Cursus: Kennismaken met Onderzoeksmethoden & Statistiek Blok 1
HC1 Woensdag 5 september (introductie)
Introductie en kwalitatief onderzoek
Kenmerken van (sociaal) wetenschappelijk onderzoek:
1. Empirisch: gebaseerd op systematische waarnemingen (gebleken uit experimenten)
2. Controleerbaar: peer review (peers zijn collega’s in hetzelfde veld)
3. Probabilistisch: je kan niet over resultaten zeggen: “Want het is zo “ Want je kan niet iedereen onderzoeken, gebeurt vaak met
een steekproef. Probabilistisch betekent dus naar alle waarschijnlijkheid.
Theorie Een theorie is een geheel van denkbeelden, hypothesen en verklaringen die in
onderlinge samenhang worden beschreven. In de wetenschap is een theorie een
getoetst model ter verklaring van waarnemingen van de werkelijkheid.
Kenmerken van een goede wetenschappelijke theorie:
1. Ondersteund door data: Data uit wetenschappelijk onderzoek
2. Falsi eerbaar: Een theorie moet weerlegd kunnen worden aan de hand van
verzamelde gegevens. Kunnen we gegevens verzamelen om te weerleggen?
3. Spaarzaam (parsimonious) :Als een eenvoudige theorie volstaat, is het niet nodig
om deze complexer te maken; een theorie is beter wanneer hij veel minder
complex is.
Onderzoeksvragen
In wetenschappelijk onderzoek zijn er twee soorten onderzoeksvragen:
1. Fundamenteel (basic) : oplossen van kennishiaten (we weten niet hoe iets zit)
2. Toegepast (applied): oplossen van praktijkproblemen
3. Transnational
Voorbeelden onderzoeksvragen (Dyslexie)
Voorbeeld 1 Fundamenteel: Wat is dyslexie? -> snappen wat dyslexie is.
Voorbeeld 2 Toegepast: Er is een praktijkprobleem (dyslexie) hoe kunnen we dit (gedeeltelijk) oplossen en deze kinderen hierbij
helpen?
Voorbeeld 3: “ Is er een relatie tussen eenzaamheid en gezondheid?” Dit is een fundamentele vraag omdat je met deze vraag
beantwoorden geen praktijkprobleem oplost.
Onderzoeksontwerp
De onderzoeksvraag leidt tot een onderzoeksontwerp.
• Wat voor soort empirische gegevens worden verzameld? En bij wie worden empirische gegevens verzameld?
• Zijn de gegevens kwalitatief of kwantitatief?
• Hoe worden de gegevens verzameld?
Waarom kwalitatief onderzoek?
Het voornaamste doel van kwalitatief onderzoek is:
• sociale fenomenen te begrijpen vanuit hun natuurlijke context
• om empirische patronen te vinden
• die een startpunt kunnen zijn voor theorievorming (: ontwikkeling nieuwe theorie of aanpassing/uitbreiding bestaande theorie)
Patronen in:
• Gesproken of geschreven teksten
• Observaties van gedrag en interacties
• Beeldmateriaal, etc.
Kenmerken van kwalitatief onderzoek:
1. De onderzoeker is geïnteresseerd in de natuurlijke omgeving van de respondent: onderzocht persoon
2. De onderzoeker heeft een contextuele benadering
3. Het perspectief van de respondenten staat centraal
(4. Via speci eke observaties probeert de onderzoeker: de sociale werkelijkheid te omschrijven in al haar diversiteit en naar
algemeenheden te zoeken die nieuwe theorieën vormen of bestaande theorieën aanpassen = inductie)
5. De onderzoeker is nadrukkelijk aanwezig bij de dataverzameling
fi fi
,Een onderzoeksvraag van een kwalitatief onderzoek kun je herkennen aan de volgende elementen:
SPI(C)E
• Setting: waar, in welke context?
• Perspective/population: wie?
• Interest: wat?
• (Comparison: vergeleken met wie/wat)
• Evaluation: met welk resultaat?
Deze elementen maken dat je uiteindelijk na kan gaan of je met je onderzoeksvraag echt antwoord hebt gegeven op je
onderzoeksvraag.
HC2 Donderdag 5 september
Data-verzameling in kwalitatief onderzoek
▪ Data-verzamelingsmethoden
▪ Hoe worden gegevens verzameld?
• Kwalitatief interview
• Focusgroep
• Observatie
• Bestaande gegevens
▪ Bij wie worden gegevens verzameld?
▪ Hoe ziet de verzamelde data er uit?
Het kwalitatief interview
Het kwalitatief interview is een gesprek waarin de interviewer vragen stelt aan de geïnterviewde
over zijn of haar ideeën, motieven, ervaringen (en eventueel gedragingen. wat is het ingewikkelde van het uitvragen van
gedragingen in een gesprek? je handelt in je gedrag vaak anders dan je zegt dat je zou doen > sociaal wenselijk antwoorden , je
kan dit onderzoeken maar mensen zijn niet altijd eerlijk.
met betrekking tot een sociaal fenomeen)
Geïnterviewde is: (in situatie dat er iets over kinderen wordt onderzocht)
• Informant, niet het kind zelf maar iemand die wel veel onder het onderwerp weet bijv. leerkracht/ouders.
• Respondent : het kind dat onderzocht wordt zelf.
Focusgroep
Focusgroep is een groepsgesprek/interview waarbij de onderlinge interactie heel belangrijk is.
Het voordeel hiervan is dat mensen vaak makkelijker hun verhaal kunnen doen omdat er interactie is.
Het is wel belangrijk dat het onderwerp wordt afgebakend zodat er niet teveel wordt afgedwaald van de onderzoeksvraag.
▪ Er is interactie tussen de deelnemers/groepsleden. Hierin is de onderzoeker vooral geïnteresseerd! Dit maakt anonimiteit en
vertrouwelijkheid lastig(er) te waarborgen
▪ Onderwerp is vaak meer speci ek. Er wordt meer gedetailleerd ingegaan op een speci ek onderwerp
▪ De interviewer heeft taak van moderator: stelt vragen die de onderzoeker heeft geformuleerd, zorgt ervoor dat het gesprek niet te
veel afdwaalt van het bedoelde onderwerp en zorgt ervoor dat iedereen de kans krijgt om actief deel te nemen aan
het gesprek.
Maar de moderator kan de uitkomst van het gesprek laten veranderen omdat hij zelf ook meedeelt aan het gesprek,.
Wie nemen er deel aan focusgroep?
Groepssamenstelling: moderator en 6-10 personen (via één van de genoemde steekproefmethoden)
▪ bij voorkeur homogene groep (zelfde soort mensen met dezelfde kenmerken) qua achtergrond
▪ wel een breed scala aan ervaringen; zoveel mogelijk verschillende verhalen voor een zo compleet mogelijk beeld (heterogeen;
verschillende mensen)
Het kwalitatief interview
Interview: gesprek waarbij de ene persoon de vragen stelt over het gedrag, ideeën, ervaringen van een bepaald persoon met
betrekking tot een bepaald sociaal fenomeen.
De onderzoeker is eigenlijk een soort deelnemer aan het onderzoek.
Soorten interviews,
Het soort interview hangt af van het doel van het onderzoek;
• Ongestructureerd; dan weten we dat er een open sfeer is in een gesprek waarin alles besproken kan worden. (kwalitatief
interview)
• Semi-gestructureerd; er is een topiclijst, de onderzoeker wilt dat de uitkomsten van het onderzoek over het onderwerp gaan.
(kwalitatief interview)
• Gestructureerd; bovenstaande aspecten worden vooraf vastgelegd door de interviewer (survey)
fi fi
, Hoe worden gegevens verzameld? Interviewen?
- Vraag komt binnen in het brein: begrijpen van de vraag
- Informatie zoeken
- Gedachten, ideeën, meningen, ervaringen, herinneringen (=cognities) van de participant
- Worden verwoord, geverbaliseerd, omzet in taal in een gesprek
- Antwoord
Kwaliteit van het kwalitatief interview/focusgroep
Het verloop van het gesprek hangt af van de interviewer/moderator
▪ Interviewer/moderator moet zich bewust zijn van eigen rol
▪ Bij focusgroep: moderator moet het gesprek in goede banen leiden
- Interviewer/moderator kan doorvragen om er achter te komen wat de respondent echt bedoelt
- Interviewer/moderator moet zich bewust zijn van non-verbale signalen van de respondent(en); neem aantekeningen (interesse,
spanning etc)
▪ Deze geven informatie over hoe zeker of eerlijk de respondent(en) is/zijn over het gegeven antwoord
- Belang van verstandhouding (rapport): met elkaar een veilige situatie creëren zodat de participant zijn eerlijke verhaal kan
delen.
Nadeel van data-verzameling middels interviews bij (gevoelig onderwerp) onderzoek: sociaal wenselijke antwoorden.
Aselecte of selecte steekproef
1. De subjecten worden geheel willekeurig (op toevalsbasis) uit de populatie getrokken. In dit geval spreken we van een aselecte
steekproef.
2. Er is geen sprake van willekeur of toevalsbasis; óf de onderzoekers óf de subjecten maken deel uit van het selectieproces. In dit
geval spreken we van een selecte steekproef.
(Selecte) steekproeven
Het doel van kwalitatief onderzoek is vaak om bepaalde kenmerken zoveel mogelijk terug te laten komen in de steekproef, dit zijn
vaak kenmerken die voor het onderzoek relevant zijn. Participanten kunnen op verschillende manieren geselecteerd worden, bijv:
- Participanten die eenvoudig te bereiken zijn
- Participanten die al een groepje vormen
- Participanten die voldoen aan hele speci eke voorwaarden
• De doelgerichte steekproef (purposive sample)
In kwalitatief onderzoek is de onderzoeker vaak opzoek naar een selecte groep mensen die een speci eke bijdrage kunnen leveren
aan een beter begrip van hetgeen onderzocht wordt. De onderzoeker kan bijvoorbeeld opzoek zijn naar mensen met een bepaald
opleidingsniveau of seksuele voorkeur, of naar mensen die een speci eke mening of ervaring hebben.
In deze situaties kan de onderzoeker ervoor kiezen een doelgerichte steekproef te gebruiken. De onderzoeker gaat dan op zoek
naar juist die mensen die aan deze speci eke voorwaarden voldoen.
De onderzoeker gebruikt hierbij vaak de case study logic: de onderzoeker gaat op zoek naar speci eke individuen die belangrijke
informatie kunnen geven, elk speci ek verhaal is waardevol en draagt bij aan beter begrip.
Of: de onderzoeker wil niet alleen maar mensen met dezelfde ervaringen maar juist een breed scala aan ervaringen : Sample for
range: onderzoeker gaat opzoek naar een zo breed mogelijke scala aan ervaringen.
Andere steekproeven
▪ Gemakssteekproef (Convenience sample): De onderzoeker gebruikt participanten die eenvoudig te bereiken zijn:
- De mensen vragen die fysiek/geogra sch dicht bij de onderzoeker zijn
- De mensen vragen die de onderzoeker via social media eenvoudig kan bereiken
- Naar een locatie gaan waar de onderzoeker weet dat de mensen bereid zijn om mee te werken
Met een gemakssteekproef benader je personen die gemakkelijk zijn te bereiken: 1) door zelf op een handige plek te werven; of 2)
door personen in je eigen netwerk of via je eigen netwerk te werven (als diegene die je aanspreekt vervolgens niet zelf meedoet -
anders sneeuwbalsteekproef).
▪ Quota steekproef : Een doelgerichte of gemakssteekproef met een voorwaarde voor aantallen binnen groepen
Bij een quotasteekproef stelt de onderzoeker van tevoren vast hoeveel respondenten met speci eke kenmerken opgenomen
moeten worden in de steekproef.
Een aantal voorbeelden zijn: de ratio man/vrouw , verschillende etnische achtergronden en aanhangers van verschillende
voetbalclubs.
Met een quota steekproef ben je geïnteresseerd in speci eke subpopulaties en heb je een bepaald aantal participanten per
subpopulatie voor ogen. De onderzoeker selecteert vervolgens mensen met een gemaks- of een doelgerichte steekproef.
fi fi fi fi fi fi fi fi
HC1 Woensdag 5 september (introductie)
Introductie en kwalitatief onderzoek
Kenmerken van (sociaal) wetenschappelijk onderzoek:
1. Empirisch: gebaseerd op systematische waarnemingen (gebleken uit experimenten)
2. Controleerbaar: peer review (peers zijn collega’s in hetzelfde veld)
3. Probabilistisch: je kan niet over resultaten zeggen: “Want het is zo “ Want je kan niet iedereen onderzoeken, gebeurt vaak met
een steekproef. Probabilistisch betekent dus naar alle waarschijnlijkheid.
Theorie Een theorie is een geheel van denkbeelden, hypothesen en verklaringen die in
onderlinge samenhang worden beschreven. In de wetenschap is een theorie een
getoetst model ter verklaring van waarnemingen van de werkelijkheid.
Kenmerken van een goede wetenschappelijke theorie:
1. Ondersteund door data: Data uit wetenschappelijk onderzoek
2. Falsi eerbaar: Een theorie moet weerlegd kunnen worden aan de hand van
verzamelde gegevens. Kunnen we gegevens verzamelen om te weerleggen?
3. Spaarzaam (parsimonious) :Als een eenvoudige theorie volstaat, is het niet nodig
om deze complexer te maken; een theorie is beter wanneer hij veel minder
complex is.
Onderzoeksvragen
In wetenschappelijk onderzoek zijn er twee soorten onderzoeksvragen:
1. Fundamenteel (basic) : oplossen van kennishiaten (we weten niet hoe iets zit)
2. Toegepast (applied): oplossen van praktijkproblemen
3. Transnational
Voorbeelden onderzoeksvragen (Dyslexie)
Voorbeeld 1 Fundamenteel: Wat is dyslexie? -> snappen wat dyslexie is.
Voorbeeld 2 Toegepast: Er is een praktijkprobleem (dyslexie) hoe kunnen we dit (gedeeltelijk) oplossen en deze kinderen hierbij
helpen?
Voorbeeld 3: “ Is er een relatie tussen eenzaamheid en gezondheid?” Dit is een fundamentele vraag omdat je met deze vraag
beantwoorden geen praktijkprobleem oplost.
Onderzoeksontwerp
De onderzoeksvraag leidt tot een onderzoeksontwerp.
• Wat voor soort empirische gegevens worden verzameld? En bij wie worden empirische gegevens verzameld?
• Zijn de gegevens kwalitatief of kwantitatief?
• Hoe worden de gegevens verzameld?
Waarom kwalitatief onderzoek?
Het voornaamste doel van kwalitatief onderzoek is:
• sociale fenomenen te begrijpen vanuit hun natuurlijke context
• om empirische patronen te vinden
• die een startpunt kunnen zijn voor theorievorming (: ontwikkeling nieuwe theorie of aanpassing/uitbreiding bestaande theorie)
Patronen in:
• Gesproken of geschreven teksten
• Observaties van gedrag en interacties
• Beeldmateriaal, etc.
Kenmerken van kwalitatief onderzoek:
1. De onderzoeker is geïnteresseerd in de natuurlijke omgeving van de respondent: onderzocht persoon
2. De onderzoeker heeft een contextuele benadering
3. Het perspectief van de respondenten staat centraal
(4. Via speci eke observaties probeert de onderzoeker: de sociale werkelijkheid te omschrijven in al haar diversiteit en naar
algemeenheden te zoeken die nieuwe theorieën vormen of bestaande theorieën aanpassen = inductie)
5. De onderzoeker is nadrukkelijk aanwezig bij de dataverzameling
fi fi
,Een onderzoeksvraag van een kwalitatief onderzoek kun je herkennen aan de volgende elementen:
SPI(C)E
• Setting: waar, in welke context?
• Perspective/population: wie?
• Interest: wat?
• (Comparison: vergeleken met wie/wat)
• Evaluation: met welk resultaat?
Deze elementen maken dat je uiteindelijk na kan gaan of je met je onderzoeksvraag echt antwoord hebt gegeven op je
onderzoeksvraag.
HC2 Donderdag 5 september
Data-verzameling in kwalitatief onderzoek
▪ Data-verzamelingsmethoden
▪ Hoe worden gegevens verzameld?
• Kwalitatief interview
• Focusgroep
• Observatie
• Bestaande gegevens
▪ Bij wie worden gegevens verzameld?
▪ Hoe ziet de verzamelde data er uit?
Het kwalitatief interview
Het kwalitatief interview is een gesprek waarin de interviewer vragen stelt aan de geïnterviewde
over zijn of haar ideeën, motieven, ervaringen (en eventueel gedragingen. wat is het ingewikkelde van het uitvragen van
gedragingen in een gesprek? je handelt in je gedrag vaak anders dan je zegt dat je zou doen > sociaal wenselijk antwoorden , je
kan dit onderzoeken maar mensen zijn niet altijd eerlijk.
met betrekking tot een sociaal fenomeen)
Geïnterviewde is: (in situatie dat er iets over kinderen wordt onderzocht)
• Informant, niet het kind zelf maar iemand die wel veel onder het onderwerp weet bijv. leerkracht/ouders.
• Respondent : het kind dat onderzocht wordt zelf.
Focusgroep
Focusgroep is een groepsgesprek/interview waarbij de onderlinge interactie heel belangrijk is.
Het voordeel hiervan is dat mensen vaak makkelijker hun verhaal kunnen doen omdat er interactie is.
Het is wel belangrijk dat het onderwerp wordt afgebakend zodat er niet teveel wordt afgedwaald van de onderzoeksvraag.
▪ Er is interactie tussen de deelnemers/groepsleden. Hierin is de onderzoeker vooral geïnteresseerd! Dit maakt anonimiteit en
vertrouwelijkheid lastig(er) te waarborgen
▪ Onderwerp is vaak meer speci ek. Er wordt meer gedetailleerd ingegaan op een speci ek onderwerp
▪ De interviewer heeft taak van moderator: stelt vragen die de onderzoeker heeft geformuleerd, zorgt ervoor dat het gesprek niet te
veel afdwaalt van het bedoelde onderwerp en zorgt ervoor dat iedereen de kans krijgt om actief deel te nemen aan
het gesprek.
Maar de moderator kan de uitkomst van het gesprek laten veranderen omdat hij zelf ook meedeelt aan het gesprek,.
Wie nemen er deel aan focusgroep?
Groepssamenstelling: moderator en 6-10 personen (via één van de genoemde steekproefmethoden)
▪ bij voorkeur homogene groep (zelfde soort mensen met dezelfde kenmerken) qua achtergrond
▪ wel een breed scala aan ervaringen; zoveel mogelijk verschillende verhalen voor een zo compleet mogelijk beeld (heterogeen;
verschillende mensen)
Het kwalitatief interview
Interview: gesprek waarbij de ene persoon de vragen stelt over het gedrag, ideeën, ervaringen van een bepaald persoon met
betrekking tot een bepaald sociaal fenomeen.
De onderzoeker is eigenlijk een soort deelnemer aan het onderzoek.
Soorten interviews,
Het soort interview hangt af van het doel van het onderzoek;
• Ongestructureerd; dan weten we dat er een open sfeer is in een gesprek waarin alles besproken kan worden. (kwalitatief
interview)
• Semi-gestructureerd; er is een topiclijst, de onderzoeker wilt dat de uitkomsten van het onderzoek over het onderwerp gaan.
(kwalitatief interview)
• Gestructureerd; bovenstaande aspecten worden vooraf vastgelegd door de interviewer (survey)
fi fi
, Hoe worden gegevens verzameld? Interviewen?
- Vraag komt binnen in het brein: begrijpen van de vraag
- Informatie zoeken
- Gedachten, ideeën, meningen, ervaringen, herinneringen (=cognities) van de participant
- Worden verwoord, geverbaliseerd, omzet in taal in een gesprek
- Antwoord
Kwaliteit van het kwalitatief interview/focusgroep
Het verloop van het gesprek hangt af van de interviewer/moderator
▪ Interviewer/moderator moet zich bewust zijn van eigen rol
▪ Bij focusgroep: moderator moet het gesprek in goede banen leiden
- Interviewer/moderator kan doorvragen om er achter te komen wat de respondent echt bedoelt
- Interviewer/moderator moet zich bewust zijn van non-verbale signalen van de respondent(en); neem aantekeningen (interesse,
spanning etc)
▪ Deze geven informatie over hoe zeker of eerlijk de respondent(en) is/zijn over het gegeven antwoord
- Belang van verstandhouding (rapport): met elkaar een veilige situatie creëren zodat de participant zijn eerlijke verhaal kan
delen.
Nadeel van data-verzameling middels interviews bij (gevoelig onderwerp) onderzoek: sociaal wenselijke antwoorden.
Aselecte of selecte steekproef
1. De subjecten worden geheel willekeurig (op toevalsbasis) uit de populatie getrokken. In dit geval spreken we van een aselecte
steekproef.
2. Er is geen sprake van willekeur of toevalsbasis; óf de onderzoekers óf de subjecten maken deel uit van het selectieproces. In dit
geval spreken we van een selecte steekproef.
(Selecte) steekproeven
Het doel van kwalitatief onderzoek is vaak om bepaalde kenmerken zoveel mogelijk terug te laten komen in de steekproef, dit zijn
vaak kenmerken die voor het onderzoek relevant zijn. Participanten kunnen op verschillende manieren geselecteerd worden, bijv:
- Participanten die eenvoudig te bereiken zijn
- Participanten die al een groepje vormen
- Participanten die voldoen aan hele speci eke voorwaarden
• De doelgerichte steekproef (purposive sample)
In kwalitatief onderzoek is de onderzoeker vaak opzoek naar een selecte groep mensen die een speci eke bijdrage kunnen leveren
aan een beter begrip van hetgeen onderzocht wordt. De onderzoeker kan bijvoorbeeld opzoek zijn naar mensen met een bepaald
opleidingsniveau of seksuele voorkeur, of naar mensen die een speci eke mening of ervaring hebben.
In deze situaties kan de onderzoeker ervoor kiezen een doelgerichte steekproef te gebruiken. De onderzoeker gaat dan op zoek
naar juist die mensen die aan deze speci eke voorwaarden voldoen.
De onderzoeker gebruikt hierbij vaak de case study logic: de onderzoeker gaat op zoek naar speci eke individuen die belangrijke
informatie kunnen geven, elk speci ek verhaal is waardevol en draagt bij aan beter begrip.
Of: de onderzoeker wil niet alleen maar mensen met dezelfde ervaringen maar juist een breed scala aan ervaringen : Sample for
range: onderzoeker gaat opzoek naar een zo breed mogelijke scala aan ervaringen.
Andere steekproeven
▪ Gemakssteekproef (Convenience sample): De onderzoeker gebruikt participanten die eenvoudig te bereiken zijn:
- De mensen vragen die fysiek/geogra sch dicht bij de onderzoeker zijn
- De mensen vragen die de onderzoeker via social media eenvoudig kan bereiken
- Naar een locatie gaan waar de onderzoeker weet dat de mensen bereid zijn om mee te werken
Met een gemakssteekproef benader je personen die gemakkelijk zijn te bereiken: 1) door zelf op een handige plek te werven; of 2)
door personen in je eigen netwerk of via je eigen netwerk te werven (als diegene die je aanspreekt vervolgens niet zelf meedoet -
anders sneeuwbalsteekproef).
▪ Quota steekproef : Een doelgerichte of gemakssteekproef met een voorwaarde voor aantallen binnen groepen
Bij een quotasteekproef stelt de onderzoeker van tevoren vast hoeveel respondenten met speci eke kenmerken opgenomen
moeten worden in de steekproef.
Een aantal voorbeelden zijn: de ratio man/vrouw , verschillende etnische achtergronden en aanhangers van verschillende
voetbalclubs.
Met een quota steekproef ben je geïnteresseerd in speci eke subpopulaties en heb je een bepaald aantal participanten per
subpopulatie voor ogen. De onderzoeker selecteert vervolgens mensen met een gemaks- of een doelgerichte steekproef.
fi fi fi fi fi fi fi fi
