Een onderzoek naar de
handhavingsmogelijkheden bij
online aangejaagde
ordeverstoringen
ONDERZOEKSRAPPORT
A.D. de Vicq de Cumptich
4657594
,Een onderzoek naar de handhavingsmogelijkheden bij online aangejaagde ordeverstoringen | A.D. de Vicq de Cumptich
Een onderzoek naar de
handhavingsmogelijkheden bij
online aangejaagde
ordeverstoringen
A.D. de Vicq de Cumptich
Studentnummer: 46527594
Onderzoeksrapport afstudeeropdracht
Bachelor HBO-Rechten
Thorbecke Academie
NHL Stenden Hogeschool
Begeleider: mevrouw mr. S.M.A. Twickler
Opdrachtgever: Het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid
Begeleider: de heer J. Vig
17 mei 2023
1
, Een onderzoek naar de handhavingsmogelijkheden bij online aangejaagde ordeverstoringen | A.D. de Vicq de Cumptich
Voorwoord
Voor u ligt het onderzoeksrapport dat ik heb geschreven als afstudeeropdracht. Ik heb
onderzoek gedaan naar online aangejaagde verstoringen van de openbare orde in combinatie
met de handhavingsmogelijkheden van de burgemeester. Met dit onderzoek hoop ik een
bijdrage te kunnen leveren aan de onderzoeken vanuit het Centrum voor
Criminaliteitspreventie en Veiligheid.
Daarnaast is dit afstudeeronderzoek de afsluiting van mijn HBO-Rechtenstudie. Vier jaar lang
heb ik met veel plezier gestudeerd aan de NHL Stenden Hogeschool te Leeuwarden. Voordat
ik aan deze studie begon, heb ik mij nooit voorgesteld hoeveel ik zou kunnen leren. In deze
vier jaar heb ik een nieuwe passie ontwikkeld, en dat is het recht. Ik ben enorm dankbaar voor
alle kansen die mij zijn gegund. Niet alleen tijdens het schrijven van dit onderzoeksrapport,
maar voor de gehele vier jaren.
Ik zou graag mijn begeleidend docent, mevrouw S.M.A. Twickler willen bedanken voor alle
begeleiding en haar ondersteuning tijdens dit proces. Ook wil ik mevrouw E.A.W. van Hoorn
en de heer J. Vig bedanken voor de opdracht en het vertrouwen dat zij in mij hebben.
Allisha de Vicq de Cumptich
Harlingen, 17 mei 2023
2
, Een onderzoek naar de handhavingsmogelijkheden bij online aangejaagde ordeverstoringen | A.D. de Vicq de Cumptich
Samenvatting
Sinds de coronacrisis komt het steeds vaker voor dat inwoners van een gemeente via sociale
media oproepen plaatsen om de fysieke openbare orde te verstoren. De burgemeester is belast
met de handhaving van de openbare orde op grond van artikel 172 van de Gemeentewet. Het
probleem doet zich voor dat er onduidelijkheid bestaat over de vraag of burgemeesters hun
bestuursrechtelijke bevoegdheden om de openbare orde te handhaven kunnen inzetten bij het
preventief handhaven van de openbare orde als gevolg van opruiende uitlatingen via het
internet, nu de rechtbank Midden-Nederland in een uitspraak heeft bepaald dat de gemeente
Utrecht geen last onder dwangsom mocht opleggen aan een inwoner van Zeist die een oproep
tot rellen heeft geplaatst op Telegram.1
Het doel van dit onderzoek is om het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid te
adviseren over het preventief handhaven van de openbare orde door burgmeesters in geval
van opruiende uitlatingen via het internet, nu er onduidelijkheid bestaat over de
handhavingsbevoegdheid van de burgemeester. Daarnaast heeft dit onderzoek tot doel om het
juridisch kader van opruiing zoals bedoeld in artikel 131 van het Wetboek van Strafrecht in
kaart te brengen. Het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid kan met dit advies
verder werken aan onderzoeken over online aangejaagde openbare ordeverstoringen zodat
gemeenten geïnformeerd kunnen worden over de aanpak hiervan.
In dit onderzoek is onderzocht op welke wijze burgemeesters de openbare orde kunnen
handhaven indien deze dreigt te worden verstoord vanwege uitlatingen via het internet.
Hiervoor is literatuuronderzoek gedaan alsook onderzoek van de praktijk. Er is jurisprudentie
gelezen over opruiing via sociale media. Daarnaast is onderzocht of het driehoeksoverleg,
zijnde een regelmatig overleg tussen het openbaar ministerie, de burgemeester en de politie,
uitkomsten kan bieden. Door middel van interviews met gemeentelijke juristen, de politie, een
lector van de NHL Stenden en een docent integrale veiligheidskunde, is onderzocht hoe het
werkveld aankijkt tegen de handhaving van online aangejaagde openbare ordeverstoringen.
De meningen zijn verdeeld over de vraag of de burgemeester de bevoegdheid heeft om de
openbare orde te handhaven wanneer deze dreigt te worden verstoord door uitlatingen via het
internet. De meeste respondenten zijn voorstander van het door burgemeesters experimenteren
met bestuursrechtelijke bevoegdheden met als doel het creëren van jurisprudentie. De inzet
van communicatie wordt als een belangrijk element gezien. Communicatie met zowel de
ordeverstoorders als met de inwoners van de gemeente lijkt veel uitkomsten te bieden. De
communicatie kan online of offline plaatsvinden.
De conclusie is daarom dat de openbare orde kan worden gehandhaafd indien deze dreigt te
worden verstoord vanwege uitlatingen via het internet door het voeren van het
driehoeksoverleg, strafrechtelijke vervolging wanneer er sprake is van online-opruiing en de
inzet van communicatie. Daarnaast kan er in de toekomst meer jurisprudentie worden
gecreëerd over de inzet van bestuursrechtelijke bevoegdheden. Afgewacht kan worden op een
rechterlijke uitspraak over artikel 2:1b van de APV in Almelo.
1
Rb. Midden-Nederland 3 februari 2023, ECLI:NL:RBMNE:2023:375.
3
handhavingsmogelijkheden bij
online aangejaagde
ordeverstoringen
ONDERZOEKSRAPPORT
A.D. de Vicq de Cumptich
4657594
,Een onderzoek naar de handhavingsmogelijkheden bij online aangejaagde ordeverstoringen | A.D. de Vicq de Cumptich
Een onderzoek naar de
handhavingsmogelijkheden bij
online aangejaagde
ordeverstoringen
A.D. de Vicq de Cumptich
Studentnummer: 46527594
Onderzoeksrapport afstudeeropdracht
Bachelor HBO-Rechten
Thorbecke Academie
NHL Stenden Hogeschool
Begeleider: mevrouw mr. S.M.A. Twickler
Opdrachtgever: Het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid
Begeleider: de heer J. Vig
17 mei 2023
1
, Een onderzoek naar de handhavingsmogelijkheden bij online aangejaagde ordeverstoringen | A.D. de Vicq de Cumptich
Voorwoord
Voor u ligt het onderzoeksrapport dat ik heb geschreven als afstudeeropdracht. Ik heb
onderzoek gedaan naar online aangejaagde verstoringen van de openbare orde in combinatie
met de handhavingsmogelijkheden van de burgemeester. Met dit onderzoek hoop ik een
bijdrage te kunnen leveren aan de onderzoeken vanuit het Centrum voor
Criminaliteitspreventie en Veiligheid.
Daarnaast is dit afstudeeronderzoek de afsluiting van mijn HBO-Rechtenstudie. Vier jaar lang
heb ik met veel plezier gestudeerd aan de NHL Stenden Hogeschool te Leeuwarden. Voordat
ik aan deze studie begon, heb ik mij nooit voorgesteld hoeveel ik zou kunnen leren. In deze
vier jaar heb ik een nieuwe passie ontwikkeld, en dat is het recht. Ik ben enorm dankbaar voor
alle kansen die mij zijn gegund. Niet alleen tijdens het schrijven van dit onderzoeksrapport,
maar voor de gehele vier jaren.
Ik zou graag mijn begeleidend docent, mevrouw S.M.A. Twickler willen bedanken voor alle
begeleiding en haar ondersteuning tijdens dit proces. Ook wil ik mevrouw E.A.W. van Hoorn
en de heer J. Vig bedanken voor de opdracht en het vertrouwen dat zij in mij hebben.
Allisha de Vicq de Cumptich
Harlingen, 17 mei 2023
2
, Een onderzoek naar de handhavingsmogelijkheden bij online aangejaagde ordeverstoringen | A.D. de Vicq de Cumptich
Samenvatting
Sinds de coronacrisis komt het steeds vaker voor dat inwoners van een gemeente via sociale
media oproepen plaatsen om de fysieke openbare orde te verstoren. De burgemeester is belast
met de handhaving van de openbare orde op grond van artikel 172 van de Gemeentewet. Het
probleem doet zich voor dat er onduidelijkheid bestaat over de vraag of burgemeesters hun
bestuursrechtelijke bevoegdheden om de openbare orde te handhaven kunnen inzetten bij het
preventief handhaven van de openbare orde als gevolg van opruiende uitlatingen via het
internet, nu de rechtbank Midden-Nederland in een uitspraak heeft bepaald dat de gemeente
Utrecht geen last onder dwangsom mocht opleggen aan een inwoner van Zeist die een oproep
tot rellen heeft geplaatst op Telegram.1
Het doel van dit onderzoek is om het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid te
adviseren over het preventief handhaven van de openbare orde door burgmeesters in geval
van opruiende uitlatingen via het internet, nu er onduidelijkheid bestaat over de
handhavingsbevoegdheid van de burgemeester. Daarnaast heeft dit onderzoek tot doel om het
juridisch kader van opruiing zoals bedoeld in artikel 131 van het Wetboek van Strafrecht in
kaart te brengen. Het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid kan met dit advies
verder werken aan onderzoeken over online aangejaagde openbare ordeverstoringen zodat
gemeenten geïnformeerd kunnen worden over de aanpak hiervan.
In dit onderzoek is onderzocht op welke wijze burgemeesters de openbare orde kunnen
handhaven indien deze dreigt te worden verstoord vanwege uitlatingen via het internet.
Hiervoor is literatuuronderzoek gedaan alsook onderzoek van de praktijk. Er is jurisprudentie
gelezen over opruiing via sociale media. Daarnaast is onderzocht of het driehoeksoverleg,
zijnde een regelmatig overleg tussen het openbaar ministerie, de burgemeester en de politie,
uitkomsten kan bieden. Door middel van interviews met gemeentelijke juristen, de politie, een
lector van de NHL Stenden en een docent integrale veiligheidskunde, is onderzocht hoe het
werkveld aankijkt tegen de handhaving van online aangejaagde openbare ordeverstoringen.
De meningen zijn verdeeld over de vraag of de burgemeester de bevoegdheid heeft om de
openbare orde te handhaven wanneer deze dreigt te worden verstoord door uitlatingen via het
internet. De meeste respondenten zijn voorstander van het door burgemeesters experimenteren
met bestuursrechtelijke bevoegdheden met als doel het creëren van jurisprudentie. De inzet
van communicatie wordt als een belangrijk element gezien. Communicatie met zowel de
ordeverstoorders als met de inwoners van de gemeente lijkt veel uitkomsten te bieden. De
communicatie kan online of offline plaatsvinden.
De conclusie is daarom dat de openbare orde kan worden gehandhaafd indien deze dreigt te
worden verstoord vanwege uitlatingen via het internet door het voeren van het
driehoeksoverleg, strafrechtelijke vervolging wanneer er sprake is van online-opruiing en de
inzet van communicatie. Daarnaast kan er in de toekomst meer jurisprudentie worden
gecreëerd over de inzet van bestuursrechtelijke bevoegdheden. Afgewacht kan worden op een
rechterlijke uitspraak over artikel 2:1b van de APV in Almelo.
1
Rb. Midden-Nederland 3 februari 2023, ECLI:NL:RBMNE:2023:375.
3
