HC 1 – Introductie
Wat is bewustzijn?
Je hebt eigenlijk 2 systemen in het denken
1. Systeem 1
a. Snel / automatisch
b. Emotioneel (gedreven door:)
i. Impulsen / drives
ii. Gewoontes
iii. Overtuigingen
2. Systeem 2
a. Langzaam
b. Logisch
i. Reflectie
ii. Planning
iii. Probleemoplossing
c. Moet vaak proberen om systeem 1 onder controle te houden
d. Zou misschien gezien kunnen worden als het “bewuste” systeem
Het is lastig om bewustzijn goed te kunnen definiëren, maar vele pogingen komen vaak op hetzelfde
neer: hoe is het om iets te ervaren? Dus de subjectieve ervaring
Conclusie:
- Bewustzijn is moeilijk te definiëren
- Het bestaat uit ons gevoel van bewustzijn en hoe het is om iets te voelen
Subjectief!!
- Bewustzijn is gerelateerd aan
De vraag of we een vrije wil hebben
Religie en spiritualiteit
Altered states (bijv. door drugs)
Filosofie van bewustzijn
Dualisme
Dualistisch denken is dat de geest los zou staan van het lichaam.
Dit soort denken kan aan de basis liggen van:
- Religieuze overtuigingen
- Paranormale overtuigingen
- Astraal reizen
- Geloof in alternatieve geneeskunde
Oorsprong van dualisme
- Monisme vs. Dualisme
Monisme – geest en lichaam zijn hetzelfde
Dualisme – geest en lichaam zijn verschillend
Monisme en dualisme staan dus eigenlijk tegenover elkaar
- Oorsprong
Descartes (Cartesiaans dualisme)
ₓ Skeptisch: hoe kunnen we zeker zijn dat we überhaupt iets weten?
, ₓ I think, therefore I am
ₓ Substantie dualisme: lichaam (extended) vs. Geest (non-extended)
Maar ook: Plato vs. Aristoteles
Soorten dualisme
- Substantie dualisme – Descartes
De wereld bestaat uit 2 soorten stofjes
Dit levert het interactieprobleem op: hoe interacteren die 2 stofjes met elkaar?
- Property dualisme / Dual aspect theorie – Davidson
De wereld bestaat uit 1 soort stofje, maar dit kan beschreven worden met fysieke en
mentale termen
Je kunt de werkelijkheid dus op 2 manieren beschrijven, maar er zijn niet direct 2
verschillende stofjes
Gilbert Ryle: leverde kritiek op het dualisme het dogma van de ‘geest in de machine’
Daniel Dennett: had het over het Cartesiaans theater, dat er dus een soort beeldscherm in je hoofd is
waar alles op afgespeeld wordt. Maar dit levert ook een probleem op, want wie zit er daar dan achter?
Monisme
Er zijn meerdere monistische theorieën
- Fysicalisme (materalisme)
Epifenomenalisme
ₓ Mentale staten superveniëren fysieke
staten. Dus: mentale staten komen boven
op de fysieke staten
Functionalisme
ₓ Mentale staten kunnen op meerdere
manieren gerealiseerd worden
Identiteitstheorie
ₓ Mentale staten = staten van het brein
- Idealisme
Bewustzijn is de ultimate bron van realiteit, niet het fysieke spul
- Panpsychisme
Bewustzijn is een fundamentele eigenschap van het universum (zoals energie of
deeltjes)
- Mysterianisme
Het fysiek kunnen begrijpen van bewustzijn ligt buiten ons begrip
Psychologische benaderingen van bewustzijn
Volgens William James:
- Een monistische benadering
- Stroom van bewustzijn
- Introspectie / fenomenologie
,Het makkelijke vs. Moeilijke probleem
David Chalmers stelt dat er 2 soorten problemen zijn.
- Makkelijke problemen
De mechanismen (zoals aandacht of geheugen) kunnen worden aangesproken door
standaard cognitieve wetenschappen
- Moeilijk probleem
Hoe fysieke processen in het brein voor subjectieve ervaringen kunnen zorgen
En er zijn meerdere reacties op dit moeilijke probleem
1. Het moeilijke probleem kan niet worden opgelost
a. Nieuwe mysterianisme
2. Proberen op te lossen
a. Chalmers, Dualisme, Quantum fysica
3. Eerst de makkelijke problemen tackelen
a. Dehaene
4. Identificeer moeilijkere problemen, question het verschil
a. Miller
5. Er is geen moeilijk probleem
a. Churchland, Dennett
Gedachte-experimenten
worden gebruikt in de filosofie om argumenten te maken, om concepten te verduidelijken en om
redeneringsfallacies te ontmaskeren
Hierdoor wordt de relatie met het moeilijke probleem en qualia duidelijk
Qualia
- De subjectieve eigenschap van percepties
- Sensaties
- Bijv. de kleur rood, de geur van een roos, het gevoel van pijn
- Er is weinig discussie over dat de eigenschap bestaat, maar meer hoe het ervaren wordt
Hoe is het om een vleermuis te zijn?
Een gedachte-experiment van Thomas Nagel. Kunnen wij ons voorstellen hoe het is om een
vleermuis te zijn? Dat is eigenlijk bijna onmogelijk. Je kunt nooit écht weten hoe het voor een
vleermuis is, want jij bent geen vleermuis.
Mary de kleurwetenschapster
Een gedachte-experiment over een vrouw die haar hele leven al in een zwart-wit wereld leeft. Ze weet
wel alles over kleuren en hoe de kleurwaarneming in het brein werkt, maar ze heeft zelf nog nooit een
kleur gezien. Dus de vraag is of kennis over kleur hetzelfde is als kennis van kleur. Stel Mary zou haar
kamer uit komen, zou zij dan verbaasd zijn of niet?
Filosofische zombie
Stel je zou jezelf atoom voor atoom repliceren, zou die persoon dan ook jouw ervaringen/bewustzijn
hebben?
Illusies
- Intuïties over visuele perceptie
Visuele ervaringen zijn rijk gedetailleerd
, Dingen zijn binnen en buiten de visuele ervaring
Visus werkt door de representatie van de buitenwereld in het brein
Onderzoek naar visuele illusies challenges deze assumpties
Illusies leren ons iets over hoe we de wereld waarnemen. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen de
perceptuele input en subjectieve ervaring. Dit is handig in de speurtocht voor de neurale
overeenkomsten van bewustzijn (NCC).
Saccadische oogbewegingen
Ons brein vult de gaten in ons gezichtsveld in. Tijdens de saccades hebben we continu gaten van
enkele milliseconden, welke dan ingevuld worden zodat het allemaal één geheel lijkt
Conclusies
- Relevantie van visueel onderzoek voor het begrijpen van bewustzijn
- Onze ervaring van de buitenwereld is een “constructie”, geen representatie!
- Blindheid voor verandering & onaandachtige blindheid
- Visuele ervaring kan een illusie zijn
HC 2 – Het brein
Waar bevindt zich het bewustzijn?
Op de vraag waar in de hersenen het bewustzijn zich bevindt, worden verschillende antwoorden
gegeven. En dus ook de vraag: kun je meer leren over het bewustzijn door naar het brein te kijken?
Identiteitstheoristen & Eliminatieve materialisten
- Bewustzijn IS hersenactiviteit
Nieuwe Mysterians
- We kunnen het bewustzijn nooit begrijpen, zelfs met het meest gedetaileerde en subtiele
begrip van hoe het brein functioneert is het niet mogelijk het te begrijpen
- Gebaseerd op dualistische ideeën
Extended minders
- Om meer over het bewustzijn te weten, moet je ook kijken naar de geschiedenis van de
persoon, de wereld om hem heen en de interacties van de hersenen met die wereld
- Bewustzijn vindt niet plaats in de hersenen ~ Noë
Vaak komen we toch weer op het idee van het Cartesiaans theater. Alle bewust ervaren informatie
moet op een of andere manier “samenkomen” in de geest en/of het brein. Maar in bijvoorbeeld het
geval van het Cartesiaans theater roept dit weer een volgende vraag op: want wie zit er dan in het
hoofd te kijken naar dat beeldscherm? Zit er een homunculus in de homunculus? En zit daar dan weer
een homunculus in, etc.
Het Cartesiaans Materialisme is de visie dat er een cruciale finishlijn of grens is, ergens in de
hersenen. Dit markeert de plaats waar de volgorde van aankomst gelijk staat aan de volgorde van
presentatie in het bewustzijn. Want dat wat daar plaatsvindt is hetgeen waar je bewust van bent. Het is
als het ware een plek waar het samenkomt.
Het idee van een mentaal scherm zou niet kloppen. Er zou niet iemand zijn die daarnaar zit te kijken.
Maar wat er in feite alleen maar is, is het vuren van neuronen. En door te veronderstellen dat daar nog
iets achter ligt, maak je eigenlijk een filosofische fout. Want volgens Dennett is er niets meer dan dat.
Wat is bewustzijn?
Je hebt eigenlijk 2 systemen in het denken
1. Systeem 1
a. Snel / automatisch
b. Emotioneel (gedreven door:)
i. Impulsen / drives
ii. Gewoontes
iii. Overtuigingen
2. Systeem 2
a. Langzaam
b. Logisch
i. Reflectie
ii. Planning
iii. Probleemoplossing
c. Moet vaak proberen om systeem 1 onder controle te houden
d. Zou misschien gezien kunnen worden als het “bewuste” systeem
Het is lastig om bewustzijn goed te kunnen definiëren, maar vele pogingen komen vaak op hetzelfde
neer: hoe is het om iets te ervaren? Dus de subjectieve ervaring
Conclusie:
- Bewustzijn is moeilijk te definiëren
- Het bestaat uit ons gevoel van bewustzijn en hoe het is om iets te voelen
Subjectief!!
- Bewustzijn is gerelateerd aan
De vraag of we een vrije wil hebben
Religie en spiritualiteit
Altered states (bijv. door drugs)
Filosofie van bewustzijn
Dualisme
Dualistisch denken is dat de geest los zou staan van het lichaam.
Dit soort denken kan aan de basis liggen van:
- Religieuze overtuigingen
- Paranormale overtuigingen
- Astraal reizen
- Geloof in alternatieve geneeskunde
Oorsprong van dualisme
- Monisme vs. Dualisme
Monisme – geest en lichaam zijn hetzelfde
Dualisme – geest en lichaam zijn verschillend
Monisme en dualisme staan dus eigenlijk tegenover elkaar
- Oorsprong
Descartes (Cartesiaans dualisme)
ₓ Skeptisch: hoe kunnen we zeker zijn dat we überhaupt iets weten?
, ₓ I think, therefore I am
ₓ Substantie dualisme: lichaam (extended) vs. Geest (non-extended)
Maar ook: Plato vs. Aristoteles
Soorten dualisme
- Substantie dualisme – Descartes
De wereld bestaat uit 2 soorten stofjes
Dit levert het interactieprobleem op: hoe interacteren die 2 stofjes met elkaar?
- Property dualisme / Dual aspect theorie – Davidson
De wereld bestaat uit 1 soort stofje, maar dit kan beschreven worden met fysieke en
mentale termen
Je kunt de werkelijkheid dus op 2 manieren beschrijven, maar er zijn niet direct 2
verschillende stofjes
Gilbert Ryle: leverde kritiek op het dualisme het dogma van de ‘geest in de machine’
Daniel Dennett: had het over het Cartesiaans theater, dat er dus een soort beeldscherm in je hoofd is
waar alles op afgespeeld wordt. Maar dit levert ook een probleem op, want wie zit er daar dan achter?
Monisme
Er zijn meerdere monistische theorieën
- Fysicalisme (materalisme)
Epifenomenalisme
ₓ Mentale staten superveniëren fysieke
staten. Dus: mentale staten komen boven
op de fysieke staten
Functionalisme
ₓ Mentale staten kunnen op meerdere
manieren gerealiseerd worden
Identiteitstheorie
ₓ Mentale staten = staten van het brein
- Idealisme
Bewustzijn is de ultimate bron van realiteit, niet het fysieke spul
- Panpsychisme
Bewustzijn is een fundamentele eigenschap van het universum (zoals energie of
deeltjes)
- Mysterianisme
Het fysiek kunnen begrijpen van bewustzijn ligt buiten ons begrip
Psychologische benaderingen van bewustzijn
Volgens William James:
- Een monistische benadering
- Stroom van bewustzijn
- Introspectie / fenomenologie
,Het makkelijke vs. Moeilijke probleem
David Chalmers stelt dat er 2 soorten problemen zijn.
- Makkelijke problemen
De mechanismen (zoals aandacht of geheugen) kunnen worden aangesproken door
standaard cognitieve wetenschappen
- Moeilijk probleem
Hoe fysieke processen in het brein voor subjectieve ervaringen kunnen zorgen
En er zijn meerdere reacties op dit moeilijke probleem
1. Het moeilijke probleem kan niet worden opgelost
a. Nieuwe mysterianisme
2. Proberen op te lossen
a. Chalmers, Dualisme, Quantum fysica
3. Eerst de makkelijke problemen tackelen
a. Dehaene
4. Identificeer moeilijkere problemen, question het verschil
a. Miller
5. Er is geen moeilijk probleem
a. Churchland, Dennett
Gedachte-experimenten
worden gebruikt in de filosofie om argumenten te maken, om concepten te verduidelijken en om
redeneringsfallacies te ontmaskeren
Hierdoor wordt de relatie met het moeilijke probleem en qualia duidelijk
Qualia
- De subjectieve eigenschap van percepties
- Sensaties
- Bijv. de kleur rood, de geur van een roos, het gevoel van pijn
- Er is weinig discussie over dat de eigenschap bestaat, maar meer hoe het ervaren wordt
Hoe is het om een vleermuis te zijn?
Een gedachte-experiment van Thomas Nagel. Kunnen wij ons voorstellen hoe het is om een
vleermuis te zijn? Dat is eigenlijk bijna onmogelijk. Je kunt nooit écht weten hoe het voor een
vleermuis is, want jij bent geen vleermuis.
Mary de kleurwetenschapster
Een gedachte-experiment over een vrouw die haar hele leven al in een zwart-wit wereld leeft. Ze weet
wel alles over kleuren en hoe de kleurwaarneming in het brein werkt, maar ze heeft zelf nog nooit een
kleur gezien. Dus de vraag is of kennis over kleur hetzelfde is als kennis van kleur. Stel Mary zou haar
kamer uit komen, zou zij dan verbaasd zijn of niet?
Filosofische zombie
Stel je zou jezelf atoom voor atoom repliceren, zou die persoon dan ook jouw ervaringen/bewustzijn
hebben?
Illusies
- Intuïties over visuele perceptie
Visuele ervaringen zijn rijk gedetailleerd
, Dingen zijn binnen en buiten de visuele ervaring
Visus werkt door de representatie van de buitenwereld in het brein
Onderzoek naar visuele illusies challenges deze assumpties
Illusies leren ons iets over hoe we de wereld waarnemen. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen de
perceptuele input en subjectieve ervaring. Dit is handig in de speurtocht voor de neurale
overeenkomsten van bewustzijn (NCC).
Saccadische oogbewegingen
Ons brein vult de gaten in ons gezichtsveld in. Tijdens de saccades hebben we continu gaten van
enkele milliseconden, welke dan ingevuld worden zodat het allemaal één geheel lijkt
Conclusies
- Relevantie van visueel onderzoek voor het begrijpen van bewustzijn
- Onze ervaring van de buitenwereld is een “constructie”, geen representatie!
- Blindheid voor verandering & onaandachtige blindheid
- Visuele ervaring kan een illusie zijn
HC 2 – Het brein
Waar bevindt zich het bewustzijn?
Op de vraag waar in de hersenen het bewustzijn zich bevindt, worden verschillende antwoorden
gegeven. En dus ook de vraag: kun je meer leren over het bewustzijn door naar het brein te kijken?
Identiteitstheoristen & Eliminatieve materialisten
- Bewustzijn IS hersenactiviteit
Nieuwe Mysterians
- We kunnen het bewustzijn nooit begrijpen, zelfs met het meest gedetaileerde en subtiele
begrip van hoe het brein functioneert is het niet mogelijk het te begrijpen
- Gebaseerd op dualistische ideeën
Extended minders
- Om meer over het bewustzijn te weten, moet je ook kijken naar de geschiedenis van de
persoon, de wereld om hem heen en de interacties van de hersenen met die wereld
- Bewustzijn vindt niet plaats in de hersenen ~ Noë
Vaak komen we toch weer op het idee van het Cartesiaans theater. Alle bewust ervaren informatie
moet op een of andere manier “samenkomen” in de geest en/of het brein. Maar in bijvoorbeeld het
geval van het Cartesiaans theater roept dit weer een volgende vraag op: want wie zit er dan in het
hoofd te kijken naar dat beeldscherm? Zit er een homunculus in de homunculus? En zit daar dan weer
een homunculus in, etc.
Het Cartesiaans Materialisme is de visie dat er een cruciale finishlijn of grens is, ergens in de
hersenen. Dit markeert de plaats waar de volgorde van aankomst gelijk staat aan de volgorde van
presentatie in het bewustzijn. Want dat wat daar plaatsvindt is hetgeen waar je bewust van bent. Het is
als het ware een plek waar het samenkomt.
Het idee van een mentaal scherm zou niet kloppen. Er zou niet iemand zijn die daarnaar zit te kijken.
Maar wat er in feite alleen maar is, is het vuren van neuronen. En door te veronderstellen dat daar nog
iets achter ligt, maak je eigenlijk een filosofische fout. Want volgens Dennett is er niets meer dan dat.
