Straf (proces) recht samenvatting COMPLEET

Belangrijkste informatie tentamen Straf(proces)recht
Dit document begint eerst met het materieel strafrecht. Vervolgens komt het formeel
strafrecht aan de orde. Ten slotte komen enkele algemene zaken aan de orde. De relevante
jurisprudentie is in de tekst verwerkt, dikgedrukt en geel gemarkeerd.

Materieel strafrecht

Overzicht Opiumwet
Lijst I vermeldt harddrugs. Art. 2 Opw bevat de verbodsbepalingen hieromtrent. Art. 10 Opw
bevat hiervoor de strafbepalingen en art. 13 Opw bepaalt wat overtredingen en wat
misdrijven zijn. Art. 10a Opw stelt voorbereidingshandelingen van harddrugsdelicten
zelfstandig strafbaar. Daarover hieronder meer.

Lijst II vermeldt softdrugs. Art. 3 Opw bevat de verbodsbepalingen hieromtrent. Art. 11 Opw
bevat hiervoor de strafbepalingen en art. 13 Opw bepaalt wat overtredingen en wat
misdrijven zijn. Art. 11a Opw stelt voorbereidingshandelingen van softdrugsdelicten,
doorgaans voorbereiding van hennepteelt, zelfstandig strafbaar.
Grootschalige hennepkwekerij wordt beschouwd als “uitoefening van beroep of
bedrijf” in de zin van art. 11 lid 3 Opw (HR Uitoefening van beroep of bedrijf).
Art. 9 Opw is strafvorderlijk van aard en kent opsporingsambtenaren verschillende
bevoegdheden toe in het kader van Opiumwetdelicten.

Voorbereiding, poging en vrijwillige terugtred

Voorbereiding
Art. 46 lid 1 Sr stelt de voorbereiding van een misdrijf waar acht of meer jaren
gevangenisstraf op staat strafbaar, indien de dader opzettelijk voorwerpen, stoffen,
informatiedragers, ruimten of vervoermiddelen bestemd tot het begaan van dat misdrijf
verwerft, vervaardigt, invoert, doorvoert, uitvoert of voorhanden heeft. Hieruit blijkt het
volgende:

- Voorbereiding van een overtreding is niet strafbaar;
- Het moet gaan om een misdrijf waar 8 of meer jaar gevangenisstraf opstaat;
- De dader moet voorbereidingsmiddelen aanwezig hebben;
- Welke bestemd zijn tot het begaan van het grondmisdrijf (HR Bestemd tot: de
criminele intentie van de dader en de daaruit voortvloeiende handelingen zijn
bepalend – de uiterlijke verschijningsvorm);
- En waarmee opzettelijk voorbereidingshandelingen worden verricht.

Er dient aldus sprake te zijn van dubbel opzet: opzet op de voorbereiding en opzet op het
gronddelict, waarbij voorwaardelijk opzet het minimum is tenzij voor het gronddelict een
hogere opzetgradatie is vereist. De hoofdstraf wordt voor de voorbereiding met een derde
verminderd (art. 46 lid 2 Sr), en bij levenslang maximaal 15 jaar (art. 46 lid 3 Sr).


1

,Verder dient opgemerkt te worden dat voorbereiding van deelneming, gelet op art. 78 Sr,
ook strafbaar is.
In het kader van de Opiumwet geldt dat art. 10a Opw en art. 11a Opw de
voorbereidingshandelingen van respectievelijk harddrugs (lijst I, vgl. art. 2 Opw) en softdrugs
(lijst II, vgl. art. 3 Opw) (vaak de voorbereiding van hennepteelt) strafbaar stellen. Dit zijn,
anders dan voorbereiding volgens het commune strafrecht, zelfstandige delicten en dus
strafbaar, ongeacht of het delict waar de handelingen op gericht waren nog voltooid kan
worden (HR Inbeslaggenomen heroïne). Vrijwillige terugtred is hierbij dus niet mogelijk.

Poging
Art. 45 lid 1 Sr stelt de poging tot een misdrijf strafbaar, wanneer het voornemen van de
dader zich door een begin van uitvoering heeft geopenbaard. Hieruit blijkt het volgende:

- Poging tot een overtreding is niet strafbaar, enkel tot een misdrijf;
- Er moet een voornemen van de dader zijn tot het begaan van het misdrijf. Dit houdt
opzet in, waarbij voorwaardelijk opzet het minimum is, tenzij het gronddelict een
hogere opzetgradatie vereist;
- Welk zich door een begin van uitvoering heeft geopenbaard (HR Cito: de uiterlijke
verschijningsvorm van de uitvoeringshandeling is bepalend (gematigd objectief)).

De absoluut ondeugdelijke poging is de poging waarbij gezien het object (bijv. een lijk) of het
middel (bijv. suikerpoeder) de poging ondeugdelijk is – deze is niet strafbaar. De relatief
ondeugdelijke poging is wel strafbaar en is de poging waarbij de poging ondeugdelijk is
gezien het object (bijv. lege kassalade) of het middel (bijv. haperend geweer).
Verder kan er een verschil worden gemaakt tussen de voltooide poging (vgl. HR
Doorgesneden remkabel) en onvoltooide poging, hoewel beide strafbaar zijn.

Poging tot uitlokking is ingevolge art. 46a Sr ook strafbaar en gelet op art. 78 Sr is ook poging
tot deelneming strafbaar. Poging is uitgesloten bij eenvoudige mishandeling (art. 300 lid 5
Sr) en kan bij andere delicten problematisch zijn.

In het kader van de Opiumwet geldt dat er pas sprake is van een strafbare poging als een
(samenstel van) gedraging(en) naar zijn(/hun) uiterlijke verschijningsvorm moet worden
beschouwd als te zijn gericht op de voltooiing van het misdrijf. Als de politie dus een woning
binnenvalt, en daar een hennepkwekerij in opbouw aantreft, zonder de aanwezigheid van
planten, kan dit geen poging tot het kweken van hennep opleveren (HR Poging
hennepteelt).

Vrijwillige terugtred
Art. 46b Sr bepaalt dat voorbereiding noch poging bestaat indien het misdrijf niet is voltooid
ten gevolge van omstandigheden van de wil van de dader afhankelijk. Denk hierbij aan
gewetenswroeging, maar níét aan de dader die wegrent omdat hij politiesirenes hoort.
Vrijwillige terugtred is niet mogelijk bij de voorbereiding van drugsdelicten, aangezien art.
10a Opw en art. 11a Opw zelfstandige delicten zijn (vgl. HR Inbeslaggenomen heroïne).

2

,Deelneming en daderschap
Art. 47 lid 1 Sr bepaalt dat als daders van een strafbaar feit de plegers, doen plegers en
medeplegers worden gestraft (sub 1), alsmede de uitlokkers (sub 2). Art. 48 Sr bepaalt wie
als medeplichtigen worden gestraft voor (enkel) misdrijven. In het algemeen geldt dat voor
deelneming altijd dubbel opzet vereist is: opzet op de deelneming en opzet op het
gronddelict, welke beide ook voorwaardelijk kunnen zijn. Deelneming aan
poging/voorbereiding/voltooiing is ook strafbaar, evenals voorbereiding en poging tot
deelneming aan een misdrijf (art. 78 Sr).

Art. 50 Sr: persoonlijke omstandigheden
Door art. 50 Sr a contrario te beredeneren, kunnen uitwendige persoonlijke bestanddelen
over alle betrokkenen hoofdelijk worden omgeslagen. Eenieder kan dan dus een beroep
doen op een rechtvaardigingsgrond, maar niet op een schulduitsluitingsgrond, aangezien die
persoonlijk werkt. Dit laatste volgt letterlijk uit art. 50 Sr.

Doen plegen (art. 47 lid 1 sub 1 Sr)
Bij doen plegen brengt de middellijke dader teweeg dat de onmiddellijke dader (een willoos
werktuig) een strafbaar feit pleegt. De onmiddellijk dader is niet strafrechtelijk aansprakelijk.
Dubbel (voorwaardelijk) opzet is, net zoals bij iedere vorm van deelneming, vereist.
Denk bijvoorbeeld aan HR Melk en Water (AVAS), waarbij de verkoper niet wist dat
de melk met water aangelengd was en hij deze verkocht. De melkboer was strafbaar als
doen pleger, de verkoper zelf niet. Uit HR Pastoor en HR Terp volgt tevens dat de uitvoerder
respectievelijk ‘dienende handen’ niet strafbaar zijn. Zie ook HR Reispas, waar de vrouw van
een ambtenaar hem een ambtsdelict had doen plegen, en zij daarvoor strafbaar was als
doen pleger, in het kader van de a contrario beredenering van art. 50 Sr.

Medeplegen (art. 47 lid 1 sub 1 Sr)
Medeplegers zijn beiden voor het geheel strafrechtelijk aansprakelijk voor het strafbaar feit.
Dubbel (voorwaardelijk) opzet is, net zoals bij iedere vorm van deelneming, vereist. Of
iemand als medepleger moet worden beschouwd, hangt af van de concrete omstandigheden
van het geval en van de vraag wat blijkt uit de handvatten die in HR Handvatten
medeplegen werden gegeven. Er moet sprake zijn van een:

- Wezenlijke (intellectuele/materiële) bijdrage door de verdachte aan het gronddelict;
- Naast een nauwe (gezamenlijk) en bewuste samenwerking (allebei instemmend
gericht op hetzelfde) tussen de medeplegers;
o Dit kan blijken uit: de intensiteit van de samenwerking, de onderlinge
taakverdeling, de rol in de voorbereiding, het belang van de rol van de
verdachte, diens aanwezigheid op belangrijke momenten én het zich niet
terugtrekken op een daartoe geëigend tijdstip van belang zijn;

3

, - Een geringe rol in de uitvoering van het delict moet worden gecompenseerd met
bijvoorbeeld een grotere rol in de voorbereiding.

Fysieke aanwezigheid is voor medeplegen niet per se vereist (HR Containerdiefstal en HR
Moord op afstand) – rekening moet worden gehouden met de factoren die hierboven zijn
beschreven. Noch is vereist dat precies duidelijk is wie wat heeft gedaan indien er een
nauwe en bewuste samenwerking is (HR Nijmeegse scooter).

Uitlokken (art. 47 lid 1 sub 2 Sr)
Bij uitlokking zijn zowel de uitlokker als de uitgelokte als uitlokker respectievelijk pleger
strafbaar. Dubbel (voorwaardelijk) opzet is bij beiden, net zoals bij iedere vorm van
deelneming, vereist. Er kan pas gesproken worden van uitlokking als iemand een van de in
de wet genoemde uitlokkingsmiddelen heeft gebruikt om het feit opzettelijk uit te lokken.
Heeft de uitgelokte een heel ander strafbaar feit begaan dan waarvoor zij is uitgelokt,
dan is de uitlokker daarvoor niet als uitlokker strafbaar, maar wel voor poging om een ander
tot een misdrijf te bewegen indien het om een misdrijf gaat (art. 46a Sr). Een poging tot
uitlokking bestaat in de zin van art. 46a Sr, ongeacht of de potentieel uitgelokte gevoelig
voor het plan was of niet (HR Mislukte uitlokking).
Uit art. 47 lid 2 Sr (kwalificatie, welke onderling dus kan verschillen) volgt dat de
uitlokker enkel strafrechtelijk aansprakelijk is voor dat wat zij opzettelijk heeft uitgelokt,
benevens hun gevolgen. Met dat laatste wordt bedoeld de strafverzwarende
omstandigheden (zoals dood i.p.v. zware mishandeling) – de bestanddelen worden dan als
voltooid gezien ondanks dat de uitlokker daar geen opzet op had. De uitlokker is enkel
strafrechtelijk aansprakelijk voor het ‘meerdere’ gepleegde indien hij bewust, willens en
wetens, de aanmerkelijke kans heeft aanvaard dat de uitgelokte verder zou gaan
(voorwaardelijk opzet).

Medeplichtigheid (art. 48 Sr)
Medeplichtigheid kan enkel bestaan, zoals uit de aanhef en uit art. 52 Sr volgt, aan een
misdrijf en dus niet aan een overtreding. Dubbel (voorwaardelijk) opzet is, net zoals bij
iedere vorm van deelneming, vereist, maar dit hoeft niet op de precieze manier van
uitvoering van het misdrijf te zijn gericht (HR Deelneming aan deelneming).
Sub 1 behandelt de medeplichtigen-bij, welke opzettelijk behulpzaam bij (tijdens) het
plegen van het misdrijf (simultaan). Sub 2 behandelt de medeplichtigen-tot, welke
opzettelijk gelegenheid, middelen of inlichtingen verschaffen tot het plegen van het misdrijf
(consecutief, voorafgaand). Deze vormen kunnen en moeten niet te strikt worden
onderscheiden (HR 22 maart 2011, NJ 2011, 341).
Art. 49 lid 4 Sr (sanctie, dus kwalificatie moet onderling hetzelfde zijn) bepaalt dat
enkel de handelingen die de medeplichtige opzettelijk heeft gemakkelijk gemaakt of
bevorderd, benevens hun gevolgen, mee worden genomen voor het bepalen van de straf.
De medeplichtige is slechts strafrechtelijk aansprakelijk totdat de pleger onverwachts tot
geheel andersoortige daden overgaat, maar er moet wel gekeken worden naar wat in de lijn
der mogelijke verwachtingen en gevolgen is gelegen.




4