Samenvatting Hoorcollege’s Inl. Psych
Week 1 (HC 1+2)
HC1: Fundamenten van de Psychologie
Psychologie= een academisch discipline, maar ook de wetenschap naar menselijk gedrag en mentale
processen.
Psychiatrie is een medisch discipline, gericht op het genezen van psychopathologie.
Toegepaste psychologie is geen academisch discipline, het is gericht op het toepassen van
psychologische kennis.
Psychologie overlapt met heel veel disciplines:
Wetenschap= het beantwoorden van vragen door het systematisch verzamelen en analyseren van
observeerbare data.
Psychologie is een emperische wetenschap, dit houdt in dat er observaties worden gebruikt in de
wetenschap:
- Sociale wetenschappen
Psychologie
Neurowetenschap
- Natuurwetenschappen
Neurowetenschap
Natuurkunde
Pseudowetenschappen= fenomenen of disciplines die pretenderen wetenschappelijk te zijn.
Ze houden zich niet aan de regels van wetenschap:
- Duidelijke operationalisatie van begrippen: het moet duidelijk zijn wat begrippen zijn en hoe
ze worden gemeten.
- Falsifieerbaarheid: een wetenschappelijke theorie moet verworpen kunnen worden.
- Actiemechanismen: achterliggende mechanismen moeten verklaarbaar zijn.
Bij een correlatie zie je een verband tussen twee dingen, maar het hoeft niet perse zo te zijn dat het
een door het ander komt (causaal verband). Het kan zijn dat er een derde factor zorgt voor de
observatie, maar dat deze derde factor niet bij het onderzoek betrokken is.
,VB: Succesvol op werk en toegenomen alcohol consumptie. Sociale vaardigheid kan echter ook voor
beide zorgen.
Niet alle theorieën zijn toetsbaar, denk bijvoorbeeld aan ethische limitaties.
Onderzoeken die tegenwoordig niet meer ethisch verantwoord zouden zijn:
- Milgram’s gehoorzaamheidsexperiment:
Random indeling in leraar en leerling groep. Leraar moet de leerling overhoren, bij een fout
antwoord krijgt de leerling een schok. Leraar wordt begeleid door een onderzoeker om de
schok toe te dienen. Voltage wordt steeds hoger, ondanks “gillen” leerling. De onderzoeker
moedigt de leraar om door te gaan, zelfs tot dodelijke voltages. Een heel groot deel van de
mensen dient dit voltage toe.
Onderzoeken die vroeger niet ethisch waren maar nu wel:
- Onderzoek naar genetische aanleg voor crimineel gedrag van Buikhuisen:
In de jaren 70 was het idee van een genetische aanleg voor crimineel gedrag een
onacceptabel idee. Het zou het gevolg zijn van een oneerlijke maatschappij. Tegenwoordig
weten we echter dat de korte variant van het MAOA-gen weldegelijk de kans op crimineel
gedrag vergroot.
Verder zijn er ook veel dingen die we vroeger niet konden onderzoeken maar nu wel, dat geeft ook
weer nieuwe ethische dillema’s:
Zo werd er op FB een persoonlijkheidsvragenlijst openbaar gemaakt die later voor politieke
doeleinden werd gebruikt in plaats van persoonlijkheidsonderzoek.
Het is erg belangrijk om kritisch/sceptisch te blijven tijdens onderzoek, zo onderschep je effecten
zoals:
Observer expectancy effect= ongewenste beïnvloeding van het resultaat door de onderzoeker.
VB: Kluger Hans;
Het baasje maakt bepaalde kleine bewegingen als het goede antwoord gegeven is. Paard stopt
daardoor met verder tikken.
VB: Facilitated communication;
Typen mogelijk maken door hand te ondersteunen. Ineens werden er door deze patiënten met
beperking heel veel meldingen gedaan van seksueel misbruik. Hierdoor belandde een deel van deze
kinderen in pleegzorg. Toen bleek dat wanneer de meldingen gedaan werden de facilitator geloofde
dat er een verband was tussen de beperking en een verhoogde kans op seksueel misbruik. De
kinderen keken verder niet naar het toetsenbord tijden het typen, gebruikten te complexe taal, en
wijkt nooit af van de kennis van de facilitator. Er was spraken van het ideomotor effect= kleine
onbewuste bewegingen van de facilitator waren al voldoende om de hand te sturen.
Subject expectancy effect= ongewenste beïnvloeding van het resultaat door de proefpersoon.
VB: Placebo effect;
Grotere ingrepen (zoals chirurgie) zorgen voor een groter placebo effect. Maar zo ook grotere of
fellere pillen. Placebo effecten zijn voor een groot deel verantwoordelijk voor de effectiviteit van
SSRI’s, acupunctuur en homeopathie. Als je dit placebo effect uit wil sluiten van je resultaten naar
effectiviteit van een middel, geef je de controle groep een placebo middel in plaats van geen middel.
Drie fundamentele ideeën van de geschiedenis van psychologie:
1. Lichamelijke oorzaak van gedrag
- Vóór de 18e eeuw: filosofie en de kerk waren sterk met elkaar verbonden.
Dualisme:
Volgens de kerk bestaan mensen uit twee entiteiten: een materieel lichaam, en een
immateriële ziel. De ziel is niet te onderzoeken. Alleen mensen hebben een ziel,
dieren niet.
- Cartesiaans dualisme:
, Descartes ging toen mensen en dieren met elkaar vergelijken en kwam tot de
conclusie dat de ziel alleen verantwoordelijk was voor puur menselijke gedragingen:
denken. Als de ziel gedrag in werking wil zetten vanuit het lichaam dan moet er een
plek van interactie zijn→ de pijnappelklier (epifyse).
+ Biedt ruimte voor wat we weten over zintuigen en het zenuwstelsel.
+ Biedt ruimte voor het intuïtieve gevoel dat “er meer is”.
- Biedt maar zeer beperkte verklaringen.
- Hoe kan een immaterieel iets interactie hebben met een materieel iets.
- Het plaats de ziel buiten de wetenschap.
- Materialisme:
Thomas Hobbes stelde dat alles materieel is, de ziel vond hij een betekenisloos
concept. Alle menselijke gedragingen kunnen worden gezien als het resultaat van
fysieke processen. Deze processen vinden met name in de hersenen plaats.
- Lokalisatie van hersenfuncties:
Paul Broca ontdekte dat na schade aan verschillende hersengebieden er ook
verschillende beperkingen op traden. Zo kwam hij tot de conclusie dat verschillende
hersengebieden ook verschillende functies (van gedrag) bekleden.
Het gebied van Broca (spraak) is naar hem vernoemd. Zijn ontdekking heeft een
grote invloed op neurowetenschap gehad.
2. Rol van ervaring als oorzaak van gedrag
- Empirisme:
John Lock stelt dat kennis en cognitie voort komen uit zintuigelijke ervaringen.
Gedachten zijn niet het product van een ziel of vrije wil, maar een direct gevolg van
blootstelling aan de omgeving.
Een mens wordt geboren zonder enige kennis; als een Tabula Rasa. Ervaringen
dienen als verf; vanuit ervaringen vormt een mens kennis.
Het empirisme biedt een verklaring voor leren en herinnering middels association by
contiguity= concepten nabij in plaats of tijd worden met elkaar geassocieerd.
- Nativisme:
Bepaald gedrag is aangeboren is en niet geleerd. Er moet in een organisme een
mechanisme zijn voor waarneming, verwerking en opslag om iets te kunnen met de
ervaringen en externe stimuli van de omgeving.
Immanuel kant stelde dat er twee vormen van kennis zijn:
A priori= aangeboren kennis en leermechanismen, concepten als tijd en geluid.
A posteriori= aangeleerde kennis middels ervaring.
3. Rol van natuurlijke selectie als oorzaak van gedrag
- Evolutie theorie:
Darwin ontdekte dat soorten evolueren over generaties vanwege natuurlijke
selectie. Organismen verschillen van elkaar in fitness vanwege mutaties (toeval).
Bepaalde eigenschappen vergroten de kans op overleving en reproductie, deze
eigenschappen worden op die manier doorgegeven naar de volgende generatie
(=natuurlijke selectie).
- De evolutie theorie vult het nativisme aan; aangeboren eigenschappen/kennis
vanuit overerving (DNA).
- Vanuit de evolutietheorie ontstaat het functionalisme= gedrag heeft een functie.
Perspectieven van de psychologie:
1. Evolutionaire psychologie: hoe of waarom is bepaald gedrag in de loop van de evolutie
ontstaan? Welk gedrag verhoogt de kans op overleving en reproductie?
VB: Food preference;
Kinderen zijn gevoeliger voor bitter eten omdat veel giftige stoffen bitter zijn. Ze hebben nog
onvoldoende kennis over eetbaarheid waardoor het m.b.t. overleving voordelig is om niet
alles te willen eten.
, 2. Gedragsgenetica: hoe groot is de bijdrage van genen en erfelijke factoren aan de variabiliteit
van een eigenschap?
VB: Schizofrenie;
Bij eeneiige tweeling heeft de ander 50% kans op schizofrenie als 1 v.d. twee het heeft. Bij
twee-eiige tweelingen is deze kans lager. Dit duidt op een erfelijke component.
3. Biopsychologie/neurowetenschap: welke delen van het zenuwstelsel is betrokken bij welk
gedrag?
VB: Oorzaak gokverslaving;
Onverwachte beloning veroorzaakt een sterke activatie van de nucleus accumbens.
Dopamine versterkt vervolgens de koppeling tussen omgeving en gedrag.
4. Ontwikkelingspsychologie: gedragsverandering afhankelijk van leeftijd, welke processen
liggen daar aan ten grondslag?
VB: Piaget’s ontwikkelingsstadia;
Senorimotor stadium→ preoperationele stadium→ contreet-operationele stadium→
formeel-operationeel stadium
VB: Concervation principle;
Zelfde inhoud in twee glazen, eentje overschenken in een langwerpig glas en vragen in welke
meer zit. Een kind zal zeggen in het langwerpige glas, maar als ze ouder worden zullen ze
ineens begrijpen dat er in beide evenveel zit.
5. Leerpsychologie: veranderingen van gedrag door ervaringen aantonen. (klassieke en
operante conditionering).
VB: Little Albert;
Klassieke conditionering resulteerde in een aangeleerde angst voor pluizige dieren bij een
jong kind.
6. Cognitieve psychologie: gedrag verklaren vanuit mentale processen (=denken,
overtuigingen, bewust/onbewuste herinneringen).
VB: Onderzoek van Loftus;
Een video van een botsing laten zien en daarna vragen “hoe hard denk je dat de auto de
vrachtwagen raakte/ erop knalde?”. Bij het woord knalde werd altijd een hogere snelheid
geschat. Dit toont aan dat herinneringen beïnvloed worden door latere ervaringen.
7. Sociale psychologie: gedrag verklaren vanuit de invloed van sociale omgeving/sociale druk.
VB: Onderzoek van Asch;
Zeggen welke lijn even lang is als de standaard lijn, het antwoord is duidelijk maar je moet
als laatste antwoorden. De hele groep geeft hetzelfde (verkeerde) antwoord, blijf jij bij je
eigen antwoord of ga je mee met de groep? (=comformeren aan de groep).
8. Culturele psychologie: gedrag verklaren vanuit de cultuur waarin je leeft.
VB: gedrag toeschrijven aan externe/interne factoren;
Amerikanen benadrukken de rol van persoonlijkheid, inwoners van India benadrukken de rol
van omstandigheden. Dit effect is cultureel te noemen omdat je bij jongen kinderen nog geen
verschil ziet.
Week 1 (HC 1+2)
HC1: Fundamenten van de Psychologie
Psychologie= een academisch discipline, maar ook de wetenschap naar menselijk gedrag en mentale
processen.
Psychiatrie is een medisch discipline, gericht op het genezen van psychopathologie.
Toegepaste psychologie is geen academisch discipline, het is gericht op het toepassen van
psychologische kennis.
Psychologie overlapt met heel veel disciplines:
Wetenschap= het beantwoorden van vragen door het systematisch verzamelen en analyseren van
observeerbare data.
Psychologie is een emperische wetenschap, dit houdt in dat er observaties worden gebruikt in de
wetenschap:
- Sociale wetenschappen
Psychologie
Neurowetenschap
- Natuurwetenschappen
Neurowetenschap
Natuurkunde
Pseudowetenschappen= fenomenen of disciplines die pretenderen wetenschappelijk te zijn.
Ze houden zich niet aan de regels van wetenschap:
- Duidelijke operationalisatie van begrippen: het moet duidelijk zijn wat begrippen zijn en hoe
ze worden gemeten.
- Falsifieerbaarheid: een wetenschappelijke theorie moet verworpen kunnen worden.
- Actiemechanismen: achterliggende mechanismen moeten verklaarbaar zijn.
Bij een correlatie zie je een verband tussen twee dingen, maar het hoeft niet perse zo te zijn dat het
een door het ander komt (causaal verband). Het kan zijn dat er een derde factor zorgt voor de
observatie, maar dat deze derde factor niet bij het onderzoek betrokken is.
,VB: Succesvol op werk en toegenomen alcohol consumptie. Sociale vaardigheid kan echter ook voor
beide zorgen.
Niet alle theorieën zijn toetsbaar, denk bijvoorbeeld aan ethische limitaties.
Onderzoeken die tegenwoordig niet meer ethisch verantwoord zouden zijn:
- Milgram’s gehoorzaamheidsexperiment:
Random indeling in leraar en leerling groep. Leraar moet de leerling overhoren, bij een fout
antwoord krijgt de leerling een schok. Leraar wordt begeleid door een onderzoeker om de
schok toe te dienen. Voltage wordt steeds hoger, ondanks “gillen” leerling. De onderzoeker
moedigt de leraar om door te gaan, zelfs tot dodelijke voltages. Een heel groot deel van de
mensen dient dit voltage toe.
Onderzoeken die vroeger niet ethisch waren maar nu wel:
- Onderzoek naar genetische aanleg voor crimineel gedrag van Buikhuisen:
In de jaren 70 was het idee van een genetische aanleg voor crimineel gedrag een
onacceptabel idee. Het zou het gevolg zijn van een oneerlijke maatschappij. Tegenwoordig
weten we echter dat de korte variant van het MAOA-gen weldegelijk de kans op crimineel
gedrag vergroot.
Verder zijn er ook veel dingen die we vroeger niet konden onderzoeken maar nu wel, dat geeft ook
weer nieuwe ethische dillema’s:
Zo werd er op FB een persoonlijkheidsvragenlijst openbaar gemaakt die later voor politieke
doeleinden werd gebruikt in plaats van persoonlijkheidsonderzoek.
Het is erg belangrijk om kritisch/sceptisch te blijven tijdens onderzoek, zo onderschep je effecten
zoals:
Observer expectancy effect= ongewenste beïnvloeding van het resultaat door de onderzoeker.
VB: Kluger Hans;
Het baasje maakt bepaalde kleine bewegingen als het goede antwoord gegeven is. Paard stopt
daardoor met verder tikken.
VB: Facilitated communication;
Typen mogelijk maken door hand te ondersteunen. Ineens werden er door deze patiënten met
beperking heel veel meldingen gedaan van seksueel misbruik. Hierdoor belandde een deel van deze
kinderen in pleegzorg. Toen bleek dat wanneer de meldingen gedaan werden de facilitator geloofde
dat er een verband was tussen de beperking en een verhoogde kans op seksueel misbruik. De
kinderen keken verder niet naar het toetsenbord tijden het typen, gebruikten te complexe taal, en
wijkt nooit af van de kennis van de facilitator. Er was spraken van het ideomotor effect= kleine
onbewuste bewegingen van de facilitator waren al voldoende om de hand te sturen.
Subject expectancy effect= ongewenste beïnvloeding van het resultaat door de proefpersoon.
VB: Placebo effect;
Grotere ingrepen (zoals chirurgie) zorgen voor een groter placebo effect. Maar zo ook grotere of
fellere pillen. Placebo effecten zijn voor een groot deel verantwoordelijk voor de effectiviteit van
SSRI’s, acupunctuur en homeopathie. Als je dit placebo effect uit wil sluiten van je resultaten naar
effectiviteit van een middel, geef je de controle groep een placebo middel in plaats van geen middel.
Drie fundamentele ideeën van de geschiedenis van psychologie:
1. Lichamelijke oorzaak van gedrag
- Vóór de 18e eeuw: filosofie en de kerk waren sterk met elkaar verbonden.
Dualisme:
Volgens de kerk bestaan mensen uit twee entiteiten: een materieel lichaam, en een
immateriële ziel. De ziel is niet te onderzoeken. Alleen mensen hebben een ziel,
dieren niet.
- Cartesiaans dualisme:
, Descartes ging toen mensen en dieren met elkaar vergelijken en kwam tot de
conclusie dat de ziel alleen verantwoordelijk was voor puur menselijke gedragingen:
denken. Als de ziel gedrag in werking wil zetten vanuit het lichaam dan moet er een
plek van interactie zijn→ de pijnappelklier (epifyse).
+ Biedt ruimte voor wat we weten over zintuigen en het zenuwstelsel.
+ Biedt ruimte voor het intuïtieve gevoel dat “er meer is”.
- Biedt maar zeer beperkte verklaringen.
- Hoe kan een immaterieel iets interactie hebben met een materieel iets.
- Het plaats de ziel buiten de wetenschap.
- Materialisme:
Thomas Hobbes stelde dat alles materieel is, de ziel vond hij een betekenisloos
concept. Alle menselijke gedragingen kunnen worden gezien als het resultaat van
fysieke processen. Deze processen vinden met name in de hersenen plaats.
- Lokalisatie van hersenfuncties:
Paul Broca ontdekte dat na schade aan verschillende hersengebieden er ook
verschillende beperkingen op traden. Zo kwam hij tot de conclusie dat verschillende
hersengebieden ook verschillende functies (van gedrag) bekleden.
Het gebied van Broca (spraak) is naar hem vernoemd. Zijn ontdekking heeft een
grote invloed op neurowetenschap gehad.
2. Rol van ervaring als oorzaak van gedrag
- Empirisme:
John Lock stelt dat kennis en cognitie voort komen uit zintuigelijke ervaringen.
Gedachten zijn niet het product van een ziel of vrije wil, maar een direct gevolg van
blootstelling aan de omgeving.
Een mens wordt geboren zonder enige kennis; als een Tabula Rasa. Ervaringen
dienen als verf; vanuit ervaringen vormt een mens kennis.
Het empirisme biedt een verklaring voor leren en herinnering middels association by
contiguity= concepten nabij in plaats of tijd worden met elkaar geassocieerd.
- Nativisme:
Bepaald gedrag is aangeboren is en niet geleerd. Er moet in een organisme een
mechanisme zijn voor waarneming, verwerking en opslag om iets te kunnen met de
ervaringen en externe stimuli van de omgeving.
Immanuel kant stelde dat er twee vormen van kennis zijn:
A priori= aangeboren kennis en leermechanismen, concepten als tijd en geluid.
A posteriori= aangeleerde kennis middels ervaring.
3. Rol van natuurlijke selectie als oorzaak van gedrag
- Evolutie theorie:
Darwin ontdekte dat soorten evolueren over generaties vanwege natuurlijke
selectie. Organismen verschillen van elkaar in fitness vanwege mutaties (toeval).
Bepaalde eigenschappen vergroten de kans op overleving en reproductie, deze
eigenschappen worden op die manier doorgegeven naar de volgende generatie
(=natuurlijke selectie).
- De evolutie theorie vult het nativisme aan; aangeboren eigenschappen/kennis
vanuit overerving (DNA).
- Vanuit de evolutietheorie ontstaat het functionalisme= gedrag heeft een functie.
Perspectieven van de psychologie:
1. Evolutionaire psychologie: hoe of waarom is bepaald gedrag in de loop van de evolutie
ontstaan? Welk gedrag verhoogt de kans op overleving en reproductie?
VB: Food preference;
Kinderen zijn gevoeliger voor bitter eten omdat veel giftige stoffen bitter zijn. Ze hebben nog
onvoldoende kennis over eetbaarheid waardoor het m.b.t. overleving voordelig is om niet
alles te willen eten.
, 2. Gedragsgenetica: hoe groot is de bijdrage van genen en erfelijke factoren aan de variabiliteit
van een eigenschap?
VB: Schizofrenie;
Bij eeneiige tweeling heeft de ander 50% kans op schizofrenie als 1 v.d. twee het heeft. Bij
twee-eiige tweelingen is deze kans lager. Dit duidt op een erfelijke component.
3. Biopsychologie/neurowetenschap: welke delen van het zenuwstelsel is betrokken bij welk
gedrag?
VB: Oorzaak gokverslaving;
Onverwachte beloning veroorzaakt een sterke activatie van de nucleus accumbens.
Dopamine versterkt vervolgens de koppeling tussen omgeving en gedrag.
4. Ontwikkelingspsychologie: gedragsverandering afhankelijk van leeftijd, welke processen
liggen daar aan ten grondslag?
VB: Piaget’s ontwikkelingsstadia;
Senorimotor stadium→ preoperationele stadium→ contreet-operationele stadium→
formeel-operationeel stadium
VB: Concervation principle;
Zelfde inhoud in twee glazen, eentje overschenken in een langwerpig glas en vragen in welke
meer zit. Een kind zal zeggen in het langwerpige glas, maar als ze ouder worden zullen ze
ineens begrijpen dat er in beide evenveel zit.
5. Leerpsychologie: veranderingen van gedrag door ervaringen aantonen. (klassieke en
operante conditionering).
VB: Little Albert;
Klassieke conditionering resulteerde in een aangeleerde angst voor pluizige dieren bij een
jong kind.
6. Cognitieve psychologie: gedrag verklaren vanuit mentale processen (=denken,
overtuigingen, bewust/onbewuste herinneringen).
VB: Onderzoek van Loftus;
Een video van een botsing laten zien en daarna vragen “hoe hard denk je dat de auto de
vrachtwagen raakte/ erop knalde?”. Bij het woord knalde werd altijd een hogere snelheid
geschat. Dit toont aan dat herinneringen beïnvloed worden door latere ervaringen.
7. Sociale psychologie: gedrag verklaren vanuit de invloed van sociale omgeving/sociale druk.
VB: Onderzoek van Asch;
Zeggen welke lijn even lang is als de standaard lijn, het antwoord is duidelijk maar je moet
als laatste antwoorden. De hele groep geeft hetzelfde (verkeerde) antwoord, blijf jij bij je
eigen antwoord of ga je mee met de groep? (=comformeren aan de groep).
8. Culturele psychologie: gedrag verklaren vanuit de cultuur waarin je leeft.
VB: gedrag toeschrijven aan externe/interne factoren;
Amerikanen benadrukken de rol van persoonlijkheid, inwoners van India benadrukken de rol
van omstandigheden. Dit effect is cultureel te noemen omdat je bij jongen kinderen nog geen
verschil ziet.
