Ontwikkelingspsychologie
Week 1 10/02/2025
Ontwikkelingspsychologie: brede, multidisciplinaire wetenschappelijke discipline met als
doel ontwikkeling te beschrijven, verklaren en te optimaliseren.
Wat is ontwikkeling? -> De ordelijke, systematische voortgang en verandering over de life-
span op fysieke, biologische en/of psychologische gebieden als gevolg van biologische rijping
en/of leren.
- Psychologische gebieden: lichamelijk, cognitief, metacognitief, sociaal en emotioneel.
- Ontwikkeling is een (dis)continu en cumulatief proces dat holistisch en zeer plastisch is en
sterk beïnvloed wordt persoons- en omgevingsfactoren maar ook door de historische en
culturele context waarin het plaatsvindt.
- Prenatale, perinatale en postnatale ontwikkelingsfasen.
Wat hoort ook bij ontwikkeling?
- Normatieve leeftijd gerelateerde invloeden: biologische en omgevingsinvloeden die
horen bij een bepaalde leeftijdsgroep (die in principe voor alle individuen van die
groep gelden, zoals de puberteit, of pensionering).
- Normatieve geschiedenis gerelateerde invloeden: invloeden die horen bij een behaalde
generatie of cohorten, zoals technologische revoluties (zoals de computer of AI,
international conflicten, klimaatcrisis).
- Niet-normatieve life events: invloeden die grote impact kunnen hebben maar die
relatief uniek zijn voor een individu, zoals overlijden van een kind, de loterij winnen).
Onderzoeksstrategieën:
Wetenschappelijke methode: gebruik van objectieve data, valide en betrouwbare methoden
om de levensvatbaarheid van theorieën te bepalen.
-> Dataverzameling a.d.h.v.:
- zelf-rapportages (vragenlijsten, interviews, dagboek).
- klinische methoden (dezelfde startvraag maar response van het kind bepaalt de volgende
vraag).
- observationele methoden (lab- of natuurlijke omgeving, in gestructureerde of
ongestructureerde vorm).
- case-studies (N=1).
- etnografische methoden (leven met deelnemen aan).
- psychofysiologische methoden (hersenactiviteit, hart, e.d.).
Designs hfd. 1, tabel 1.5 en 1.6
,Prenatale ontwikkeling:
Van conceptie tot geboorte;
Zygote (conceptie t/m implantatie, 10-14 dagen)
- Bevruchte eicel reist via eileiders richting baarmoeder, tijdens deze reis (na 24uur)
begint het opdelingsproces.
- De trofoblast is de buitenste cellaag van de blastocyste (vier dagen na
bevruchting aanwezig), trofoblasten zijn belangrijk voor het leveren van
voedingsstoffen en ontwikkelen zich later tot een groot deel van de placenta.
- ‘Venster van implantatie’, duurt 48 uur en vindt plaats tussen dag 7 en 9.
Embryo (begin week 3 t/m week 8, vorming van alle organen en hartslag)
- Eenmaal ingenesteld -> buitenstel laag van de blastocyste vormt 4
belangrijke supportsystemen:
- Amnion: waterdichte zak met vocht ter bescherming tegen klappen,
regeling temperatuur en gewichtloze omgeving (bevordering beweging
embryo).
- Dooierzak: produceert bloedcellen voor embryo, zak zit vast aan de
chorion.
- Chorion: omkleding van het amnion, en later de bekleding van placenta.
- Allantois: vormt navelstreng van het embryo.
- Placenta en navelstreng zorgen voor uitwisseling van zuurstof en voeding
(1 ader) en afvoer van afvalstoffen (2 slagaders).
Embryonale schijf vormt 3 lagen:
- Ectoderm: zenuwstelsel, huid en haar.
- Mesoderm: spieren, botten, bloedsomloop.
- Endoderm: spijsverteringsstelsel, longen, urinewegen en andere vitale organen.
Hersen- en ruggengraatontwikkeling
- Snelle ontwikkeling zenuwstelsel
- Ectoderm: neurale buis (primitieve ruggengraad).
- Na 3 ½ week zwelt het bovenste deel -> vorming hersenen.
- Hierna het proces van proliferatie (vorming nieuwe cellen) en
migratie (cellen migreren naar hun bestemming).
Foetus (week 9 tot geboorte)
- Maand 4 is foetus erg actief (gemiddeld 1 beweging/minuut).
- Vorming van lanugo (dons over hele lijfje) met vernix (dikke, beschermende creme).
- Levensvatbaarheid 22-26/28 weken.
- Tussen 30-40 weken ontstaat slaap/waak ritme.
- Foetushouding, baarmoeder trekt samen/ontspant.
Omgevingsinvloeden op prenatale ontwikkeling:
Teratogenen = elke ziekte, medicijn of andere omgevingsfactor die een zich ontwikkeld
embryo of foetus kan schaden door fysieke misvormingen, ernstig vertraagde groei, blindheid,
hersenbeschadiging of zelfs dood te veroorzaken. De effecten zijn het grootst tijdens de
sensitieve periode. Zowel vaderlijke als moederlijke teratogenen hebben invloed op de
embryo/foetus.
Barker hypothese =
, Week 2 17/02/2025 – cognitieve ontwikkeling
Wat is cognitie? -> de activiteit van het weten en de mentale processen waarmee mensen
kennis verwerven en gebruiken om problemen op te lossen. De cognitieve processen die ons
helpen om de omgeving te begrijpen en ons eraan aan te passen, omvatten activiteiten als
aandacht hebben, waarnemen, leren, denken en onthouden.
Cognitieve ontwikkeling = verandering in cognitie/mentale processen.
Piaget (genetische epistemologie = de experimentele studie van de oorsprong van kennis)
Constructivistische theorie= interactie met objecten om tot leren en ontwikkeling te komen.
‘Kind als wetenschapper’.
Van cognitieve ontwikkeling naar sociale en taalontwikkeling.
Intelligentie; een elementaire levensfunctie voor aanpassing aan eisen van de omgeving.
Het doel van intellectuele activiteit = het produceren van een evenwichtige of harmonieuze
relatie tussen iemands denkprocessen en de omgeving.
Kennis verweren via schema’s:
Gevormd door organisatie en adaptatie;
Organisaties = combineren van bestaande schema’s tot nieuwe, complexere schema’s met als
doel het bevorderen van adaptie.
Adaptie = assimilatie, ervaringen worden geïnterpreteerd aan de hand van huidige cognitieve
ontwikkelingsstadium en bestaande thema’s; accommodatie, nieuwe stimuli of
gebeurtenissen worden ondergebracht in aangepaste schema’s of nieuwe schema’s worden
gemaakt.
Invariante (fixed) ontwikkeling sequentie = een reeks ontwikkelingen die plaatsvindt in een
bepaalde volgorde, omdat elke ontwikkeling in de reeks een voorwaarde is voor een latere.
Hierbij is het niet mogelijk een fase over te slaan en is de volgorde van de fasen voor elk kind
hetzelfde.
Sensomotorische fase (0-2 jr) = reflexen van baby worden verbonden met ervaringen die zij
opdoen. Ontwikkeling van probleemoplossende vaardigheden, imitatie en object-permanentie.
Imitatie begint pas bij baby’s van 8-12 maanden oud. Deze zijn onnauwkeurig, en
worden nauwkeuriger tussen de 12-18 maanden. Uitgestelde imitatie verschijnt tussen
de 18-24 maanden.
Objectpermanentie is het besef dat objecten blijven bestaan wanneer ze niet zichtbaar
of waarneembaar zijn via andere zintuigen.
Preoperationele fase (2-7 jr) = denken op symbolisch niveau (beelden en woorden gebruiken)
maar nog zonder cognitieve handelen. 2 subfasen:
Preconceptuele periode (2-4 jr); beginnende taalontwikkeling.
Intuïtieve periode (4-7 jr); minder egocentrisch, decentratie, reality/appearance.
Theory of mind = begrip van hoe menselijke geest werkt, de kennis dat mensen cognitieve
wezens zijn en dat hun mentale toestanden (zoals intenties) niet altijd duidelijk zijn of
toegankelijk zijn voor anderen. Ons gedrag en het gedrag van anderen is gebaseerd op wat we
weten, of geloven, wat we willen, of verlangen.
False-belief task is mogelijk door gebrek aan inlevingsvermogen.
Week 1 10/02/2025
Ontwikkelingspsychologie: brede, multidisciplinaire wetenschappelijke discipline met als
doel ontwikkeling te beschrijven, verklaren en te optimaliseren.
Wat is ontwikkeling? -> De ordelijke, systematische voortgang en verandering over de life-
span op fysieke, biologische en/of psychologische gebieden als gevolg van biologische rijping
en/of leren.
- Psychologische gebieden: lichamelijk, cognitief, metacognitief, sociaal en emotioneel.
- Ontwikkeling is een (dis)continu en cumulatief proces dat holistisch en zeer plastisch is en
sterk beïnvloed wordt persoons- en omgevingsfactoren maar ook door de historische en
culturele context waarin het plaatsvindt.
- Prenatale, perinatale en postnatale ontwikkelingsfasen.
Wat hoort ook bij ontwikkeling?
- Normatieve leeftijd gerelateerde invloeden: biologische en omgevingsinvloeden die
horen bij een bepaalde leeftijdsgroep (die in principe voor alle individuen van die
groep gelden, zoals de puberteit, of pensionering).
- Normatieve geschiedenis gerelateerde invloeden: invloeden die horen bij een behaalde
generatie of cohorten, zoals technologische revoluties (zoals de computer of AI,
international conflicten, klimaatcrisis).
- Niet-normatieve life events: invloeden die grote impact kunnen hebben maar die
relatief uniek zijn voor een individu, zoals overlijden van een kind, de loterij winnen).
Onderzoeksstrategieën:
Wetenschappelijke methode: gebruik van objectieve data, valide en betrouwbare methoden
om de levensvatbaarheid van theorieën te bepalen.
-> Dataverzameling a.d.h.v.:
- zelf-rapportages (vragenlijsten, interviews, dagboek).
- klinische methoden (dezelfde startvraag maar response van het kind bepaalt de volgende
vraag).
- observationele methoden (lab- of natuurlijke omgeving, in gestructureerde of
ongestructureerde vorm).
- case-studies (N=1).
- etnografische methoden (leven met deelnemen aan).
- psychofysiologische methoden (hersenactiviteit, hart, e.d.).
Designs hfd. 1, tabel 1.5 en 1.6
,Prenatale ontwikkeling:
Van conceptie tot geboorte;
Zygote (conceptie t/m implantatie, 10-14 dagen)
- Bevruchte eicel reist via eileiders richting baarmoeder, tijdens deze reis (na 24uur)
begint het opdelingsproces.
- De trofoblast is de buitenste cellaag van de blastocyste (vier dagen na
bevruchting aanwezig), trofoblasten zijn belangrijk voor het leveren van
voedingsstoffen en ontwikkelen zich later tot een groot deel van de placenta.
- ‘Venster van implantatie’, duurt 48 uur en vindt plaats tussen dag 7 en 9.
Embryo (begin week 3 t/m week 8, vorming van alle organen en hartslag)
- Eenmaal ingenesteld -> buitenstel laag van de blastocyste vormt 4
belangrijke supportsystemen:
- Amnion: waterdichte zak met vocht ter bescherming tegen klappen,
regeling temperatuur en gewichtloze omgeving (bevordering beweging
embryo).
- Dooierzak: produceert bloedcellen voor embryo, zak zit vast aan de
chorion.
- Chorion: omkleding van het amnion, en later de bekleding van placenta.
- Allantois: vormt navelstreng van het embryo.
- Placenta en navelstreng zorgen voor uitwisseling van zuurstof en voeding
(1 ader) en afvoer van afvalstoffen (2 slagaders).
Embryonale schijf vormt 3 lagen:
- Ectoderm: zenuwstelsel, huid en haar.
- Mesoderm: spieren, botten, bloedsomloop.
- Endoderm: spijsverteringsstelsel, longen, urinewegen en andere vitale organen.
Hersen- en ruggengraatontwikkeling
- Snelle ontwikkeling zenuwstelsel
- Ectoderm: neurale buis (primitieve ruggengraad).
- Na 3 ½ week zwelt het bovenste deel -> vorming hersenen.
- Hierna het proces van proliferatie (vorming nieuwe cellen) en
migratie (cellen migreren naar hun bestemming).
Foetus (week 9 tot geboorte)
- Maand 4 is foetus erg actief (gemiddeld 1 beweging/minuut).
- Vorming van lanugo (dons over hele lijfje) met vernix (dikke, beschermende creme).
- Levensvatbaarheid 22-26/28 weken.
- Tussen 30-40 weken ontstaat slaap/waak ritme.
- Foetushouding, baarmoeder trekt samen/ontspant.
Omgevingsinvloeden op prenatale ontwikkeling:
Teratogenen = elke ziekte, medicijn of andere omgevingsfactor die een zich ontwikkeld
embryo of foetus kan schaden door fysieke misvormingen, ernstig vertraagde groei, blindheid,
hersenbeschadiging of zelfs dood te veroorzaken. De effecten zijn het grootst tijdens de
sensitieve periode. Zowel vaderlijke als moederlijke teratogenen hebben invloed op de
embryo/foetus.
Barker hypothese =
, Week 2 17/02/2025 – cognitieve ontwikkeling
Wat is cognitie? -> de activiteit van het weten en de mentale processen waarmee mensen
kennis verwerven en gebruiken om problemen op te lossen. De cognitieve processen die ons
helpen om de omgeving te begrijpen en ons eraan aan te passen, omvatten activiteiten als
aandacht hebben, waarnemen, leren, denken en onthouden.
Cognitieve ontwikkeling = verandering in cognitie/mentale processen.
Piaget (genetische epistemologie = de experimentele studie van de oorsprong van kennis)
Constructivistische theorie= interactie met objecten om tot leren en ontwikkeling te komen.
‘Kind als wetenschapper’.
Van cognitieve ontwikkeling naar sociale en taalontwikkeling.
Intelligentie; een elementaire levensfunctie voor aanpassing aan eisen van de omgeving.
Het doel van intellectuele activiteit = het produceren van een evenwichtige of harmonieuze
relatie tussen iemands denkprocessen en de omgeving.
Kennis verweren via schema’s:
Gevormd door organisatie en adaptatie;
Organisaties = combineren van bestaande schema’s tot nieuwe, complexere schema’s met als
doel het bevorderen van adaptie.
Adaptie = assimilatie, ervaringen worden geïnterpreteerd aan de hand van huidige cognitieve
ontwikkelingsstadium en bestaande thema’s; accommodatie, nieuwe stimuli of
gebeurtenissen worden ondergebracht in aangepaste schema’s of nieuwe schema’s worden
gemaakt.
Invariante (fixed) ontwikkeling sequentie = een reeks ontwikkelingen die plaatsvindt in een
bepaalde volgorde, omdat elke ontwikkeling in de reeks een voorwaarde is voor een latere.
Hierbij is het niet mogelijk een fase over te slaan en is de volgorde van de fasen voor elk kind
hetzelfde.
Sensomotorische fase (0-2 jr) = reflexen van baby worden verbonden met ervaringen die zij
opdoen. Ontwikkeling van probleemoplossende vaardigheden, imitatie en object-permanentie.
Imitatie begint pas bij baby’s van 8-12 maanden oud. Deze zijn onnauwkeurig, en
worden nauwkeuriger tussen de 12-18 maanden. Uitgestelde imitatie verschijnt tussen
de 18-24 maanden.
Objectpermanentie is het besef dat objecten blijven bestaan wanneer ze niet zichtbaar
of waarneembaar zijn via andere zintuigen.
Preoperationele fase (2-7 jr) = denken op symbolisch niveau (beelden en woorden gebruiken)
maar nog zonder cognitieve handelen. 2 subfasen:
Preconceptuele periode (2-4 jr); beginnende taalontwikkeling.
Intuïtieve periode (4-7 jr); minder egocentrisch, decentratie, reality/appearance.
Theory of mind = begrip van hoe menselijke geest werkt, de kennis dat mensen cognitieve
wezens zijn en dat hun mentale toestanden (zoals intenties) niet altijd duidelijk zijn of
toegankelijk zijn voor anderen. Ons gedrag en het gedrag van anderen is gebaseerd op wat we
weten, of geloven, wat we willen, of verlangen.
False-belief task is mogelijk door gebrek aan inlevingsvermogen.
