Nieren en urinewegen
Videoplatform code: 2024-1-V DB2-NU
Disclaimer: tenzij anders aangegeven zijn alle afbeeldingen eigendom van de Universiteit
Utrecht en haar docenten, in het bijzonder die de cursus Nieren en Urinewegen doceren. Ik
wil duidelijk maken dat deze afbeeldingen dus absoluut niet van mij zijn en verwijs dan ook
voor eventuele fouten of onduidelijkheden naar de originele middelen die bij de cursus
Nieren en Urinewegen worden verstrekt via Brightspace.
WCO1 moet je een ‘voldaan’ voor krijgen. Goed voorbereid naartoe gaan. Daarvoor moet je
het onderwijs van WC01 en WC02 van LVP doen.
Hoorcollege 01A ........................................................................................................................ 4
Functies nieren ....................................................................................................................... 4
Ontwikkeling nieren ............................................................................................................... 4
De macroscopische bouw en ligging van de nieren ............................................................... 5
Microscopische bouw ............................................................................................................ 5
Onderdelen van het nephron................................................................................................. 6
Het nierlichaampje ............................................................................................................. 6
Juxtaglomerulair apparaat ................................................................................................. 7
Proximale tubulus .............................................................................................................. 8
Lis van Henle en verzamelbuizen ....................................................................................... 8
Vascularisatie ......................................................................................................................... 8
Urineblaas .............................................................................................................................. 9
Nieren van vogels ................................................................................................................. 10
Hoorcollege 02 & 03: nierfunctie ............................................................................................ 11
Excretie ................................................................................................................................. 12
Het nephron ......................................................................................................................... 12
Starling krachten .................................................................................................................. 18
Azotemie .............................................................................................................................. 20
Autoregulatie ....................................................................................................................... 21
Reabsorptie .......................................................................................................................... 23
Na+-dependent glucose transport ....................................................................................... 24
Ander Na+-dependent transport .......................................................................................... 26
Proteïnurie ........................................................................................................................... 26
Secretie ................................................................................................................................ 26
Hoorcollege 04 ......................................................................................................................... 27
Lichaamsosmolariteit ........................................................................................................... 27
, Totaal lichaamswater ........................................................................................................... 28
Osmolariteit, ICF en ECF ................................................................................................... 28
Osmolariteit van de urine .................................................................................................... 30
Waterbalans ......................................................................................................................... 30
Lis van Henle ........................................................................................................................ 31
Counter Current Multiplication ............................................................................................ 32
ADH/vasopressine ................................................................................................................ 38
Hoorcollege 5: Polyurie/Polydipsie (PU/PD) .......................................................................... 40
De waterbalans .................................................................................................................... 40
Oorzaken PU/PD................................................................................................................... 43
Wat gaat er mis bij te weinig water? ................................................................................... 43
PU/PD of PD/PU? ................................................................................................................. 44
Waterdiurese.................................................................................................................... 45
AKI en CKD............................................................................................................................ 46
Hoorcollege 6: Pathologie (reactiepatronen) van NU ............................................................ 48
1. Ontwikkelingsstoornissen ............................................................................................ 48
2. Circulatiestoornissen .................................................................................................... 49
Bloedvaten van de nier .................................................................................................... 50
3. Degeneratie en necrose en stapelingen ...................................................................... 52
4. Ontsteking (nephritis) .................................................................................................. 53
Glomerulonephritis .......................................................................................................... 54
Pathogenese van glomerulonephritis .......................................................................... 56
Vastlopen immuuncomplexen ..................................................................................... 57
Tubulointerstitiële nephritis ............................................................................................. 62
Pyelonefritis ..................................................................................................................... 64
Vasculitis........................................................................................................................... 65
Chronische nierziekte: van acuut naar een chronische ontsteking ..................................... 65
5. Neoplasie ..................................................................................................................... 67
Hoorcollege 07: Volumeregulatie ........................................................................................... 70
RAAS ..................................................................................................................................... 72
Hyper- en hypoaldosteronisme en herstel zoutbalans (aldosterone escape) ..................... 76
Hyper en hypoaldosteronisme en de K+ homeostase ......................................................... 78
Hartfalen: geen herstel zoutbalans, expansie ECV en oedeem ........................................... 79
Samenvatting en samenvattende vragen ............................................................................. 81
Hoorcollege 8: Problemen van de afvoerende urinewegen .................................................. 82
, Dysurie ................................................................................................................................. 82
Cystitis .............................................................................................................................. 83
Urolithiasis/plugvorming ..................................................................................................... 83
Hoorcollege 09: Incontinentie................................................................................................. 86
Oorzaken van incontinentie ................................................................................................. 86
Incontinentie door onvoldoende functie sluitspier ............................................................. 87
Incontinentie door anatomische afwijkingen ...................................................................... 88
Incontinentie door een verhoogde druk vanuit de blaas .................................................... 90
Incontinentie door blaasparalyse (overloopblaas) .............................................................. 90
Hoorcollege 10: Zuur-base homeostase ................................................................................. 91
pH rekenen ........................................................................................................................... 93
Deel 1: Ademhaling .............................................................................................................. 95
Respiratoire acidose ......................................................................................................... 98
Diagnostiek..................................................................................................................... 100
Deel 2: Metabolisme .......................................................................................................... 101
Metabole alkalose .......................................................................................................... 103
Casus: diarree bij een veulen ............................................................................................. 104
Deel 3: Renale component ................................................................................................. 105
HCO3- .............................................................................................................................. 105
Titreerbaar zuur ............................................................................................................. 108
Ammonium .................................................................................................................... 108
Negatieve NAE................................................................................................................ 109
Casus lebmaag dislocatie ................................................................................................... 110
Interacties tussen zuurbase en volumeregulatie ............................................................... 110
Interacties tussen zuurbase en de kaliumregulatie ........................................................... 111
Hoorcollege 11: Kaliumhomeostase ..................................................................................... 111
Overzicht kaliumhomeostase ............................................................................................. 111
K+ en de membraanpotentiaal ........................................................................................... 112
Extrarenale K+ klaring ......................................................................................................... 115
Renale K+ klaring ................................................................................................................ 116
Kaliumsecretie ................................................................................................................ 118
Aldosteron paradox ........................................................................................................ 119
Circulerend volume en K+ excretie ................................................................................. 121
K+ homeostase en de zuur-basebalans .............................................................................. 121
Hoorcollege 12: Nierfalen versus nierziekten ...................................................................... 124
, Uiteenlopende oorzaken.................................................................................................... 124
Verschillende gevolgen ...................................................................................................... 126
Symptomen van nierfalen .............................................................................................. 126
Secundaire Renale Hyperparathyreoïdie ....................................................................... 128
Hoe interpreteren we een afwijkende nierfunctie? ...................................................... 129
Hoorcollege 13: Kennis en vaardigheden toepassen ........................................................... 130
Urineonderzoek ................................................................................................................. 132
Bloedonderzoek ................................................................................................................. 133
Ureum/creatinine ratio bij de hond .................................... Error! Bookmark not defined.
Beeldvorming en aanvullende diagnostiek ........................................................................ 135
Hoe stellen we de diagnose nierfalen? .............................................................................. 136
Wat is de therapie voor nierfalen? .................................................................................... 136
MTE ........................................................................................................................................ 136
Hoorcollege 01A
Functies nieren
Excretie, homeostase en endocriene regulatie zijn allemaal functies van de nieren. Bij
excretie kun je denken aan de uitscheiding van metabolieten, medicijnen en toxinen. Bij
homeostase handhaven wordt gelet op volume, osmolariteit, elektrolyten en de pH van het
bloed. De endocriene functie zorgt voor erythropoëtine productie, renine en daarbij het
RAAS systeem, prostaglandine en calcitriol (voor vitamine D).
Ontwikkeling nieren
De nieren zijn afkomstig uit het intermediair mesoderm. Het begint bij de pronephros,
welke overgaat in het mesonephros, en uiteindelijk bekom je de metanephros. Die tref je
enkel aan bij zoogdieren, en bij vissen en reptielen stopt de ontwikkeling wel bij de
mesonephros.
De ductus mesonephricus komt uit in de cloaca, welke ook een urogenitale sinus vormt en
waaruit ook de blaasmond ontstaat. Uit de ductus mesonephricus komt een buisje wat
richting de metanephros groeit, waardoor de ureters ontstaan. Dit is de ureterknop. Zodra
de ureterknop in bepaald weefsel, het metanephrogeen blasteem, terecht komt, worden er
signalen gegeven waardoor de ureter gaat vertakken. Zo worden de nefronen gevormd. Een
deel van de nier ontstaat dus uit de ureterknop, een deel uit het metanephrogeen blasteem.
De ureterknop vormt de verzamelbuis en nierbekken met nierkelkjes. Het metanephrogeen
blasteem vormt nefronen, het interstitium en ook het kapsel.
Videoplatform code: 2024-1-V DB2-NU
Disclaimer: tenzij anders aangegeven zijn alle afbeeldingen eigendom van de Universiteit
Utrecht en haar docenten, in het bijzonder die de cursus Nieren en Urinewegen doceren. Ik
wil duidelijk maken dat deze afbeeldingen dus absoluut niet van mij zijn en verwijs dan ook
voor eventuele fouten of onduidelijkheden naar de originele middelen die bij de cursus
Nieren en Urinewegen worden verstrekt via Brightspace.
WCO1 moet je een ‘voldaan’ voor krijgen. Goed voorbereid naartoe gaan. Daarvoor moet je
het onderwijs van WC01 en WC02 van LVP doen.
Hoorcollege 01A ........................................................................................................................ 4
Functies nieren ....................................................................................................................... 4
Ontwikkeling nieren ............................................................................................................... 4
De macroscopische bouw en ligging van de nieren ............................................................... 5
Microscopische bouw ............................................................................................................ 5
Onderdelen van het nephron................................................................................................. 6
Het nierlichaampje ............................................................................................................. 6
Juxtaglomerulair apparaat ................................................................................................. 7
Proximale tubulus .............................................................................................................. 8
Lis van Henle en verzamelbuizen ....................................................................................... 8
Vascularisatie ......................................................................................................................... 8
Urineblaas .............................................................................................................................. 9
Nieren van vogels ................................................................................................................. 10
Hoorcollege 02 & 03: nierfunctie ............................................................................................ 11
Excretie ................................................................................................................................. 12
Het nephron ......................................................................................................................... 12
Starling krachten .................................................................................................................. 18
Azotemie .............................................................................................................................. 20
Autoregulatie ....................................................................................................................... 21
Reabsorptie .......................................................................................................................... 23
Na+-dependent glucose transport ....................................................................................... 24
Ander Na+-dependent transport .......................................................................................... 26
Proteïnurie ........................................................................................................................... 26
Secretie ................................................................................................................................ 26
Hoorcollege 04 ......................................................................................................................... 27
Lichaamsosmolariteit ........................................................................................................... 27
, Totaal lichaamswater ........................................................................................................... 28
Osmolariteit, ICF en ECF ................................................................................................... 28
Osmolariteit van de urine .................................................................................................... 30
Waterbalans ......................................................................................................................... 30
Lis van Henle ........................................................................................................................ 31
Counter Current Multiplication ............................................................................................ 32
ADH/vasopressine ................................................................................................................ 38
Hoorcollege 5: Polyurie/Polydipsie (PU/PD) .......................................................................... 40
De waterbalans .................................................................................................................... 40
Oorzaken PU/PD................................................................................................................... 43
Wat gaat er mis bij te weinig water? ................................................................................... 43
PU/PD of PD/PU? ................................................................................................................. 44
Waterdiurese.................................................................................................................... 45
AKI en CKD............................................................................................................................ 46
Hoorcollege 6: Pathologie (reactiepatronen) van NU ............................................................ 48
1. Ontwikkelingsstoornissen ............................................................................................ 48
2. Circulatiestoornissen .................................................................................................... 49
Bloedvaten van de nier .................................................................................................... 50
3. Degeneratie en necrose en stapelingen ...................................................................... 52
4. Ontsteking (nephritis) .................................................................................................. 53
Glomerulonephritis .......................................................................................................... 54
Pathogenese van glomerulonephritis .......................................................................... 56
Vastlopen immuuncomplexen ..................................................................................... 57
Tubulointerstitiële nephritis ............................................................................................. 62
Pyelonefritis ..................................................................................................................... 64
Vasculitis........................................................................................................................... 65
Chronische nierziekte: van acuut naar een chronische ontsteking ..................................... 65
5. Neoplasie ..................................................................................................................... 67
Hoorcollege 07: Volumeregulatie ........................................................................................... 70
RAAS ..................................................................................................................................... 72
Hyper- en hypoaldosteronisme en herstel zoutbalans (aldosterone escape) ..................... 76
Hyper en hypoaldosteronisme en de K+ homeostase ......................................................... 78
Hartfalen: geen herstel zoutbalans, expansie ECV en oedeem ........................................... 79
Samenvatting en samenvattende vragen ............................................................................. 81
Hoorcollege 8: Problemen van de afvoerende urinewegen .................................................. 82
, Dysurie ................................................................................................................................. 82
Cystitis .............................................................................................................................. 83
Urolithiasis/plugvorming ..................................................................................................... 83
Hoorcollege 09: Incontinentie................................................................................................. 86
Oorzaken van incontinentie ................................................................................................. 86
Incontinentie door onvoldoende functie sluitspier ............................................................. 87
Incontinentie door anatomische afwijkingen ...................................................................... 88
Incontinentie door een verhoogde druk vanuit de blaas .................................................... 90
Incontinentie door blaasparalyse (overloopblaas) .............................................................. 90
Hoorcollege 10: Zuur-base homeostase ................................................................................. 91
pH rekenen ........................................................................................................................... 93
Deel 1: Ademhaling .............................................................................................................. 95
Respiratoire acidose ......................................................................................................... 98
Diagnostiek..................................................................................................................... 100
Deel 2: Metabolisme .......................................................................................................... 101
Metabole alkalose .......................................................................................................... 103
Casus: diarree bij een veulen ............................................................................................. 104
Deel 3: Renale component ................................................................................................. 105
HCO3- .............................................................................................................................. 105
Titreerbaar zuur ............................................................................................................. 108
Ammonium .................................................................................................................... 108
Negatieve NAE................................................................................................................ 109
Casus lebmaag dislocatie ................................................................................................... 110
Interacties tussen zuurbase en volumeregulatie ............................................................... 110
Interacties tussen zuurbase en de kaliumregulatie ........................................................... 111
Hoorcollege 11: Kaliumhomeostase ..................................................................................... 111
Overzicht kaliumhomeostase ............................................................................................. 111
K+ en de membraanpotentiaal ........................................................................................... 112
Extrarenale K+ klaring ......................................................................................................... 115
Renale K+ klaring ................................................................................................................ 116
Kaliumsecretie ................................................................................................................ 118
Aldosteron paradox ........................................................................................................ 119
Circulerend volume en K+ excretie ................................................................................. 121
K+ homeostase en de zuur-basebalans .............................................................................. 121
Hoorcollege 12: Nierfalen versus nierziekten ...................................................................... 124
, Uiteenlopende oorzaken.................................................................................................... 124
Verschillende gevolgen ...................................................................................................... 126
Symptomen van nierfalen .............................................................................................. 126
Secundaire Renale Hyperparathyreoïdie ....................................................................... 128
Hoe interpreteren we een afwijkende nierfunctie? ...................................................... 129
Hoorcollege 13: Kennis en vaardigheden toepassen ........................................................... 130
Urineonderzoek ................................................................................................................. 132
Bloedonderzoek ................................................................................................................. 133
Ureum/creatinine ratio bij de hond .................................... Error! Bookmark not defined.
Beeldvorming en aanvullende diagnostiek ........................................................................ 135
Hoe stellen we de diagnose nierfalen? .............................................................................. 136
Wat is de therapie voor nierfalen? .................................................................................... 136
MTE ........................................................................................................................................ 136
Hoorcollege 01A
Functies nieren
Excretie, homeostase en endocriene regulatie zijn allemaal functies van de nieren. Bij
excretie kun je denken aan de uitscheiding van metabolieten, medicijnen en toxinen. Bij
homeostase handhaven wordt gelet op volume, osmolariteit, elektrolyten en de pH van het
bloed. De endocriene functie zorgt voor erythropoëtine productie, renine en daarbij het
RAAS systeem, prostaglandine en calcitriol (voor vitamine D).
Ontwikkeling nieren
De nieren zijn afkomstig uit het intermediair mesoderm. Het begint bij de pronephros,
welke overgaat in het mesonephros, en uiteindelijk bekom je de metanephros. Die tref je
enkel aan bij zoogdieren, en bij vissen en reptielen stopt de ontwikkeling wel bij de
mesonephros.
De ductus mesonephricus komt uit in de cloaca, welke ook een urogenitale sinus vormt en
waaruit ook de blaasmond ontstaat. Uit de ductus mesonephricus komt een buisje wat
richting de metanephros groeit, waardoor de ureters ontstaan. Dit is de ureterknop. Zodra
de ureterknop in bepaald weefsel, het metanephrogeen blasteem, terecht komt, worden er
signalen gegeven waardoor de ureter gaat vertakken. Zo worden de nefronen gevormd. Een
deel van de nier ontstaat dus uit de ureterknop, een deel uit het metanephrogeen blasteem.
De ureterknop vormt de verzamelbuis en nierbekken met nierkelkjes. Het metanephrogeen
blasteem vormt nefronen, het interstitium en ook het kapsel.
