Diagnostiek en Klinische Vaardigheden | Jonker, G.G. (Gemma)
DIAGNOSTIEK EN KLINISCHE VAARDIGHEDEN
INHOUD
Theorieweek............................................................................................................................3
Maandag – Röntgenologische opnametechniek en stralingsbescherming ..............................3
Weblecture Deel 1 ............................................................................................................3
Weblecture Deel 2 .......................................................................................................... 10
Dinsdag ............................................................................................................................. 19
Gastcollege Naast röntgentoestellen ook radioactieve stoffen ......................................... 19
Gastcollege Risico Inventarisatie dierenarts .................................................................... 21
Introductie ..................................................................................................................... 26
Vragenuurtje .................................................................................................................. 26
Woensdag ......................................................................................................................... 28
Werkcollege Beeldkwaliteit beoordelen oefencasus ........................................................ 28
Donderdag ........................................................................................................................ 44
Presentatie 1:KEW.......................................................................................................... 44
Presentatie 2: Wetgeving omtrent de röntgenkamer ......................................................... 45
Presentatie 3: Röntgen en zwangerschap ........................................................................ 45
Bespreking ..................................................................................................................... 46
Syllabus oefententamen ................................................................................................. 46
Pathologie en I&I: Week 1 ...................................................................................................... 50
Maandag ........................................................................................................................... 50
E-module ‘Thoughts on labwork’diarree .......................................................................... 50
Dinsdag ............................................................................................................................. 56
Nabespreking E-module ................................................................................................. 56
Microbioloog voor een dag .............................................................................................. 59
Woensdag ......................................................................................................................... 63
E-module AMS ............................................................................................................... 63
Donderdag ........................................................................................................................ 70
Pathologie casus Schildpad ............................................................................................ 70
Pathologie casus Pinguïn ................................................................................................ 75
Vrijdag ............................................................................................................................... 80
Pathologie casus Waterbuffalo ....................................................................................... 80
Pathologie casus Raptor ................................................................................................. 85
Pathologie en I&I week 2 ........................................................................................................ 93
Maandag ........................................................................................................................... 93
1
, Diagnostiek en Klinische Vaardigheden | Jonker, G.G. (Gemma)
Niet te vergeten infectieziekten ....................................................................................... 93
Dinsdag ............................................................................................................................. 98
Casus 1: Corynebacterium ulcerans ............................................................................... 98
Casus 2: Leptospirose bij een hondenfokker ................................................................. 100
Casus 3: MRSA in de paardenkliniek ............................................................................. 102
Vrijdag ............................................................................................................................. 105
I&I Rode Draad Opdracht .............................................................................................. 105
Praktijkweek........................................................................................................................ 109
Maandag ......................................................................................................................... 109
Presentatie Digitale Röntgen ......................................................................................... 109
Dinsdag ........................................................................................................................... 114
Oefentoets Abdomen ................................................................................................... 114
Oefentoets Bekken ....................................................................................................... 117
Oefentoets Elleboog ..................................................................................................... 120
Oefentoets Knie ........................................................................................................... 124
Oefentoets Schouder ................................................................................................... 127
Oefentoets Thorax ........................................................................................................ 131
Woensdag ....................................................................................................................... 135
E-module Radio-Anatomie Thorax ................................................................................. 135
E-module Röntgen-interpretatie Thorax......................................................................... 143
Donderdag ...................................................................................................................... 158
Artefacten .................................................................................................................... 158
Bespreking met specialist ............................................................................................. 159
2
, Diagnostiek en Klinische Vaardigheden | Jonker, G.G. (Gemma)
THEORIEWEEK
MAANDAG – RÖNTGENOLOGISCHE OPNAMETECHNIEK EN STRALINGSBESCHERMING
WEBLECTURE DEEL 1
Inhoud:
• Wat is straling?
• Röntgenbuizen
• Eigenschappen van röntgenstralen
• Biologische effecten
• Kwadratenwet
Overheid verwacht van ons deskundigheid van:
• De aard van de opgewekte straling
• De gevaren van de straling
• De wijze waarop bescherming tegen deze gevaren kan worden verkregen
• De te verrichten werkzaamheden
WAT IS STRALING?
Straling is de overdracht van energie van een bron naar de omgeving zonder dat hiervoor een medium
nodig is.
Straling kan voorkomen als deeltjes:
• Protonen
• Neuronen
• Elektronen
Of als elektromagnetische golven:
• Fotonen
Zo kennen we bijvoorbeeld:
• α-straling: heliumkernen
o Groot partikel en geeft hierdoor veel schade, maar komt niet ver (wordt al
tegengehouden door een vel papier)
• β-straling: elektronen, positronen
o Vaak gebruikt bij kankerbestrijding, kan gericht op een bepaald weefsel
• γ- en röntgenstraling: fotonen
O Gamma komt uit een kern
O Röntgenstraling komt uit een buis
O Dringt een stuk verder door in het materiaal
Straling om ons heen
• Medisch
o Röntgen
o CT
o Radiotherapie
O Scintigrafie/Nucleaire geneeskunde
O PET/CT
O MRI?? -> nee niet echt = magnetische straling waardoor H-atomen een bepaalde kant op
wijzen en op een gegeven moment weer terugvallen
3
, Diagnostiek en Klinische Vaardigheden | Jonker, G.G. (Gemma)
• Industrie
O Controle lasnaden/scheuren
O Corrosievorming
O Bagage scan
O Cargo scan
• Achtergrond
O Kosmisch
O Terrestrisch
O Gemiddeld word je aan 2,5 millisievert straling blootgesteld per jaar door
achtergrondstraling
Meneer Röntgen heeft de röntgenstralen ontdekt, doordat hij heeft uitgevonden dat bepaalde stoffen
konden oplichten.
RÖNTGENBUIZEN
Op de rechter afbeelding zie je een röntgenbuis aan een plafond
ophangsysteem. Deze kan gebruikt worden bij paarden. In dit
geval is de stralengang horizontaal gericht.
Linker afbeelding = Röntgenbuis gebruikt bij gezelschapsdieren.
Deze is minder bewegelijk en is de stalengang verticaal gericht.
Opengemaakte oude röntgenbuis.
In een röntgenbuis is een kathode en een anode aanwezig. De kathode
bestaat uit spoeldraad van wolfraam. Er wordt elektrische stroom
gebruikt om de draden te verhitten waardoor er elektronen vrijkomen.
Tussen de kathode en de anode wordt vervolgens een spanning
aangebracht. Waardoor de kathode negatief geladen is en de anode
positief geladen (KNAP). Hierdoor gaan de elektronen richting de anode.
Waardoor er door botsing met het anodemateriaal; warmte en röntgen
vrijkomt. De röntgenstralen gaan eigenlijk alle kanten op, maar alleen de
stralen die door de onderkant door het vizier gaan worden gebruikt voor de
beeldvorming. De rest noem je ‘off focus radiation’.
Gloeistroom is de stroom die aanwezig is op de wolfraam draad om het te
laten gloeien waardoor er elektronen vrijkomen. Dit is wat er gebeurt als je
de voetpedaal voor de beeldvorming half in drukt. Buisspanning is de
spanning tussen kathode en anode, waardoor de kathode negatief en de
anode positief geladen wordt. En de elektronen gaan bewegen van kathode naar anode.
Buisstroom is de som van de gloeistroom (mA) en de opname tijd (s). Samen bepaald dit de kwantiteit van
de röntgenbundel. Hoe hoger de mA van de gloeistroom, hoe meer elektronen er vrijkomen en hoe meer
röntgenstralen er uiteindelijk in de röntgenbuis aanwezig zijn. Hoe langer de opnametijd, hoe meer
röntgenstralen de röntgenfilm zullen bereiken.
Buisspanning wordt uitgedrukt in keV (killo-elektrovolt) en bepaalde hoe snel de elektronen tegen de
anode zullen botsen en bepaald op die manier de kwaliteit van de röntgenbundel. Hoe hoger de spanning,
hoe hoger de energie en doordringend vermogen van röntgenbundel. Het bepaalt ook gedeeltelijk de
kwantiteit. Hoe hoger de kV, hoe meer snelle elektronen er vrij komen, dus hogere kwantiteit.
Twee manieren waarop röntgenstralen ontstaan bij wisselwerking van elektronen – anode
• Remstraling (continuspectrum)
• Karakteristieke straling (lijnenspectrum)
4
, Diagnostiek en Klinische Vaardigheden | Jonker, G.G. (Gemma)
Remstraling
Atomen volgens het model van Bohr. Hoe groter de
kern, hoe meer elektronen schillen. Wolfraam heeft
een groot Z getal (aantal protonen), dus veel
elektronen schillen. Als ze warmer worden, dan zijn
de schillen wijder en gaan ze verder uit elkaar staan.
Hierdoor worden de elektronen minder
aangetrokken door de kern. Als er dan een
spanningsverschil wordt aangelegd, gaan de
elektronen richting de anode bewegen.
Wanneer een elektron aankomt bij anode kan er remstraling ontstaan. Als de elektron
in de buurt komt van een andere kern wordt hij hierdoor aangetrokken en van richting
veranderd. Hierbij komt energie vrij, en gaat in een andere richting met minder energie
verder. Hoe dichter de elektron bij de kern komt, hoe meer energie er vrijkomt.
Remstraling zorgt voor een continue spectrum in de röntgenbundel. Waarbij stralen
met meeste energie het minst voorkomen. In een röntgenbuis zit een filter die de
stralen met een mindere energie tegenhouden, hier wordt later nog verder op in
gegaan. Het spectrum zonder filter wordt weergegeven met de stippellijn.
Karakteristieke straling
Ontstaat wanneer een elektron van kathode een elektron van anode uit zijn
schil stoot. Hierdoor ontstaat er een open plaats. Deze wordt dan opgevuld
door een elektron van dezelfde anode, maar dan gelegen in een verdere
schil. Hierbij komt er röntgenstraling vrij, waarbij de energie karakteristiek is
voor die overgang van elektronenschil. Dus afhankelijk van Z-waarde.
lijnenspectrum
Het anode materiaal bestaat ook
uit wolfraam, aangezien dit een
relatieve intensiteit
hoog smeltpunt heeft. In het figuur
hiernaast is de typische
bindingsenergie van wolfraam
zichtbaar, dit heeft dus een
lijnenspectrum. 0 50 100 150
keV
Als beide grafieken bij elkaar lijnenspectrum gesuperponeerd over
worden opgeteld krijg je het spectrum dat remspectrum
hiernaast is afgebeeld. Dit is dus het
relatieve intensiteit
complete spectrum van de röntgenbuis.
0 50 100 150
Warmteprobleem keV
Er is een formule om te bereken hoeveel
procent van de energie wordt omgezet in röntgenstalen:
% omgezette energie ≈12•10^-5•Z•E
Z: Z-waarde anodemateriaal
E: energie van de elektronen in keV
Voorbeeld:
Bij een buisspanning van 100 keV en een anode van wolfraam (Z=74) zal het percentage van de energie dat
wordt omgezet in röntgenstraling niet meer zijn dan 12•10^-5•74•100 = 0,89 %
99,11% van de energie wordt omgezet in warmte! Dit is dan ook de reden dat het anode materiaal tegen
een hoog smeltpunt moet kunnen. Daarom wordt ook vaak een draaiende anode gebruikt en moet het
apparaat tussendoor stoppen om te laten afkoelen.
5
, Diagnostiek en Klinische Vaardigheden | Jonker, G.G. (Gemma)
In de röntgenbuis gaat de röntgenstraling alle kanten op. Er is een
loodomhulsel aanwezig, waarbij aan de onderkant een klein venster
zit. Hier gaat de straling dan doorheen richting de patiënt. Het
loodomhulsel moet elk jaar gecontroleerd worden op scheuren, etc.
Maar het omhulsel laat eigenlijk altijd een beetje straling door, dit
wordt lekstraling genoemd. Rond de kathode is een kathode kapje
aanwezig, deze is negatief geladen. Dit zorgt ervoor dat de elektronen
zoveel mogelijk richting de anode gaan. Anders zou er ergens anders
in de buis röntgenstalen kunnen worden gevormd, wat “off focus
radiation” wordt genoemd. Een schematische weergave van dit kapje is te zien in de afbeelding.
Filterwaarde
De röntgenstraling moet verschillende lagen door, voordat het naar buiten treedt. Glaswand: rondom
kathode en anode, daarna door een olielaagje en vervolgens door het omhulingsvenster. Hierdoor
worden alleen de stralen met een hogere energie doorgelaten.
Er is een vacuüm in het glasgedeelte, zodat de elektronen tussen de anode en de kathode niet worden
gehinderd. Rondom de glaswand zit het olielaagje, deze zorgt voor elektrische isolatie.
DIT FIGUUR MOET JE KENNEN!
1: Thermoswitch, zorgt ervoor dat de buis
automatisch afslaat als hij te warm zou worden
2: Oliebad, zorgt voor thermische isolatie
3: Glaswand, rondom anode en kathode
4: Kathode
5: Anode
6: Loodmantel
Lichtvizier en diafragma
Het diafragma blok is aan de onderkant van de
röntgenbuis aanwezig. Hierin is een lampje met
een spiegel aanwezig. Deze geeft aan waar de
bundel zou komen. Het diafragma zelf bestaat
uit loodlammelen, waarmee je de bundel groter
en kleiner kan maken.
Het vaste filter bestaat dus uit:
• Glaswand röntgenbuis (buisvenster)
• Olielaagje
• Omhullingsvenster
• Lichtvizier/diafragma (+ dosis meter)
Buisbelastbaarheid – Overslaan is niet zo belangrijk
Buisbelastbaarheid of vermogen, de arbeid die per tijdseenheid kan worden geleverd, uitgedrukt in watt. 1
Ampère bij 1 volt geeft een vermogen van 1 watt. Bij afspraak geldt voor vaste-anodebuizen een tijdsduur
van 1 sec, voor draai-anodebuizen 0,1 sec.
EIGENSCHAPPEN VAN RÖNTGENSTRALEN – Erg belangrijk
Wisselwerking röntgenstraling en materie
• Geen interactie, straling gaat er doorheen dus geen schade
• Foto-elektrisch effect, volledige absorptie van de straling, zorgt voor de meeste schade
• Comptoneffect, verstrooiing van de straling binnen de patiënt, geeft ook veel schade
• Paarvorming, alleen bij hoge energiebronnen, komt dus niet voor bij röntgenbuizen
Hoe hoger de energie, hoe minder absorptie (beter voor patiënt), hoe meer strooistraling (hoe slechter
voor jou)
6
, Diagnostiek en Klinische Vaardigheden | Jonker, G.G. (Gemma)
Foto-elektrisch effect
Ontstaat doordat een inkomend röntgenfoton een
elektron uit zijn schil stoot en hierbij al zijn energie
kwijtraakt. De röntgenstraal wordt hierbij volledig
geabsorbeerd en de vrijgekomen plek wordt ingevuld
door een elektron van een verder gelegen schil. Hierbij
wordt een voor het materiaal karakteristieke foton
uitgezonden. Het uitgestoten elektron beweegt zich op
zijn beurt ook weer verder door het weefsel en kan
andere elektronen vrijmaken.
Sterk gebonden elektron (K-schil)
Comptoneffect
Ontstaat doordat een inkomend röntgenfoton een elektron
uit zijn schil stoot en hierbij niet al zijn energie verliest en in
een andere richting zelf verdergaat. Deze ontstane
strooistraling gaat alle richtingen uit. En is de belangrijkste
bron voor stralingsbelasting voor medewerkers.
Doordringen van röntgenstalen is afhankelijk van:
• De dikte ‘d’ van het object
• De dichtheid ‘ρ’ van het object
• Het atoomnummer ‘Z’ van het object Zwak gebonden elektron (buitenste schil)
• De golflengte ‘λ’ van de opvallende straling
Bij lagere energieën en dus hogere golflengtes is er een
groot verschil in absorptie bij verschillende weefsels.
Bot absorbeert veel straling, terwijl vet weinig absorbeert.
Hoe hoger de energie hoe kleiner dit
verschil wordt tussen de verschillende weefsels.
Relatieve absorptie
De effecten die optreden zijn afhankelijk van de energie
van de stralen bundel. Bij een lagere energie is er meer
foto-elektrisch effect. Bij een gemiddelde energie is er
meer compton effect
en bij hele hoge
energie is er
paarvorming.
Door het ioniserend vermogen heeft röntgenstralen oa:
• Fotografische werking
• Luminescerend vermogen
• Biologische werking
Fotografische werking
Plaatselijke verschillen in verzwakking van de stralenbundel nadat het door een
object is gegaan wordt gebruikt voor de beeldvorming. Dit kan op twee
manieren worden vastgelegd: analoog en digitaal. Op de foto is de analoge
manier te zien. Hierbij ligt er een cassette met een film erin onder de poot. De
stralenbundel wordt vastgelegd in een fotografische emulsie (zilverbromide) in
de film. Het zilverbromide raakt in aangeslagen toestand zodra er
röntgenstraling op valt. Er treedt dan zwarting op van het zilverbromide door het
ontstaan van metallischzilver. De verschillende gradaties in zwarting door de
verschillende mate van straling die op de plaat vallen zorgen uiteindelijk voor het beeld.
7
, Diagnostiek en Klinische Vaardigheden | Jonker, G.G. (Gemma)
Het zilverbromide is ook gevoelig voor normaal licht (tot rood licht), dus het
ontwikkelingsproces moet plaatsvinden in een donkere kamer met rood licht. Als je
hem buiten zo’n kamer openmaakt kan je hem niet meer gebruiken.
Bij het ontwikkelproces moet de belichte film in verschillende baden worden
gedompeld met chemicaliën waarna hij moet worden gedoogd. We hoeven de precieze
stappen en minuten per stap niet te weten. Maar het is een tijdrovend karweitje. (1
ontwikkelen (5 min), 2. Tussenspoelen (1 min), 3. Fixeren (3 min), 4. Nafixeren (15 min),
5. Naspoelen (30 min), 6. Drogen).
Er is ook een machine die het ontwikkelingsproces uitvoerd. Dit is een stuk sneller en
minder gevoelig voor artefacten. De uiteindelijke foto moet op een lichtkast worden
bekeken.
Bij de digitale vorm (computerradiografie) wordt er gebruikt gemaakt van een
fosforplaat. Deze plaat zit ook in een cassette, maar wordt middels een machine met
een laser ontwikkeld.
Luminescerend vermogen
Sommige stoffen (zoals röntgenfotonen) zijn in staat om energie op te
nemen en op een later moment uit te stoten als zichtbaar licht. Dit gebeurt
doordat de opgenomen foton een elektron in een aangeslagen toestand
brengt. Hij komt hierbij in een hogere baan terecht, wanneer de elektron
terugvalt wordt er zichtbaar licht uitgezonden. Deze eigenschap wordt
gebruikt bij versterkingsschermen, fluroscopie en thermoluminiscentie
dosimeter.
Versterkingsschermen worden gebruikt om met het licht dat ze uitzenden,
na bestralen met röntgenstralen, de analoge film te belichten. Omdat
zichtbaar licht meer effect heeft op de analoge film dan röntgenstralen, wordt zo het effect van de
röntgenstralen met een factor 50 versterkt. Ze worden in de cassette aan beide kanten van de röntgenfilm
geplaatst en versterken zo de beeld op de röntgenfilm. De kleine lichtbronnen die per foton ontstaan uit
de versterkingsschermen zijn wel wat groter dan het effect van de foton op de röntgenfilm, waardoor de
scherpte van de foto wat afneemt. Daarentegen kan er wel een lagere mAs gebruikt worden, waardoor de
opnametijd verkleint wordt en er dus ook minder stralingsbelasting is. Er zijn verschillnede
versterkingschermen met verschillende korrelgroottes. Hoe groter de korrel, hoe meer versterking maar
hoe minder scherp het beeld zou zijn.
Bij fluoroscopie (ook wel doorlichting genoemd) worden de uittredende röntgenstralen direct via een
luminescentie scherm omgezet in een beeld dat direct kan worden bekeken. Door de versterking is ook
een minder hoge stralingsdosis nodig. Precieze werking hoeft niet gekend te worden.
Links is een normaal röntgenbeeld van een ondervoet van een paard te zien. Dit wordt ook
wel een negatief genoemd. Rechts zie je een opname met een fluoroscopie. Dit noem je
een positief. Je ziet dat de kleuren zijn omgewisseld en dat het detail van de foto wat
minder is.
De doorlichting wordt gebruikt bij gezelschapsdieren om bijvoorbeeld een tracheacollaps
in beeld te brengen. Het is een dynamische opname tijdens de ademhaling.
Op de afbeelding zie je een thermoluminiscentie dosimeter. In deze dosimeter is een
thermoluminiscentie film aanwezig die waneer er rontgenstralen opvallen de energie kan
vasthouden door de elektronen in een hogere baan te houden. Door de film te verhitten
vallen de elektronen terug en wordt er op dat moment zichtbaar licht uitgestraald. Hierdoor
kan de hoeveelheid blootgestelde straling worden bepaald. De resultaten van de badge
worden eens in de zoveel tijd afgelezen. Elke medewerker wordt in een stralingscategorie
ingedeeld. Het is per categorie afhankelijk of je verplicht een dosimeter moet dragen of niet.
BIOLOGISCHE WERKING
8
, Diagnostiek en Klinische Vaardigheden | Jonker, G.G. (Gemma)
Biologische effecten van ioniserende straling vinden hun oorsprong hoofdzakelijk in de beschadiging van
DNA-moleculen. Daarnaast kunnen beschadigingen aan de celmembraan en de celkernmembraan een
rol spelen. Direct effect op organische moleculen door energieafgifte van ioniserende straling.
Indirect effect via de vorming van H· en OH· radicalen en beschadiging van vitale moleculen van de cel,
met name het DNA.
Invloed van röntgenstraling op biologisch materiaal: MOET JE KENNEN
1. Groeibelemmerend
2. Epitheelverwoestend
3. Ontstekingsverwekkend
4. Genenbeschadigend
Gevolgen van röntgenstraling op celniveau:
1. Directe celdood
2. Celdood tijdens de deling
3. Verlies van het vermogen tot deling
4. Verlies van bepaalde eigenschappen -> mogelijkheid van ontstaan van mutaties
5. Geringe veranderingen waarbij herstelmogelijk is
Classificatie van biologische effecten:
1. De plaats waar het effect zichtbaar wordt, in de bestraalde persoon of in diens nageslacht
a. Somatische (bestraalde persoon) vs genetische (nageslacht) effecten
2. Het tijdstip waarop het effect zichtbaar wordt
a. Vroege of acute (binnen 3 weken na opgelopen stralingsdosis) vs late (tot wel 20 jaar na
stralingsdosis) effecten
3. De aard van het effect
a. Deterministische vs stochastische effecten
Eigenschappen deterministische effecten:
1. Drempeldosis
2. Dosis-effectrelatie
3. Ernst effect neemt toe met de dosis
Een voorbeeld is het ontstaan van stralingsziekten zoals hoofdpijn en maagdarmproblemen. Deze
effecten treden vaak op korte termijn op, maar hier is vaak een hoge dosis voor nodig. Zoals ook bij een
therapeutische stralingsdosis.
Eigenschappen stochastische effecten:
1. Geen drempeldosis
2. Dosis-kansrelatie
3. Ernst effect onafhankelijk van dosis
Een voorbeeld is het ontstaan van tumoren. Deze effecten treden vaak pas op na een langere termijn en
bij een lagere dosis zoals bijvoorbeeld strooistraling.
Omwille van deze biologische effecten is het belangrijk dat de patiënt en onderzoeker aan zo min mogelijk
straling te moeten worden blootgesteld. ALARA: As Low As Reasonably Achievable! Dus zo min mogelijk
als redelijk mogelijk.
KWADRATENWET
Belangrijke wet die gebruikt kan worden in de uitwerking van het ALARA-
principe. Wordt verwacht dat je dit goed kent!
De intensiteit van de straling op een zeker vlak is omgekeerd evenredig
met het kwadraat van de afstand van dat vlak tot de bron.
IA: IB = B2:A2
9
, Diagnostiek en Klinische Vaardigheden | Jonker, G.G. (Gemma)
•
IA intensiteit op afstand A
•
IB intensiteit op afstand B
•
B2 (afstand van B2)
•
A2 afstand van A2
Dit betekent dat als je de afstand tot de bron verdubbeld de stralingsintensiteit/dosis met het kwadraat
van die afstand verminderd.
Voorbeeld:
I80 cm: I100 cm = 1002 : 802
I80 cm = (10000: 6400) x I100 cm
I80 cm = 1,56 x I100 cm
Intensiteit op 80cm is 1,56 keer zo groot dan op 100 cm.
Dit kan je ook andersom gebruikten voor de belichting van de foto en de intensiteit van de straling. Om
dezelfde belichting van de foto te houden kan het mAs-getal op 80 cm veel lager zijn dan op 100 cm:
mAs80 cm = 1/1,56 x mAs100 cm =0,64 x mAs100 cm.
In de praktijk betekent het dat je altijd zoveel mogelijk afstand moet zien te houden van de stralingsbron.
Probeer ook zo goed mogelijk de diafragmeren. De strooistraling ontstaat namelijk voornamelijk in de
patiënt en dus binnen het diafragma. De handschoenen beschermen niet tegen de straling uit de primaire
bundel, maar beschermen alleen tegen de strooistraling van de lagere energie.
Belangrijk om een loodschort, schildklierbeschermers en handschoenen (als je in de buurt van de
strooistraling komt) te dragen. Doe een stap naar achteren als het kant, want dat scheelt enorm met de
strooistraling! De badge moet richting de stralingsbron en altijd buiten je schort gedragen worden.
WEBLECTURE DEEL 2
Inhoud:
• Wetgeving
• Technische aspecten met betrekking tot de beeldvorming
WETGEVING
In Europa heeft de Europese Commissie de Euratom opgericht. Dis is de Europese Gemeenschap voor
Atoomenergie. Daaraan vastzit het ICRP de internationale commissie voor radiologische bescherming
met betrekking tot ioniserende straling. In Nederland is uit de ICRP de Kernenergiewet gekomen, deze
stamt uit 1963. Op basis van deze wet kunnen vergunningen worden verleend. Er staat vooral
uitvoeringsbesluiten: besluit stralenbescherming, vervoersbesluit, besluit radioactief schroot, etc.
De kernenergiewet is een zogenaamde raamwet of kaderwet, waarin alleen globale regels worden
gegeven. Deze regels worden nader uitgewerkt in besluiten, algemene maatregelen en ministeriële
beschikkingen.
10
DIAGNOSTIEK EN KLINISCHE VAARDIGHEDEN
INHOUD
Theorieweek............................................................................................................................3
Maandag – Röntgenologische opnametechniek en stralingsbescherming ..............................3
Weblecture Deel 1 ............................................................................................................3
Weblecture Deel 2 .......................................................................................................... 10
Dinsdag ............................................................................................................................. 19
Gastcollege Naast röntgentoestellen ook radioactieve stoffen ......................................... 19
Gastcollege Risico Inventarisatie dierenarts .................................................................... 21
Introductie ..................................................................................................................... 26
Vragenuurtje .................................................................................................................. 26
Woensdag ......................................................................................................................... 28
Werkcollege Beeldkwaliteit beoordelen oefencasus ........................................................ 28
Donderdag ........................................................................................................................ 44
Presentatie 1:KEW.......................................................................................................... 44
Presentatie 2: Wetgeving omtrent de röntgenkamer ......................................................... 45
Presentatie 3: Röntgen en zwangerschap ........................................................................ 45
Bespreking ..................................................................................................................... 46
Syllabus oefententamen ................................................................................................. 46
Pathologie en I&I: Week 1 ...................................................................................................... 50
Maandag ........................................................................................................................... 50
E-module ‘Thoughts on labwork’diarree .......................................................................... 50
Dinsdag ............................................................................................................................. 56
Nabespreking E-module ................................................................................................. 56
Microbioloog voor een dag .............................................................................................. 59
Woensdag ......................................................................................................................... 63
E-module AMS ............................................................................................................... 63
Donderdag ........................................................................................................................ 70
Pathologie casus Schildpad ............................................................................................ 70
Pathologie casus Pinguïn ................................................................................................ 75
Vrijdag ............................................................................................................................... 80
Pathologie casus Waterbuffalo ....................................................................................... 80
Pathologie casus Raptor ................................................................................................. 85
Pathologie en I&I week 2 ........................................................................................................ 93
Maandag ........................................................................................................................... 93
1
, Diagnostiek en Klinische Vaardigheden | Jonker, G.G. (Gemma)
Niet te vergeten infectieziekten ....................................................................................... 93
Dinsdag ............................................................................................................................. 98
Casus 1: Corynebacterium ulcerans ............................................................................... 98
Casus 2: Leptospirose bij een hondenfokker ................................................................. 100
Casus 3: MRSA in de paardenkliniek ............................................................................. 102
Vrijdag ............................................................................................................................. 105
I&I Rode Draad Opdracht .............................................................................................. 105
Praktijkweek........................................................................................................................ 109
Maandag ......................................................................................................................... 109
Presentatie Digitale Röntgen ......................................................................................... 109
Dinsdag ........................................................................................................................... 114
Oefentoets Abdomen ................................................................................................... 114
Oefentoets Bekken ....................................................................................................... 117
Oefentoets Elleboog ..................................................................................................... 120
Oefentoets Knie ........................................................................................................... 124
Oefentoets Schouder ................................................................................................... 127
Oefentoets Thorax ........................................................................................................ 131
Woensdag ....................................................................................................................... 135
E-module Radio-Anatomie Thorax ................................................................................. 135
E-module Röntgen-interpretatie Thorax......................................................................... 143
Donderdag ...................................................................................................................... 158
Artefacten .................................................................................................................... 158
Bespreking met specialist ............................................................................................. 159
2
, Diagnostiek en Klinische Vaardigheden | Jonker, G.G. (Gemma)
THEORIEWEEK
MAANDAG – RÖNTGENOLOGISCHE OPNAMETECHNIEK EN STRALINGSBESCHERMING
WEBLECTURE DEEL 1
Inhoud:
• Wat is straling?
• Röntgenbuizen
• Eigenschappen van röntgenstralen
• Biologische effecten
• Kwadratenwet
Overheid verwacht van ons deskundigheid van:
• De aard van de opgewekte straling
• De gevaren van de straling
• De wijze waarop bescherming tegen deze gevaren kan worden verkregen
• De te verrichten werkzaamheden
WAT IS STRALING?
Straling is de overdracht van energie van een bron naar de omgeving zonder dat hiervoor een medium
nodig is.
Straling kan voorkomen als deeltjes:
• Protonen
• Neuronen
• Elektronen
Of als elektromagnetische golven:
• Fotonen
Zo kennen we bijvoorbeeld:
• α-straling: heliumkernen
o Groot partikel en geeft hierdoor veel schade, maar komt niet ver (wordt al
tegengehouden door een vel papier)
• β-straling: elektronen, positronen
o Vaak gebruikt bij kankerbestrijding, kan gericht op een bepaald weefsel
• γ- en röntgenstraling: fotonen
O Gamma komt uit een kern
O Röntgenstraling komt uit een buis
O Dringt een stuk verder door in het materiaal
Straling om ons heen
• Medisch
o Röntgen
o CT
o Radiotherapie
O Scintigrafie/Nucleaire geneeskunde
O PET/CT
O MRI?? -> nee niet echt = magnetische straling waardoor H-atomen een bepaalde kant op
wijzen en op een gegeven moment weer terugvallen
3
, Diagnostiek en Klinische Vaardigheden | Jonker, G.G. (Gemma)
• Industrie
O Controle lasnaden/scheuren
O Corrosievorming
O Bagage scan
O Cargo scan
• Achtergrond
O Kosmisch
O Terrestrisch
O Gemiddeld word je aan 2,5 millisievert straling blootgesteld per jaar door
achtergrondstraling
Meneer Röntgen heeft de röntgenstralen ontdekt, doordat hij heeft uitgevonden dat bepaalde stoffen
konden oplichten.
RÖNTGENBUIZEN
Op de rechter afbeelding zie je een röntgenbuis aan een plafond
ophangsysteem. Deze kan gebruikt worden bij paarden. In dit
geval is de stralengang horizontaal gericht.
Linker afbeelding = Röntgenbuis gebruikt bij gezelschapsdieren.
Deze is minder bewegelijk en is de stalengang verticaal gericht.
Opengemaakte oude röntgenbuis.
In een röntgenbuis is een kathode en een anode aanwezig. De kathode
bestaat uit spoeldraad van wolfraam. Er wordt elektrische stroom
gebruikt om de draden te verhitten waardoor er elektronen vrijkomen.
Tussen de kathode en de anode wordt vervolgens een spanning
aangebracht. Waardoor de kathode negatief geladen is en de anode
positief geladen (KNAP). Hierdoor gaan de elektronen richting de anode.
Waardoor er door botsing met het anodemateriaal; warmte en röntgen
vrijkomt. De röntgenstralen gaan eigenlijk alle kanten op, maar alleen de
stralen die door de onderkant door het vizier gaan worden gebruikt voor de
beeldvorming. De rest noem je ‘off focus radiation’.
Gloeistroom is de stroom die aanwezig is op de wolfraam draad om het te
laten gloeien waardoor er elektronen vrijkomen. Dit is wat er gebeurt als je
de voetpedaal voor de beeldvorming half in drukt. Buisspanning is de
spanning tussen kathode en anode, waardoor de kathode negatief en de
anode positief geladen wordt. En de elektronen gaan bewegen van kathode naar anode.
Buisstroom is de som van de gloeistroom (mA) en de opname tijd (s). Samen bepaald dit de kwantiteit van
de röntgenbundel. Hoe hoger de mA van de gloeistroom, hoe meer elektronen er vrijkomen en hoe meer
röntgenstralen er uiteindelijk in de röntgenbuis aanwezig zijn. Hoe langer de opnametijd, hoe meer
röntgenstralen de röntgenfilm zullen bereiken.
Buisspanning wordt uitgedrukt in keV (killo-elektrovolt) en bepaalde hoe snel de elektronen tegen de
anode zullen botsen en bepaald op die manier de kwaliteit van de röntgenbundel. Hoe hoger de spanning,
hoe hoger de energie en doordringend vermogen van röntgenbundel. Het bepaalt ook gedeeltelijk de
kwantiteit. Hoe hoger de kV, hoe meer snelle elektronen er vrij komen, dus hogere kwantiteit.
Twee manieren waarop röntgenstralen ontstaan bij wisselwerking van elektronen – anode
• Remstraling (continuspectrum)
• Karakteristieke straling (lijnenspectrum)
4
, Diagnostiek en Klinische Vaardigheden | Jonker, G.G. (Gemma)
Remstraling
Atomen volgens het model van Bohr. Hoe groter de
kern, hoe meer elektronen schillen. Wolfraam heeft
een groot Z getal (aantal protonen), dus veel
elektronen schillen. Als ze warmer worden, dan zijn
de schillen wijder en gaan ze verder uit elkaar staan.
Hierdoor worden de elektronen minder
aangetrokken door de kern. Als er dan een
spanningsverschil wordt aangelegd, gaan de
elektronen richting de anode bewegen.
Wanneer een elektron aankomt bij anode kan er remstraling ontstaan. Als de elektron
in de buurt komt van een andere kern wordt hij hierdoor aangetrokken en van richting
veranderd. Hierbij komt energie vrij, en gaat in een andere richting met minder energie
verder. Hoe dichter de elektron bij de kern komt, hoe meer energie er vrijkomt.
Remstraling zorgt voor een continue spectrum in de röntgenbundel. Waarbij stralen
met meeste energie het minst voorkomen. In een röntgenbuis zit een filter die de
stralen met een mindere energie tegenhouden, hier wordt later nog verder op in
gegaan. Het spectrum zonder filter wordt weergegeven met de stippellijn.
Karakteristieke straling
Ontstaat wanneer een elektron van kathode een elektron van anode uit zijn
schil stoot. Hierdoor ontstaat er een open plaats. Deze wordt dan opgevuld
door een elektron van dezelfde anode, maar dan gelegen in een verdere
schil. Hierbij komt er röntgenstraling vrij, waarbij de energie karakteristiek is
voor die overgang van elektronenschil. Dus afhankelijk van Z-waarde.
lijnenspectrum
Het anode materiaal bestaat ook
uit wolfraam, aangezien dit een
relatieve intensiteit
hoog smeltpunt heeft. In het figuur
hiernaast is de typische
bindingsenergie van wolfraam
zichtbaar, dit heeft dus een
lijnenspectrum. 0 50 100 150
keV
Als beide grafieken bij elkaar lijnenspectrum gesuperponeerd over
worden opgeteld krijg je het spectrum dat remspectrum
hiernaast is afgebeeld. Dit is dus het
relatieve intensiteit
complete spectrum van de röntgenbuis.
0 50 100 150
Warmteprobleem keV
Er is een formule om te bereken hoeveel
procent van de energie wordt omgezet in röntgenstalen:
% omgezette energie ≈12•10^-5•Z•E
Z: Z-waarde anodemateriaal
E: energie van de elektronen in keV
Voorbeeld:
Bij een buisspanning van 100 keV en een anode van wolfraam (Z=74) zal het percentage van de energie dat
wordt omgezet in röntgenstraling niet meer zijn dan 12•10^-5•74•100 = 0,89 %
99,11% van de energie wordt omgezet in warmte! Dit is dan ook de reden dat het anode materiaal tegen
een hoog smeltpunt moet kunnen. Daarom wordt ook vaak een draaiende anode gebruikt en moet het
apparaat tussendoor stoppen om te laten afkoelen.
5
, Diagnostiek en Klinische Vaardigheden | Jonker, G.G. (Gemma)
In de röntgenbuis gaat de röntgenstraling alle kanten op. Er is een
loodomhulsel aanwezig, waarbij aan de onderkant een klein venster
zit. Hier gaat de straling dan doorheen richting de patiënt. Het
loodomhulsel moet elk jaar gecontroleerd worden op scheuren, etc.
Maar het omhulsel laat eigenlijk altijd een beetje straling door, dit
wordt lekstraling genoemd. Rond de kathode is een kathode kapje
aanwezig, deze is negatief geladen. Dit zorgt ervoor dat de elektronen
zoveel mogelijk richting de anode gaan. Anders zou er ergens anders
in de buis röntgenstalen kunnen worden gevormd, wat “off focus
radiation” wordt genoemd. Een schematische weergave van dit kapje is te zien in de afbeelding.
Filterwaarde
De röntgenstraling moet verschillende lagen door, voordat het naar buiten treedt. Glaswand: rondom
kathode en anode, daarna door een olielaagje en vervolgens door het omhulingsvenster. Hierdoor
worden alleen de stralen met een hogere energie doorgelaten.
Er is een vacuüm in het glasgedeelte, zodat de elektronen tussen de anode en de kathode niet worden
gehinderd. Rondom de glaswand zit het olielaagje, deze zorgt voor elektrische isolatie.
DIT FIGUUR MOET JE KENNEN!
1: Thermoswitch, zorgt ervoor dat de buis
automatisch afslaat als hij te warm zou worden
2: Oliebad, zorgt voor thermische isolatie
3: Glaswand, rondom anode en kathode
4: Kathode
5: Anode
6: Loodmantel
Lichtvizier en diafragma
Het diafragma blok is aan de onderkant van de
röntgenbuis aanwezig. Hierin is een lampje met
een spiegel aanwezig. Deze geeft aan waar de
bundel zou komen. Het diafragma zelf bestaat
uit loodlammelen, waarmee je de bundel groter
en kleiner kan maken.
Het vaste filter bestaat dus uit:
• Glaswand röntgenbuis (buisvenster)
• Olielaagje
• Omhullingsvenster
• Lichtvizier/diafragma (+ dosis meter)
Buisbelastbaarheid – Overslaan is niet zo belangrijk
Buisbelastbaarheid of vermogen, de arbeid die per tijdseenheid kan worden geleverd, uitgedrukt in watt. 1
Ampère bij 1 volt geeft een vermogen van 1 watt. Bij afspraak geldt voor vaste-anodebuizen een tijdsduur
van 1 sec, voor draai-anodebuizen 0,1 sec.
EIGENSCHAPPEN VAN RÖNTGENSTRALEN – Erg belangrijk
Wisselwerking röntgenstraling en materie
• Geen interactie, straling gaat er doorheen dus geen schade
• Foto-elektrisch effect, volledige absorptie van de straling, zorgt voor de meeste schade
• Comptoneffect, verstrooiing van de straling binnen de patiënt, geeft ook veel schade
• Paarvorming, alleen bij hoge energiebronnen, komt dus niet voor bij röntgenbuizen
Hoe hoger de energie, hoe minder absorptie (beter voor patiënt), hoe meer strooistraling (hoe slechter
voor jou)
6
, Diagnostiek en Klinische Vaardigheden | Jonker, G.G. (Gemma)
Foto-elektrisch effect
Ontstaat doordat een inkomend röntgenfoton een
elektron uit zijn schil stoot en hierbij al zijn energie
kwijtraakt. De röntgenstraal wordt hierbij volledig
geabsorbeerd en de vrijgekomen plek wordt ingevuld
door een elektron van een verder gelegen schil. Hierbij
wordt een voor het materiaal karakteristieke foton
uitgezonden. Het uitgestoten elektron beweegt zich op
zijn beurt ook weer verder door het weefsel en kan
andere elektronen vrijmaken.
Sterk gebonden elektron (K-schil)
Comptoneffect
Ontstaat doordat een inkomend röntgenfoton een elektron
uit zijn schil stoot en hierbij niet al zijn energie verliest en in
een andere richting zelf verdergaat. Deze ontstane
strooistraling gaat alle richtingen uit. En is de belangrijkste
bron voor stralingsbelasting voor medewerkers.
Doordringen van röntgenstalen is afhankelijk van:
• De dikte ‘d’ van het object
• De dichtheid ‘ρ’ van het object
• Het atoomnummer ‘Z’ van het object Zwak gebonden elektron (buitenste schil)
• De golflengte ‘λ’ van de opvallende straling
Bij lagere energieën en dus hogere golflengtes is er een
groot verschil in absorptie bij verschillende weefsels.
Bot absorbeert veel straling, terwijl vet weinig absorbeert.
Hoe hoger de energie hoe kleiner dit
verschil wordt tussen de verschillende weefsels.
Relatieve absorptie
De effecten die optreden zijn afhankelijk van de energie
van de stralen bundel. Bij een lagere energie is er meer
foto-elektrisch effect. Bij een gemiddelde energie is er
meer compton effect
en bij hele hoge
energie is er
paarvorming.
Door het ioniserend vermogen heeft röntgenstralen oa:
• Fotografische werking
• Luminescerend vermogen
• Biologische werking
Fotografische werking
Plaatselijke verschillen in verzwakking van de stralenbundel nadat het door een
object is gegaan wordt gebruikt voor de beeldvorming. Dit kan op twee
manieren worden vastgelegd: analoog en digitaal. Op de foto is de analoge
manier te zien. Hierbij ligt er een cassette met een film erin onder de poot. De
stralenbundel wordt vastgelegd in een fotografische emulsie (zilverbromide) in
de film. Het zilverbromide raakt in aangeslagen toestand zodra er
röntgenstraling op valt. Er treedt dan zwarting op van het zilverbromide door het
ontstaan van metallischzilver. De verschillende gradaties in zwarting door de
verschillende mate van straling die op de plaat vallen zorgen uiteindelijk voor het beeld.
7
, Diagnostiek en Klinische Vaardigheden | Jonker, G.G. (Gemma)
Het zilverbromide is ook gevoelig voor normaal licht (tot rood licht), dus het
ontwikkelingsproces moet plaatsvinden in een donkere kamer met rood licht. Als je
hem buiten zo’n kamer openmaakt kan je hem niet meer gebruiken.
Bij het ontwikkelproces moet de belichte film in verschillende baden worden
gedompeld met chemicaliën waarna hij moet worden gedoogd. We hoeven de precieze
stappen en minuten per stap niet te weten. Maar het is een tijdrovend karweitje. (1
ontwikkelen (5 min), 2. Tussenspoelen (1 min), 3. Fixeren (3 min), 4. Nafixeren (15 min),
5. Naspoelen (30 min), 6. Drogen).
Er is ook een machine die het ontwikkelingsproces uitvoerd. Dit is een stuk sneller en
minder gevoelig voor artefacten. De uiteindelijke foto moet op een lichtkast worden
bekeken.
Bij de digitale vorm (computerradiografie) wordt er gebruikt gemaakt van een
fosforplaat. Deze plaat zit ook in een cassette, maar wordt middels een machine met
een laser ontwikkeld.
Luminescerend vermogen
Sommige stoffen (zoals röntgenfotonen) zijn in staat om energie op te
nemen en op een later moment uit te stoten als zichtbaar licht. Dit gebeurt
doordat de opgenomen foton een elektron in een aangeslagen toestand
brengt. Hij komt hierbij in een hogere baan terecht, wanneer de elektron
terugvalt wordt er zichtbaar licht uitgezonden. Deze eigenschap wordt
gebruikt bij versterkingsschermen, fluroscopie en thermoluminiscentie
dosimeter.
Versterkingsschermen worden gebruikt om met het licht dat ze uitzenden,
na bestralen met röntgenstralen, de analoge film te belichten. Omdat
zichtbaar licht meer effect heeft op de analoge film dan röntgenstralen, wordt zo het effect van de
röntgenstralen met een factor 50 versterkt. Ze worden in de cassette aan beide kanten van de röntgenfilm
geplaatst en versterken zo de beeld op de röntgenfilm. De kleine lichtbronnen die per foton ontstaan uit
de versterkingsschermen zijn wel wat groter dan het effect van de foton op de röntgenfilm, waardoor de
scherpte van de foto wat afneemt. Daarentegen kan er wel een lagere mAs gebruikt worden, waardoor de
opnametijd verkleint wordt en er dus ook minder stralingsbelasting is. Er zijn verschillnede
versterkingschermen met verschillende korrelgroottes. Hoe groter de korrel, hoe meer versterking maar
hoe minder scherp het beeld zou zijn.
Bij fluoroscopie (ook wel doorlichting genoemd) worden de uittredende röntgenstralen direct via een
luminescentie scherm omgezet in een beeld dat direct kan worden bekeken. Door de versterking is ook
een minder hoge stralingsdosis nodig. Precieze werking hoeft niet gekend te worden.
Links is een normaal röntgenbeeld van een ondervoet van een paard te zien. Dit wordt ook
wel een negatief genoemd. Rechts zie je een opname met een fluoroscopie. Dit noem je
een positief. Je ziet dat de kleuren zijn omgewisseld en dat het detail van de foto wat
minder is.
De doorlichting wordt gebruikt bij gezelschapsdieren om bijvoorbeeld een tracheacollaps
in beeld te brengen. Het is een dynamische opname tijdens de ademhaling.
Op de afbeelding zie je een thermoluminiscentie dosimeter. In deze dosimeter is een
thermoluminiscentie film aanwezig die waneer er rontgenstralen opvallen de energie kan
vasthouden door de elektronen in een hogere baan te houden. Door de film te verhitten
vallen de elektronen terug en wordt er op dat moment zichtbaar licht uitgestraald. Hierdoor
kan de hoeveelheid blootgestelde straling worden bepaald. De resultaten van de badge
worden eens in de zoveel tijd afgelezen. Elke medewerker wordt in een stralingscategorie
ingedeeld. Het is per categorie afhankelijk of je verplicht een dosimeter moet dragen of niet.
BIOLOGISCHE WERKING
8
, Diagnostiek en Klinische Vaardigheden | Jonker, G.G. (Gemma)
Biologische effecten van ioniserende straling vinden hun oorsprong hoofdzakelijk in de beschadiging van
DNA-moleculen. Daarnaast kunnen beschadigingen aan de celmembraan en de celkernmembraan een
rol spelen. Direct effect op organische moleculen door energieafgifte van ioniserende straling.
Indirect effect via de vorming van H· en OH· radicalen en beschadiging van vitale moleculen van de cel,
met name het DNA.
Invloed van röntgenstraling op biologisch materiaal: MOET JE KENNEN
1. Groeibelemmerend
2. Epitheelverwoestend
3. Ontstekingsverwekkend
4. Genenbeschadigend
Gevolgen van röntgenstraling op celniveau:
1. Directe celdood
2. Celdood tijdens de deling
3. Verlies van het vermogen tot deling
4. Verlies van bepaalde eigenschappen -> mogelijkheid van ontstaan van mutaties
5. Geringe veranderingen waarbij herstelmogelijk is
Classificatie van biologische effecten:
1. De plaats waar het effect zichtbaar wordt, in de bestraalde persoon of in diens nageslacht
a. Somatische (bestraalde persoon) vs genetische (nageslacht) effecten
2. Het tijdstip waarop het effect zichtbaar wordt
a. Vroege of acute (binnen 3 weken na opgelopen stralingsdosis) vs late (tot wel 20 jaar na
stralingsdosis) effecten
3. De aard van het effect
a. Deterministische vs stochastische effecten
Eigenschappen deterministische effecten:
1. Drempeldosis
2. Dosis-effectrelatie
3. Ernst effect neemt toe met de dosis
Een voorbeeld is het ontstaan van stralingsziekten zoals hoofdpijn en maagdarmproblemen. Deze
effecten treden vaak op korte termijn op, maar hier is vaak een hoge dosis voor nodig. Zoals ook bij een
therapeutische stralingsdosis.
Eigenschappen stochastische effecten:
1. Geen drempeldosis
2. Dosis-kansrelatie
3. Ernst effect onafhankelijk van dosis
Een voorbeeld is het ontstaan van tumoren. Deze effecten treden vaak pas op na een langere termijn en
bij een lagere dosis zoals bijvoorbeeld strooistraling.
Omwille van deze biologische effecten is het belangrijk dat de patiënt en onderzoeker aan zo min mogelijk
straling te moeten worden blootgesteld. ALARA: As Low As Reasonably Achievable! Dus zo min mogelijk
als redelijk mogelijk.
KWADRATENWET
Belangrijke wet die gebruikt kan worden in de uitwerking van het ALARA-
principe. Wordt verwacht dat je dit goed kent!
De intensiteit van de straling op een zeker vlak is omgekeerd evenredig
met het kwadraat van de afstand van dat vlak tot de bron.
IA: IB = B2:A2
9
, Diagnostiek en Klinische Vaardigheden | Jonker, G.G. (Gemma)
•
IA intensiteit op afstand A
•
IB intensiteit op afstand B
•
B2 (afstand van B2)
•
A2 afstand van A2
Dit betekent dat als je de afstand tot de bron verdubbeld de stralingsintensiteit/dosis met het kwadraat
van die afstand verminderd.
Voorbeeld:
I80 cm: I100 cm = 1002 : 802
I80 cm = (10000: 6400) x I100 cm
I80 cm = 1,56 x I100 cm
Intensiteit op 80cm is 1,56 keer zo groot dan op 100 cm.
Dit kan je ook andersom gebruikten voor de belichting van de foto en de intensiteit van de straling. Om
dezelfde belichting van de foto te houden kan het mAs-getal op 80 cm veel lager zijn dan op 100 cm:
mAs80 cm = 1/1,56 x mAs100 cm =0,64 x mAs100 cm.
In de praktijk betekent het dat je altijd zoveel mogelijk afstand moet zien te houden van de stralingsbron.
Probeer ook zo goed mogelijk de diafragmeren. De strooistraling ontstaat namelijk voornamelijk in de
patiënt en dus binnen het diafragma. De handschoenen beschermen niet tegen de straling uit de primaire
bundel, maar beschermen alleen tegen de strooistraling van de lagere energie.
Belangrijk om een loodschort, schildklierbeschermers en handschoenen (als je in de buurt van de
strooistraling komt) te dragen. Doe een stap naar achteren als het kant, want dat scheelt enorm met de
strooistraling! De badge moet richting de stralingsbron en altijd buiten je schort gedragen worden.
WEBLECTURE DEEL 2
Inhoud:
• Wetgeving
• Technische aspecten met betrekking tot de beeldvorming
WETGEVING
In Europa heeft de Europese Commissie de Euratom opgericht. Dis is de Europese Gemeenschap voor
Atoomenergie. Daaraan vastzit het ICRP de internationale commissie voor radiologische bescherming
met betrekking tot ioniserende straling. In Nederland is uit de ICRP de Kernenergiewet gekomen, deze
stamt uit 1963. Op basis van deze wet kunnen vergunningen worden verleend. Er staat vooral
uitvoeringsbesluiten: besluit stralenbescherming, vervoersbesluit, besluit radioactief schroot, etc.
De kernenergiewet is een zogenaamde raamwet of kaderwet, waarin alleen globale regels worden
gegeven. Deze regels worden nader uitgewerkt in besluiten, algemene maatregelen en ministeriële
beschikkingen.
10
