Psychologie samenvatting
College 1
Wat is psychologie?
De wetenschappelijke discipline die zich bezighoudt met het verklaren van gedrag en
de innerlijke processen die ten grondslag liggen aan dit gedrag. Bij het verklaren van
gedrag wordt verwezen naar die soorten oorzaken:
• Direct waarneembare oorzaak:
Oorzaken die je direct kunt zien, meten of waarnemen (doelpunt scoren is
waarneembare oorzaak voor juichen)
• Privaat toegankelijke oorzaak:
Alleen kenbaar voor persoon, niet voor anderen (liefdesverdriet is privaat
toegankelijke oorzaak voor huilen)
• Privaat ontoegankelijke oorzaak:
Niet kenbaar voor persoon en anderen (verklaringen voor gedrag zijn voor
persoon zelf niet toegankelijk)
Grondleggers van de psychologie
• Wilhelm Wundt
Opende eerste psychologisch laboratorium en wordt gezien als startschot voor
de wetenschappelijke psychologie. Wilhelm Wundt deed met name onderzoek
naar waarneming en waarnemingsdrempels.
• William James
Stichtte een ander psychologisch laboratorium aan Harvard universiteit. Deed
vooral onderzoek naar emoties.
Drie uitganspunten van de moderne psychologie
Psychologie wordt mogelijk gemaakt door de volgende drie uitganspunten
• Al het gedrag heeft een fysieke oorzaak:
Dualisme is standpunt dat ervan uitgaat dat lichaam en ziel gescheiden
entiteiten zijn. Filosoof René Descartes ontwikkelde een theorie om uit te
leggen hoe lichaam en geest met elkaar communiceren.
Materialisme is standpunt dat ervan uitgaat dat alle processen inclusief
gevoelens/gedachtes lichamelijk en stoffelijk zijn.
Idealisme gaat ervan uit dat er alleen maar geest is en dat zelfs lichaam
voortbrengsel is van onze geest.
Twee wetenschappelijke ontwikkelingen in 19e eeuw hebben belangrijke
bijdrage gehad aan idee dat alle gedrag fysieke oorzaken heeft.
Eerste ontwikkeling was het onderzoek naar reflexen bij dieren dat aantoonde
dat simpele fysieke prikkels konden leiden tot relatief complexe bewegingen.
Tweede ontwikkeling was inzicht van artsen die zagen dat schade aan
specifieke delen van brein resulteerden in specifieke afwijkingen van gedrag.
, • Gedrag wordt gevormd door ervaring:
Gedrag van mensen verandert als gevolg van ervaring, hierbij zijn
verschillende standpunten ingenomen door filosofen in het verleden.
Nativisten geloven dat meest essentiële menselijke gedragingen en
gedachten zijn aangeboren.
Empiristen geloven daarentegen mensen als onbeschreven blad geboren
worden en alles tijdens het leven moeten aanleren.
De waarheid ligt ergens in het midden en over respectievelijke bijdragen van
aanleg en ervaring verschillen psychologen nog steeds van mening → wordt
nature versus nurture debat genoemd.
• Gedrag wordt gevormd door natuurlijke selectie:
Mensen worden niet geboren als onbeschreven blad, maar erven aantal
belangrijke eigenschappen van voorouders. Bepaalde gedragingen,
gedachten en emoties vertonen wij omdat we behoren tot Homo Sapiens.
Mens is vormgegeven door eeuwenlang proces van natuurlijke selectie, zodat
we ter wereld komen met aanleg voor aantal belangrijke gedragingen en
psychologische eigenschappen.
Bepaalde gedragingen erf je dus omdat ze net als fysieke eigenschappen een
overlevingswaarde hebben. Verdriet en lachen hebben bijvoorbeeld
overlevingswaarde.
Iedereen is psycholoog
Iedereen heeft ideeën over mentale toestanden, motieven en hun relatie met gedrag.
Dit zijn bijvoorbeeld ideeën die algemeen bekend worden verondersteld. Belangrijk
om deze te onderscheiden van wetenschappelijke psychologie. Bepaalde valkuilen
zijn:
• Folk psychology:
Mensen verklaren gedrag van zichzelf en anderen door bepaalde mentale
kenmerken aan hen toe te schrijven. Kan nuttig zijn door ons bijvoorbeeld in
staat te stellen empathie voor innerlijk leven van anderen te voelen of te
communiceren over gedachten/gevoelens. Folk psychology moet niet verward
worden met wetenschappelijke psychologie, omdat aan wetenschappelijke
psychologie hele andere eisen worden gesteld.
• Gebruik van hypothetische constructen:
Hypothetische constructen zijn processen of entiteiten die je niet direct kunt
waarnemen, maar wel aantal omschreven eigenschappen bezitten, waarvan
we veronderstellen dat ze dingen kunnen veroorzaken. Bijvoorbeeld
intelligentie, is niet te zien maar we gaan er wel vanuit dat het verantwoordelijk
is voor de kwaliteit van studieprestaties.
• Gebruik van metaforen:
Metaforen maken van abstract idee iets concreets, iets dat je kunt ervaren.
Bijvoorbeeld ‘Truus is een wandelende encyclopedie’. Metaforen
vergemakkelijken communicatie. Belangrijk metafoor in psychologie is het
computermetafoor, waarbij brein wordt gezien als computer. Voorbeeld:
Informatie wordt opgeslagen in het langetermijngeheugen.
, Onderzoeksmethoden in de psychologie
In de psychologie worden verschillende onderzoeksmethoden gebruikt die te
classificeren zijn op 3 dimensies: het design, de setting en dataverzameling.
• Het soort design
- experimenteel: geeft inzicht in oorzakelijke relaties.
- correlationeel: wordt gekeken naar samenhang tussen twee variabelen, is
anders dan veroorzaking.
- beschrijvend: worden uitsluitend waarnemingen gedaan, geen relaties of
oorzakelijke verbanden.
• Setting
- Laboratorium-onderzoek: laboratoria zijn goede plaatsen om oorzakelijke
verbanden vast te stellen, omdat verstorende variabelen beter constant te
houden zijn. Een nadeel is dat de werkelijkheid vaak complexer is dan
versimpelde situatie in lab
- Veld-onderzoek: onderzoek wordt uitgevoerd in zo natuurlijk mogelijke
situatie. Voordeel is dus dat het realistisch is, nadeel is dat je weinig controle
hebt op verstorende variabelen.
• Dataverzameling
- Zelfrapportage: er wordt aan deelnemers gevraagd wat zij voelen/vinden of
welk gedrag zijn in bepaalde situaties zouden vertonen. Nadeel is invloed
van sociale wenselijkheid of verwachtingen van onderzoeker.
- Observatie: objectief vastleggen van reacties/gedragingen. Nadeel is dat het
een kunstmatige situatie is.
- Reactietijd-experimenten: veel gebruikt in de psychologie. Er wordt
aangenomen dat complexe processen meer tijd nodig hebben dan simpele.
Voordeel is dat complexe systemen op objectieve, systematische manier
onderzocht kunnen worden.
College 1
Wat is psychologie?
De wetenschappelijke discipline die zich bezighoudt met het verklaren van gedrag en
de innerlijke processen die ten grondslag liggen aan dit gedrag. Bij het verklaren van
gedrag wordt verwezen naar die soorten oorzaken:
• Direct waarneembare oorzaak:
Oorzaken die je direct kunt zien, meten of waarnemen (doelpunt scoren is
waarneembare oorzaak voor juichen)
• Privaat toegankelijke oorzaak:
Alleen kenbaar voor persoon, niet voor anderen (liefdesverdriet is privaat
toegankelijke oorzaak voor huilen)
• Privaat ontoegankelijke oorzaak:
Niet kenbaar voor persoon en anderen (verklaringen voor gedrag zijn voor
persoon zelf niet toegankelijk)
Grondleggers van de psychologie
• Wilhelm Wundt
Opende eerste psychologisch laboratorium en wordt gezien als startschot voor
de wetenschappelijke psychologie. Wilhelm Wundt deed met name onderzoek
naar waarneming en waarnemingsdrempels.
• William James
Stichtte een ander psychologisch laboratorium aan Harvard universiteit. Deed
vooral onderzoek naar emoties.
Drie uitganspunten van de moderne psychologie
Psychologie wordt mogelijk gemaakt door de volgende drie uitganspunten
• Al het gedrag heeft een fysieke oorzaak:
Dualisme is standpunt dat ervan uitgaat dat lichaam en ziel gescheiden
entiteiten zijn. Filosoof René Descartes ontwikkelde een theorie om uit te
leggen hoe lichaam en geest met elkaar communiceren.
Materialisme is standpunt dat ervan uitgaat dat alle processen inclusief
gevoelens/gedachtes lichamelijk en stoffelijk zijn.
Idealisme gaat ervan uit dat er alleen maar geest is en dat zelfs lichaam
voortbrengsel is van onze geest.
Twee wetenschappelijke ontwikkelingen in 19e eeuw hebben belangrijke
bijdrage gehad aan idee dat alle gedrag fysieke oorzaken heeft.
Eerste ontwikkeling was het onderzoek naar reflexen bij dieren dat aantoonde
dat simpele fysieke prikkels konden leiden tot relatief complexe bewegingen.
Tweede ontwikkeling was inzicht van artsen die zagen dat schade aan
specifieke delen van brein resulteerden in specifieke afwijkingen van gedrag.
, • Gedrag wordt gevormd door ervaring:
Gedrag van mensen verandert als gevolg van ervaring, hierbij zijn
verschillende standpunten ingenomen door filosofen in het verleden.
Nativisten geloven dat meest essentiële menselijke gedragingen en
gedachten zijn aangeboren.
Empiristen geloven daarentegen mensen als onbeschreven blad geboren
worden en alles tijdens het leven moeten aanleren.
De waarheid ligt ergens in het midden en over respectievelijke bijdragen van
aanleg en ervaring verschillen psychologen nog steeds van mening → wordt
nature versus nurture debat genoemd.
• Gedrag wordt gevormd door natuurlijke selectie:
Mensen worden niet geboren als onbeschreven blad, maar erven aantal
belangrijke eigenschappen van voorouders. Bepaalde gedragingen,
gedachten en emoties vertonen wij omdat we behoren tot Homo Sapiens.
Mens is vormgegeven door eeuwenlang proces van natuurlijke selectie, zodat
we ter wereld komen met aanleg voor aantal belangrijke gedragingen en
psychologische eigenschappen.
Bepaalde gedragingen erf je dus omdat ze net als fysieke eigenschappen een
overlevingswaarde hebben. Verdriet en lachen hebben bijvoorbeeld
overlevingswaarde.
Iedereen is psycholoog
Iedereen heeft ideeën over mentale toestanden, motieven en hun relatie met gedrag.
Dit zijn bijvoorbeeld ideeën die algemeen bekend worden verondersteld. Belangrijk
om deze te onderscheiden van wetenschappelijke psychologie. Bepaalde valkuilen
zijn:
• Folk psychology:
Mensen verklaren gedrag van zichzelf en anderen door bepaalde mentale
kenmerken aan hen toe te schrijven. Kan nuttig zijn door ons bijvoorbeeld in
staat te stellen empathie voor innerlijk leven van anderen te voelen of te
communiceren over gedachten/gevoelens. Folk psychology moet niet verward
worden met wetenschappelijke psychologie, omdat aan wetenschappelijke
psychologie hele andere eisen worden gesteld.
• Gebruik van hypothetische constructen:
Hypothetische constructen zijn processen of entiteiten die je niet direct kunt
waarnemen, maar wel aantal omschreven eigenschappen bezitten, waarvan
we veronderstellen dat ze dingen kunnen veroorzaken. Bijvoorbeeld
intelligentie, is niet te zien maar we gaan er wel vanuit dat het verantwoordelijk
is voor de kwaliteit van studieprestaties.
• Gebruik van metaforen:
Metaforen maken van abstract idee iets concreets, iets dat je kunt ervaren.
Bijvoorbeeld ‘Truus is een wandelende encyclopedie’. Metaforen
vergemakkelijken communicatie. Belangrijk metafoor in psychologie is het
computermetafoor, waarbij brein wordt gezien als computer. Voorbeeld:
Informatie wordt opgeslagen in het langetermijngeheugen.
, Onderzoeksmethoden in de psychologie
In de psychologie worden verschillende onderzoeksmethoden gebruikt die te
classificeren zijn op 3 dimensies: het design, de setting en dataverzameling.
• Het soort design
- experimenteel: geeft inzicht in oorzakelijke relaties.
- correlationeel: wordt gekeken naar samenhang tussen twee variabelen, is
anders dan veroorzaking.
- beschrijvend: worden uitsluitend waarnemingen gedaan, geen relaties of
oorzakelijke verbanden.
• Setting
- Laboratorium-onderzoek: laboratoria zijn goede plaatsen om oorzakelijke
verbanden vast te stellen, omdat verstorende variabelen beter constant te
houden zijn. Een nadeel is dat de werkelijkheid vaak complexer is dan
versimpelde situatie in lab
- Veld-onderzoek: onderzoek wordt uitgevoerd in zo natuurlijk mogelijke
situatie. Voordeel is dus dat het realistisch is, nadeel is dat je weinig controle
hebt op verstorende variabelen.
• Dataverzameling
- Zelfrapportage: er wordt aan deelnemers gevraagd wat zij voelen/vinden of
welk gedrag zijn in bepaalde situaties zouden vertonen. Nadeel is invloed
van sociale wenselijkheid of verwachtingen van onderzoeker.
- Observatie: objectief vastleggen van reacties/gedragingen. Nadeel is dat het
een kunstmatige situatie is.
- Reactietijd-experimenten: veel gebruikt in de psychologie. Er wordt
aangenomen dat complexe processen meer tijd nodig hebben dan simpele.
Voordeel is dat complexe systemen op objectieve, systematische manier
onderzocht kunnen worden.
