etc.
Klinische kinderneuropsychologie
Neuropsychologie en Swaab, Bouma, Hendriksen, & König (2015): “….richt zich op het leggen van verbanden tussen
problematisch of afwijkend gedrag en disfuncties van de zich ontwikkelende hersenen bij kinderen
en jeugdigen” (pag 19-20).
Toepassen van kennis over (verstoorde) hersen-gedragsrelaties in de hulpverlening aan kinderen en
jeugdigen die problemen ervaren die mogelijk samenhangen met disfuncties van het zich
ontwikkelende brein
Werkzaam: kinderziekenhuis, kinderrevalidatie, instellingen en scholen voor kinderen met NAH,
scholen, privépraktijken
- Erg tijdrovend om een neuropsychologisch onderzoek te doorlopen, dus alleen in het geval
als je er niet meer uitkomt.
Verschillende benaderingen
Neuropsychologie en Anderson et al. 2019:
Neuropsychologie en focus op hersenbeschadigingen (brain injury), weinig aandacht voor ontwikkelingsstoornissen,
zoals ADHD, Autisme, en specifieke leerstoornissen (allemaal in 1 hoofdstuk gepropt)
Neuropsychologie en Swaab et al. 2015: (Nederlandse auteur)
Neuropsychologie en focus op hersendysfuncties, veel aandacht voor Ontwikkelingsstoornissen (In Nederland is de
relatie tussen hersenen en gedrag verder opgerekt hersendisfuncties)
Neuropsychologie en Gebruiken verschillende theoretische modellen
Neuropsychologie en Beide boeken zijn bruikbaar voor de praktijk, maar om verschillende redenen.
, Neurologie en kinderneurologie
• Neurologie is de wetenschap die zich bezighoudt met ziektes van het zenuwstelsel.
• Een neuroloog is een arts die gespecialiseerd is in de neurologie. Deze arts doet neurologisch
onderzoek:
• Lichamelijk onderzoek (hernia gehad?)
• Aanvullende onderzoek (hersenmetabolisme, hersenstructuur, neuropsychologisch onderzoek)
- Dit mag een neuropsycholoog niet. Alleen in overleg met (kinder)neuroloog. Neurologen
doen weer geen neuropsychologisch onderzoek.
Discussies over het brein
Neuropsychologie en Brain hypothesis: de hersenen zijn verantwoordelijk voor alles wat we waarnemen, denken, voelen
en ons gedrag
Neuropsychologie en De vrije wil bestaat niet! Of toch wel?
- Dick Swaab (Wij zijn ons brein, van baarmoeder tot alzheimer)
- André Alleman (je brein de baas)
Verschillen
Neuropsychologie en Volwassen neuropsychologie: de hersenen zijn volgroeid.
Bepaalde hersengebieden zijn gespecialiseerd. Er is een één-op-één relatie tussen structuur en
functie (modulaire benadering)
- Voorbeeld specifieke gezichtsherkenningsneuronen.
- De hersenen zijn opgedeeld uit kleine modules (module taal, module sociale cognitie)
Neuropsychologie en Bv. een lage score op de Wisconsin Card Sorting Task verwijst naar een dysfunctie van de
prefrontale cortex
Neuropsychologie en Modulaire benadering wordt steeds minder dominant.
Neuropsychologie en Nieuw paradigma: grootschalige neurale netwerken (= hersengebieden die een functionele
eenheid vormen) stoppen met modulaire benadering, het gaat om het netwerk. Psychiatrie richt
zich vooral op een netwerk van neuronen waar het mis gaat.
Neuropsychologie en Ontwikkelingsneuropsychologie: Er is geen duidelijke één-op-één relatie. De hersenen zijn in
ontwikkeling, bepaalde hersengebieden zijn bezig zich te specialiseren, hebben nog geen duidelijke
functie (hersenen zijn nog diffuus).
- Hersenen zijn pas rijp op 25-jarige leeftijd
Neuropsychologie en Nieuw: sommige grootschalige netwerken zijn al vanaf het eerste levensjaar aanwezig
Functionele organisatie hersenen
Neuropsychologie en Associatiegebieden en gespecialiseerde gebieden:
Neuropsychologie en Bv. fusiform gyrus (gezichtsherkennings neuronen)
Neuropsychologie en Snelle en langzame routes
Neuropsychologie en Bv. Visuele, auditieve waarneming (langzame routes)
Impulsen gaan via de snelle route
Neuropsychologie en Corticale-subcorticale routes:
Alles wat je in je gedrag laat zien is het resultaat van processen die met elkaar in strijd zijn.
Neuropsychologie en Bottom-up (activering, externe prikkels, motivatie, emotie) bv. een drankje gaan doen
met..
Neuropsychologie en Top-down (bewuste controle, onderdrukken impulsen) bv. geen drankje gaan doen, want
je moet nog leren..
Corticaal hersenschors, buitenste deel van je hersenen, dunne laag van hersencellen. Hier
vinden de bewuste processen plaats top-down
Subcorticaal liggen onder de hersenschors, de snelle routes liggen hier, bv. reageren via
een impuls in een auto bottom-up
Neuropsychologie en Neurale netwerken (large scale brain networks)
Belangrijke begrippen
Neuropsychologie en Neuropsychologie en 0ntwikkelingsneuropsychologie
Neuropsychologie en Klinische neuropsychologie en klinische kinderneuropsychologie
Neuropsychologie en Neurologie en kinderneurologie
Neuropsychologie en Biologische psychiatrie en kinder- en jeugdpsychiatrie
Neuropsychologie en klinische neuropsychologie
• De neuropsychologie onderzoekt de relaties tussen hersenen en gedrag bij zowel intacte als
beschadigde individuen, bij zowel dieren als mensen (Deelman & Eling, 1997).
- Artsen die geconfronteerd werden met beschadigde hersenen van patiënten. Zo ontdekte
Broca zijn stukje hersenen door een bloeding en beschadigde spraak.
• Neuropsychologie= wetenschappelijke discipline
• Klinische neuropsychologie= toegepaste discipline/kennis (dit woordje wordt er niet altijd
voorgeplakt)
• Een neuropsycholoog is een psycholoog die zich gespecialiseerd heeft in de klinische
neuropsychologie of een neurowetenschapper (soms beide)
Ontwikkelingsneuropsychologie
Neuropsychologie en Anderson, Northam and Wrennall (2019: … houdt zich bezig met onderzoek naar de hersenen-
gedrag relaties binnen de context van het onrijpe maar snel ontwikkelende brein en de toepassing
van deze kennis op de klinische praktijk (page 3)
- Kennis over de ontwikkeling van de hersenen bestaat nog niet heel lang.
Neuropsychologie en Engels: developmental neuropsychology, child neuropsychology, developmental cognitive
neuroscience
Neuropsychologie en Jonge wetenschap: 35 jaar geleden ontstaan
Neuropsychologie en Vroeger: M(minimal)B(brain)D(dysfunction)-kinderen
Neuropsychologie en Nu: ADHD, ODD, CD, DCD (developmental cognitive disorder), etc.
Klinische kinderneuropsychologie
Neuropsychologie en Swaab, Bouma, Hendriksen, & König (2015): “….richt zich op het leggen van verbanden tussen
problematisch of afwijkend gedrag en disfuncties van de zich ontwikkelende hersenen bij kinderen
en jeugdigen” (pag 19-20).
Toepassen van kennis over (verstoorde) hersen-gedragsrelaties in de hulpverlening aan kinderen en
jeugdigen die problemen ervaren die mogelijk samenhangen met disfuncties van het zich
ontwikkelende brein
Werkzaam: kinderziekenhuis, kinderrevalidatie, instellingen en scholen voor kinderen met NAH,
scholen, privépraktijken
- Erg tijdrovend om een neuropsychologisch onderzoek te doorlopen, dus alleen in het geval
als je er niet meer uitkomt.
Verschillende benaderingen
Neuropsychologie en Anderson et al. 2019:
Neuropsychologie en focus op hersenbeschadigingen (brain injury), weinig aandacht voor ontwikkelingsstoornissen,
zoals ADHD, Autisme, en specifieke leerstoornissen (allemaal in 1 hoofdstuk gepropt)
Neuropsychologie en Swaab et al. 2015: (Nederlandse auteur)
Neuropsychologie en focus op hersendysfuncties, veel aandacht voor Ontwikkelingsstoornissen (In Nederland is de
relatie tussen hersenen en gedrag verder opgerekt hersendisfuncties)
Neuropsychologie en Gebruiken verschillende theoretische modellen
Neuropsychologie en Beide boeken zijn bruikbaar voor de praktijk, maar om verschillende redenen.
, Neurologie en kinderneurologie
• Neurologie is de wetenschap die zich bezighoudt met ziektes van het zenuwstelsel.
• Een neuroloog is een arts die gespecialiseerd is in de neurologie. Deze arts doet neurologisch
onderzoek:
• Lichamelijk onderzoek (hernia gehad?)
• Aanvullende onderzoek (hersenmetabolisme, hersenstructuur, neuropsychologisch onderzoek)
- Dit mag een neuropsycholoog niet. Alleen in overleg met (kinder)neuroloog. Neurologen
doen weer geen neuropsychologisch onderzoek.
Discussies over het brein
Neuropsychologie en Brain hypothesis: de hersenen zijn verantwoordelijk voor alles wat we waarnemen, denken, voelen
en ons gedrag
Neuropsychologie en De vrije wil bestaat niet! Of toch wel?
- Dick Swaab (Wij zijn ons brein, van baarmoeder tot alzheimer)
- André Alleman (je brein de baas)
Verschillen
Neuropsychologie en Volwassen neuropsychologie: de hersenen zijn volgroeid.
Bepaalde hersengebieden zijn gespecialiseerd. Er is een één-op-één relatie tussen structuur en
functie (modulaire benadering)
- Voorbeeld specifieke gezichtsherkenningsneuronen.
- De hersenen zijn opgedeeld uit kleine modules (module taal, module sociale cognitie)
Neuropsychologie en Bv. een lage score op de Wisconsin Card Sorting Task verwijst naar een dysfunctie van de
prefrontale cortex
Neuropsychologie en Modulaire benadering wordt steeds minder dominant.
Neuropsychologie en Nieuw paradigma: grootschalige neurale netwerken (= hersengebieden die een functionele
eenheid vormen) stoppen met modulaire benadering, het gaat om het netwerk. Psychiatrie richt
zich vooral op een netwerk van neuronen waar het mis gaat.
Neuropsychologie en Ontwikkelingsneuropsychologie: Er is geen duidelijke één-op-één relatie. De hersenen zijn in
ontwikkeling, bepaalde hersengebieden zijn bezig zich te specialiseren, hebben nog geen duidelijke
functie (hersenen zijn nog diffuus).
- Hersenen zijn pas rijp op 25-jarige leeftijd
Neuropsychologie en Nieuw: sommige grootschalige netwerken zijn al vanaf het eerste levensjaar aanwezig
Functionele organisatie hersenen
Neuropsychologie en Associatiegebieden en gespecialiseerde gebieden:
Neuropsychologie en Bv. fusiform gyrus (gezichtsherkennings neuronen)
Neuropsychologie en Snelle en langzame routes
Neuropsychologie en Bv. Visuele, auditieve waarneming (langzame routes)
Impulsen gaan via de snelle route
Neuropsychologie en Corticale-subcorticale routes:
Alles wat je in je gedrag laat zien is het resultaat van processen die met elkaar in strijd zijn.
Neuropsychologie en Bottom-up (activering, externe prikkels, motivatie, emotie) bv. een drankje gaan doen
met..
Neuropsychologie en Top-down (bewuste controle, onderdrukken impulsen) bv. geen drankje gaan doen, want
je moet nog leren..
Corticaal hersenschors, buitenste deel van je hersenen, dunne laag van hersencellen. Hier
vinden de bewuste processen plaats top-down
Subcorticaal liggen onder de hersenschors, de snelle routes liggen hier, bv. reageren via
een impuls in een auto bottom-up
Neuropsychologie en Neurale netwerken (large scale brain networks)
