Hoofdstuk 5 – onbewust gedrag beïnvloeden
5.2 Nudging: inspelen op het onbewuste gedrag
Ons dagelijks gedrag verloopt vaak automatisch en niet altijd op basis van bewuste, rationele keuzes.
Nudging, ofwel een subtiel duwtje in de goede richting, kan dit automatische gedrag beïnvloeden.
Door slim gebruik te maken van nudges kun je mensen onbewust sturen, bijvoorbeeld om veiliger te
rijden of gezondere keuzes te maken.
Nudges maken gebruik van de neiging om snel en intuïtief beslissingen te nemen, wat vaak wordt
gezien als een obstakel voor gezonde keuzes. Toch blijken nudges soms effectiever dan directere
vormen van gedragsbeïnvloeding.
Is nudging ethisch verantwoord?
Wel wordt er ethisch gedebatteerd over nudging, omdat het de autonomie kan aantasten. Nudges
worden in diverse sectoren ingezet, maar voor een verantwoord gebruik is het belangrijk dat ze in lijn
zijn met iemands eigen wensen en gezondheid.
Praktijkonderzoek
Een praktijkvoorbeeld hiervan is het experiment van het Nationaal Actieplan Groenten en Fruit, dat in
2018 onderzocht hoe nudges kunnen helpen om de consumptie van groenten en fruit te verhogen.
De studie liet zien dat een combinatie van verschillende nudges het koopgedrag in de supermarkt
positief kan beïnvloeden, meer dan afzonderlijke nudges. Dit geeft supermarkten bruikbare inzichten
om consumenten op een subtiele manier richting gezondere keuzes te bewegen.
Als coach nudging inzetten?
Als coach kun je nudging inzetten om cliënten te ondersteunen bij hun doelen, maar dit moet ethisch
en transparant gebeuren. Belangrijk is dat de cliënt altijd de vrijheid heeft om voor een andere keuze
te gaan. Een coach bespreekt openlijk het gebruik van nudges, zodat de cliënt zelf kan beslissen of ze
hiermee verder wil. Nudges worden ondersteunend ervaren als ze aansluiten bij de wensen en
doelen van de cliënt.
Daarnaast kunnen coach en cliënt samen nudges bedenken voor het dagelijks leven. Een voorbeeld is
fruit in het zicht plaatsen en ongezonde snacks uit het zicht, wat automatisch gezondere keuzes
bevordert. Alle interventies worden zorgvuldig afgewogen binnen het ethische kader van het
coachingsvak.
Voordelen van nudges
Nudging werkt door subtiele aanpassingen in de omgeving, zoals voetstapstickers die naar de trap
leiden of het plaatsen van fruit op ooghoogte in kantines.
Voordelen zijn:
Eenvoudige gedragssturing zonder dwingende maatregelen.
Behoud van keuzevrijheid voor de consument.
Lage kosten om een nudge te implementeren.
Effectief op automatisch gedrag, dat het grootste deel van ons gedrag uitmaakt.
Verminderen van gezondheidsverschillen door laagdrempelige keuzes te stimuleren, zonder
ingewikkelde informatie.
Nudges bereiken ook mensen met minder taalvaardigheid en worden wereldwijd door overheden
ingezet om positieve responsen te stimuleren, zoals bij belastingaangiften en het betalen van boetes.
, 5.3 Soorten nudges
Hansen en Jespersen (2013) hebben een model
ontwikkeld dat deze typen in een matrix weergeeft met
vier verschillende soorten nudges. Deze indeling helpt
om te begrijpen welke nudges geschikt zijn in
bijvoorbeeld coaching. De volgende omschrijving kan
gegeven worden aan de vier cellen:
Linksonder: transparante invloed (technische
manipulatie) van gedrag.
Linksboven: transparante facilitatie van
consistente keuzes.
Rechtsonder: niet-transparante manipulatie
van gedrag.
Rechtsboven: manipulatie van de keuze.
Type I- versus type II-nudges
Type I-nudges richten zich op automatische gedragingen, waarbij mensen nauwelijks
nadenken over hun gedrag. Een voorbeeld is fietssuggestiestroken op een weg, die
automobilisten onbewust langzamer laten rijden.
Type II-nudges trekken juist de aandacht en bieden keuzemogelijkheden. Zo zorgt een vlieg-
sticker in urinoirs ervoor dat mannen bewuster richten, wat vervuiling vermindert.
Transparante versus niet-transparante nudges
Transparante nudges zijn duidelijk zichtbaar en herkenbaar in hun bedoeling, zoals de "look
right" teksten bij Londense oversteekplaatsen.
Niet-transparante nudges worden vaak onbewust gevolgd, zonder dat de ontvanger
doorheeft dat hun gedrag wordt beïnvloed. Voorbeelden zijn snelheidsverlagende
dwarsstrepen op wegen of borden met een smalle rand die mensen onbewust minder laten
opscheppen.
Eenzelfde nudge kan anders worden toegepast in coaching. Zelfgekozen nudges, zoals het
aanschaffen van smalle borden om minder te eten, passen binnen coaching. Ook praktische
aanpassingen, zoals het plakken van een vlieg-sticker in het toilet om gezinsirritaties te vermijden,
kunnen als ondersteunende nudges worden ingezet.
De zes nudge-principes
Menselijk gedrag wordt vooral beïnvloed door onbewuste, intuïtieve processen en minder door
rationeel denken dan we vaak denken. Beslissingen worden vaak genomen op basis van heuristieken,
vereenvoudigde regels zoals “dit merk is bekend, dus het zal wel goed zijn.” Heuristieken zijn
universeel en nuttig, maar kunnen soms tot vooroordelen (biases) leiden wanneer ze in specifieke
situaties tot foute beslissingen of verkeerde inschattingen leiden.
Onze waarneming en keuzes worden beïnvloed door biases—onbewuste vooroordelen die objectieve
en rationele besluitvorming in de weg kunnen staan. Een voorbeeld is cognitieve dissonantie, waarbij
tegenstrijdige opvattingen of verlangens een ongemakkelijk gevoel oproepen dat we willen
verminderen, zoals de strijd tussen willen afvallen en zin hebben in chocola.
Het placebo-effect toont aan hoe sterke verwachtingen positieve uitkomsten kunnen stimuleren, ook
zonder dat een middel effectief is. Het tegenovergestelde is het nocebo-effect, waarbij negatieve
verwachtingen een negatief resultaat veroorzaken, ook wel een selffulfilling prophecy. Dit laat zien
hoe belangrijk het is om cliënten met respect te behandelen en hen positieve verwachtingen te geven
om hun vertrouwen en veranderkracht te vergroten.
5.2 Nudging: inspelen op het onbewuste gedrag
Ons dagelijks gedrag verloopt vaak automatisch en niet altijd op basis van bewuste, rationele keuzes.
Nudging, ofwel een subtiel duwtje in de goede richting, kan dit automatische gedrag beïnvloeden.
Door slim gebruik te maken van nudges kun je mensen onbewust sturen, bijvoorbeeld om veiliger te
rijden of gezondere keuzes te maken.
Nudges maken gebruik van de neiging om snel en intuïtief beslissingen te nemen, wat vaak wordt
gezien als een obstakel voor gezonde keuzes. Toch blijken nudges soms effectiever dan directere
vormen van gedragsbeïnvloeding.
Is nudging ethisch verantwoord?
Wel wordt er ethisch gedebatteerd over nudging, omdat het de autonomie kan aantasten. Nudges
worden in diverse sectoren ingezet, maar voor een verantwoord gebruik is het belangrijk dat ze in lijn
zijn met iemands eigen wensen en gezondheid.
Praktijkonderzoek
Een praktijkvoorbeeld hiervan is het experiment van het Nationaal Actieplan Groenten en Fruit, dat in
2018 onderzocht hoe nudges kunnen helpen om de consumptie van groenten en fruit te verhogen.
De studie liet zien dat een combinatie van verschillende nudges het koopgedrag in de supermarkt
positief kan beïnvloeden, meer dan afzonderlijke nudges. Dit geeft supermarkten bruikbare inzichten
om consumenten op een subtiele manier richting gezondere keuzes te bewegen.
Als coach nudging inzetten?
Als coach kun je nudging inzetten om cliënten te ondersteunen bij hun doelen, maar dit moet ethisch
en transparant gebeuren. Belangrijk is dat de cliënt altijd de vrijheid heeft om voor een andere keuze
te gaan. Een coach bespreekt openlijk het gebruik van nudges, zodat de cliënt zelf kan beslissen of ze
hiermee verder wil. Nudges worden ondersteunend ervaren als ze aansluiten bij de wensen en
doelen van de cliënt.
Daarnaast kunnen coach en cliënt samen nudges bedenken voor het dagelijks leven. Een voorbeeld is
fruit in het zicht plaatsen en ongezonde snacks uit het zicht, wat automatisch gezondere keuzes
bevordert. Alle interventies worden zorgvuldig afgewogen binnen het ethische kader van het
coachingsvak.
Voordelen van nudges
Nudging werkt door subtiele aanpassingen in de omgeving, zoals voetstapstickers die naar de trap
leiden of het plaatsen van fruit op ooghoogte in kantines.
Voordelen zijn:
Eenvoudige gedragssturing zonder dwingende maatregelen.
Behoud van keuzevrijheid voor de consument.
Lage kosten om een nudge te implementeren.
Effectief op automatisch gedrag, dat het grootste deel van ons gedrag uitmaakt.
Verminderen van gezondheidsverschillen door laagdrempelige keuzes te stimuleren, zonder
ingewikkelde informatie.
Nudges bereiken ook mensen met minder taalvaardigheid en worden wereldwijd door overheden
ingezet om positieve responsen te stimuleren, zoals bij belastingaangiften en het betalen van boetes.
, 5.3 Soorten nudges
Hansen en Jespersen (2013) hebben een model
ontwikkeld dat deze typen in een matrix weergeeft met
vier verschillende soorten nudges. Deze indeling helpt
om te begrijpen welke nudges geschikt zijn in
bijvoorbeeld coaching. De volgende omschrijving kan
gegeven worden aan de vier cellen:
Linksonder: transparante invloed (technische
manipulatie) van gedrag.
Linksboven: transparante facilitatie van
consistente keuzes.
Rechtsonder: niet-transparante manipulatie
van gedrag.
Rechtsboven: manipulatie van de keuze.
Type I- versus type II-nudges
Type I-nudges richten zich op automatische gedragingen, waarbij mensen nauwelijks
nadenken over hun gedrag. Een voorbeeld is fietssuggestiestroken op een weg, die
automobilisten onbewust langzamer laten rijden.
Type II-nudges trekken juist de aandacht en bieden keuzemogelijkheden. Zo zorgt een vlieg-
sticker in urinoirs ervoor dat mannen bewuster richten, wat vervuiling vermindert.
Transparante versus niet-transparante nudges
Transparante nudges zijn duidelijk zichtbaar en herkenbaar in hun bedoeling, zoals de "look
right" teksten bij Londense oversteekplaatsen.
Niet-transparante nudges worden vaak onbewust gevolgd, zonder dat de ontvanger
doorheeft dat hun gedrag wordt beïnvloed. Voorbeelden zijn snelheidsverlagende
dwarsstrepen op wegen of borden met een smalle rand die mensen onbewust minder laten
opscheppen.
Eenzelfde nudge kan anders worden toegepast in coaching. Zelfgekozen nudges, zoals het
aanschaffen van smalle borden om minder te eten, passen binnen coaching. Ook praktische
aanpassingen, zoals het plakken van een vlieg-sticker in het toilet om gezinsirritaties te vermijden,
kunnen als ondersteunende nudges worden ingezet.
De zes nudge-principes
Menselijk gedrag wordt vooral beïnvloed door onbewuste, intuïtieve processen en minder door
rationeel denken dan we vaak denken. Beslissingen worden vaak genomen op basis van heuristieken,
vereenvoudigde regels zoals “dit merk is bekend, dus het zal wel goed zijn.” Heuristieken zijn
universeel en nuttig, maar kunnen soms tot vooroordelen (biases) leiden wanneer ze in specifieke
situaties tot foute beslissingen of verkeerde inschattingen leiden.
Onze waarneming en keuzes worden beïnvloed door biases—onbewuste vooroordelen die objectieve
en rationele besluitvorming in de weg kunnen staan. Een voorbeeld is cognitieve dissonantie, waarbij
tegenstrijdige opvattingen of verlangens een ongemakkelijk gevoel oproepen dat we willen
verminderen, zoals de strijd tussen willen afvallen en zin hebben in chocola.
Het placebo-effect toont aan hoe sterke verwachtingen positieve uitkomsten kunnen stimuleren, ook
zonder dat een middel effectief is. Het tegenovergestelde is het nocebo-effect, waarbij negatieve
verwachtingen een negatief resultaat veroorzaken, ook wel een selffulfilling prophecy. Dit laat zien
hoe belangrijk het is om cliënten met respect te behandelen en hen positieve verwachtingen te geven
om hun vertrouwen en veranderkracht te vergroten.
