Hobbes
Fase 1: Natuurtoestand
Hoe ziet de natuurtoestand eruit?
Gelijkheid & concurrentie om schaarse goederen > strijd beslist
De mens: wat is de aard van de mens?
Gekenmerkt door verlangens en verstand, macht (=middelen ter beschikking om huidige en
toekomstige verlangens te bevredigen) verwerven > belangen verschillen > macht comparatief
goed > sterker zijn dan anderen (anderen schade toebrengen) > escalatie
Welke rechten heeft de mens?
Recht op zelfbescherming:
o Recht op alles wat nodig is om zichzelf te beschermen
o Recht om zelf te bepalen wat nodig is om zichzelf te beschermen
Hoe ziet de wereld eruit zonder staat/overheid/soeverein?
Geen onvoorwaardelijke morele normen, onbegrensde natuurlijke vrijheid (geen zin iets te
verplichten), negatieve spiraal van wantrouwen (geen zekerheid dat voor algemeen goede optie
wordt gekozen) > oorlog van allen tegen allen
Wat is het probleem in de natuurtoestand?
In situatie van schaarste ontwikkelt zich tussen gelijke wezens een onbegrensd conflict van
iedereen met iedereen. Logica van de escalatie: eenmaal conflict, conflict eindeloze neiging zich
uit te breiden (mens wil zichzelf niet op achterstand zetten)
Fase 2: Sociaal contract
Wat staat er in het sociaal contract?
o Vrije individuen
o Spreken met elkaar af
o Dat natuurlijk recht op alles
o Wordt overgedragen aan een individu of groep
Wie zijn de contractanten?
Vrije individuen samen (vormen (nog) geen staat!)
Wat is de winst die behaald wordt door het sociaal contract?
Chaos wordt voorkomen, opgelost wordt dat samenleven anders tot burgeroorlog zou komen,
dat conflicten onvermijdelijk zijn zolang iedereen zijn eigen oordeel volgt over wat nodig is voor
zijn zelfbehoud. Uniforme regels die gehandhaafd worden, bescherming van de samenleving en
dus > vreedzaam samenleven mogelijk
Welk verlies wordt geleden bij het sluiten van het sociaal contract?
Vrije individuen geen eigen wil/mening meer
Fase 3: Burgerlijke staat
Wat is het resultaat van het sociaal contract?
Een absolute macht van de soeverein in een staat > stabiliteit
Welke staatsvorm is er ontstaan?
Monarchie/democratie/aristocratie met absolute macht
Wat zijn de grenzen van het gezag?
Absolute macht, morele plichten (niet afdwingbaar) uit natuurwet 'salus populi suprema lex'
(instandhouding leven van onderdanen bevorderen en dus bestaansminimum garanderen),
macht is onbeperkt, dat wat soeverein voorschrijft is geboden (gehoorzaamheid enige weg voor
vredig samenleven)
Is er recht op verzet?
Nee, natuurwet verplicht gehoorzaamheid. Grondslag gehoorzaamheid: wederkerigheid. Vrede
alleen bereikbaar via weg van gehoorzaamheid. Onderdanen beter af in situatie met soeverein
dan oorlog van allen tegen allen.
, Van welke ethiek/moraal is hier sprake?
Smalle moraal: vredig samenleven, niet liberaal, niet perfectionistisch, recht dient tot orde.
Normatief rechtspositivisme: morele plicht tot gehoorzaamheid.
Locke
Fase 1: Natuurtoestand
Hoe ziet de natuurtoestand eruit?
De mens: wat is de aard van de mens? (mensbeeld)
Beginsituatie van anarchie; mens is vrij en gelijk, onafhankelijk; mens mag geen inbreuk maken
op de rechten van anderen
Welke rechten heeft de mens?
Recht op zelfbehoud (beperkt, want…) mits in acht nemen onvervreemdbare natuurlijke
rechten op leven, gezondheid, vrijheid en bezit; recht om overtreders van natuurwet te
straffen (geen instantie die dat doet); Recht op life, liberty en property
Hoe ziet de wereld eruit zonder staat/overheid/soeverein?
Ongemakken: interpretatie van natuurrecht, vaststelling van strafmaat, uitvoering straffen
moeilijk. Positieve wet, strafmaat en uitvoerende macht ontbreken > geen garantie op de
onvervreemdbare natuurlijke rechten
Wat is het probleem in de natuurtoestand?
Geen garantie onvervreemdbare natuurlijke rechten, genot ervan onzeker en staat voortdurend
bloot aan schending door anderen; onzekerheid (geen straffen mogelijk en je weet niet of je van
je natuurlijke onvervreemdbare rechten kunt genieten)
Fase 2: Sociaal contract
Wat staat er in het sociaal contract?
o Volgende rechten overdragen: recht om jezelf te behouden binnen de grenzen van de
natuurwet & macht om te straffen en schadevergoeding te verhalen;
o Rechten overdragen op politieke gemeenschap
o Politieke gemeenschap vertrouwt wetgevende macht (en zo macht om verdere regering in te
stellen) toe aan bepaalde personen
Wie zijn de contractanten?
Vrije individuen
Wat is de winst die behaald wordt door het sociaal contract?
Onvervreemdbare natuurlijke rechten worden gewaarborgd (bescherming life, liberty en
property) > vrijheid voor onderdanen (want mensen worden bij behartigen eigen belang niet
meer gehinderd door anderen)
Welk verlies wordt geleden bij het sluiten van het sociaal contract?
Recht om regels te maken, beslissingen te nemen en straffen uit te voeren wordt overgedragen,
dus individu verliest daarop het recht, want dit worden de drie machten; (het valt te
beargumenteren dat de stabiliteit wegvalt want mens behoudt zelf rechten als politieke
gemeenschap (in tegenstelling tot bij Hobbes: daar ontvangt soeverein alle rechten > stabiel))
Fase 3: Burgerlijke staat
Wat is het resultaat van het sociaal contract?
Welke staatsvorm is er ontstaan?
Liberale rechtsstaat, liberaal: onvervreemdbare rechten, staat: om deze te waarborgen; met
machtenscheiding; delegatie mogelijk
Wat zijn de grenzen van het gezag?
Fase 1: Natuurtoestand
Hoe ziet de natuurtoestand eruit?
Gelijkheid & concurrentie om schaarse goederen > strijd beslist
De mens: wat is de aard van de mens?
Gekenmerkt door verlangens en verstand, macht (=middelen ter beschikking om huidige en
toekomstige verlangens te bevredigen) verwerven > belangen verschillen > macht comparatief
goed > sterker zijn dan anderen (anderen schade toebrengen) > escalatie
Welke rechten heeft de mens?
Recht op zelfbescherming:
o Recht op alles wat nodig is om zichzelf te beschermen
o Recht om zelf te bepalen wat nodig is om zichzelf te beschermen
Hoe ziet de wereld eruit zonder staat/overheid/soeverein?
Geen onvoorwaardelijke morele normen, onbegrensde natuurlijke vrijheid (geen zin iets te
verplichten), negatieve spiraal van wantrouwen (geen zekerheid dat voor algemeen goede optie
wordt gekozen) > oorlog van allen tegen allen
Wat is het probleem in de natuurtoestand?
In situatie van schaarste ontwikkelt zich tussen gelijke wezens een onbegrensd conflict van
iedereen met iedereen. Logica van de escalatie: eenmaal conflict, conflict eindeloze neiging zich
uit te breiden (mens wil zichzelf niet op achterstand zetten)
Fase 2: Sociaal contract
Wat staat er in het sociaal contract?
o Vrije individuen
o Spreken met elkaar af
o Dat natuurlijk recht op alles
o Wordt overgedragen aan een individu of groep
Wie zijn de contractanten?
Vrije individuen samen (vormen (nog) geen staat!)
Wat is de winst die behaald wordt door het sociaal contract?
Chaos wordt voorkomen, opgelost wordt dat samenleven anders tot burgeroorlog zou komen,
dat conflicten onvermijdelijk zijn zolang iedereen zijn eigen oordeel volgt over wat nodig is voor
zijn zelfbehoud. Uniforme regels die gehandhaafd worden, bescherming van de samenleving en
dus > vreedzaam samenleven mogelijk
Welk verlies wordt geleden bij het sluiten van het sociaal contract?
Vrije individuen geen eigen wil/mening meer
Fase 3: Burgerlijke staat
Wat is het resultaat van het sociaal contract?
Een absolute macht van de soeverein in een staat > stabiliteit
Welke staatsvorm is er ontstaan?
Monarchie/democratie/aristocratie met absolute macht
Wat zijn de grenzen van het gezag?
Absolute macht, morele plichten (niet afdwingbaar) uit natuurwet 'salus populi suprema lex'
(instandhouding leven van onderdanen bevorderen en dus bestaansminimum garanderen),
macht is onbeperkt, dat wat soeverein voorschrijft is geboden (gehoorzaamheid enige weg voor
vredig samenleven)
Is er recht op verzet?
Nee, natuurwet verplicht gehoorzaamheid. Grondslag gehoorzaamheid: wederkerigheid. Vrede
alleen bereikbaar via weg van gehoorzaamheid. Onderdanen beter af in situatie met soeverein
dan oorlog van allen tegen allen.
, Van welke ethiek/moraal is hier sprake?
Smalle moraal: vredig samenleven, niet liberaal, niet perfectionistisch, recht dient tot orde.
Normatief rechtspositivisme: morele plicht tot gehoorzaamheid.
Locke
Fase 1: Natuurtoestand
Hoe ziet de natuurtoestand eruit?
De mens: wat is de aard van de mens? (mensbeeld)
Beginsituatie van anarchie; mens is vrij en gelijk, onafhankelijk; mens mag geen inbreuk maken
op de rechten van anderen
Welke rechten heeft de mens?
Recht op zelfbehoud (beperkt, want…) mits in acht nemen onvervreemdbare natuurlijke
rechten op leven, gezondheid, vrijheid en bezit; recht om overtreders van natuurwet te
straffen (geen instantie die dat doet); Recht op life, liberty en property
Hoe ziet de wereld eruit zonder staat/overheid/soeverein?
Ongemakken: interpretatie van natuurrecht, vaststelling van strafmaat, uitvoering straffen
moeilijk. Positieve wet, strafmaat en uitvoerende macht ontbreken > geen garantie op de
onvervreemdbare natuurlijke rechten
Wat is het probleem in de natuurtoestand?
Geen garantie onvervreemdbare natuurlijke rechten, genot ervan onzeker en staat voortdurend
bloot aan schending door anderen; onzekerheid (geen straffen mogelijk en je weet niet of je van
je natuurlijke onvervreemdbare rechten kunt genieten)
Fase 2: Sociaal contract
Wat staat er in het sociaal contract?
o Volgende rechten overdragen: recht om jezelf te behouden binnen de grenzen van de
natuurwet & macht om te straffen en schadevergoeding te verhalen;
o Rechten overdragen op politieke gemeenschap
o Politieke gemeenschap vertrouwt wetgevende macht (en zo macht om verdere regering in te
stellen) toe aan bepaalde personen
Wie zijn de contractanten?
Vrije individuen
Wat is de winst die behaald wordt door het sociaal contract?
Onvervreemdbare natuurlijke rechten worden gewaarborgd (bescherming life, liberty en
property) > vrijheid voor onderdanen (want mensen worden bij behartigen eigen belang niet
meer gehinderd door anderen)
Welk verlies wordt geleden bij het sluiten van het sociaal contract?
Recht om regels te maken, beslissingen te nemen en straffen uit te voeren wordt overgedragen,
dus individu verliest daarop het recht, want dit worden de drie machten; (het valt te
beargumenteren dat de stabiliteit wegvalt want mens behoudt zelf rechten als politieke
gemeenschap (in tegenstelling tot bij Hobbes: daar ontvangt soeverein alle rechten > stabiel))
Fase 3: Burgerlijke staat
Wat is het resultaat van het sociaal contract?
Welke staatsvorm is er ontstaan?
Liberale rechtsstaat, liberaal: onvervreemdbare rechten, staat: om deze te waarborgen; met
machtenscheiding; delegatie mogelijk
Wat zijn de grenzen van het gezag?
