ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪೈಪೋಟಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನ ನಿರ್ಧಾರ
(Price and Output Determination under Perfect
Competition)
ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪೈಪೋಟಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಒಂದು ಆದರ್ಶ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಖರೀದಿದಾರರು ಮತ್ತು
ಮಾರಾಟಗಾರರು ಏಕರೂಪದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಒಬ್ಬ ಖರೀದಿದಾರ
ಅಥವಾ ಮಾರಾಟಗಾರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
● ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಖರೀದಿದಾರರು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಗಾರರು: ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗವನ್ನು
ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.
● ಏಕರೂಪದ ಉತ್ಪನ್ನ: ಎಲ್ಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ
ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುವುದಿಲ್ಲ.
● ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಅಡೆತಡೆಗಳಿಲ್ಲ: ಹೊಸ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ
ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ನಿರ್ಗಮಿಸಬಹುದು.
● ಮಾಹಿತಿಯ ಲಭ್ಯತೆ: ಖರೀದಿದಾರರು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಗಾರರಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ
ಮಾಹಿತಿ ಇರುತ್ತದೆ.
● ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬೆಲೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರು (Price Takers): ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಶಕ್ತಿಗಳು (ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆ) ಬೆಲೆಯನ್ನು
ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯೂ ಆ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಬೆಲೆ ನಿರ್ಧಾರ: ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪೈಪೋಟಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪೂರೈಕೆ (Market Supply) ಮತ್ತು
ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬೇಡಿಕೆ (Market Demand) ಯ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಬೆಲೆ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಛೇದನ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ
ಸಮತೋಲನ ಬೆಲೆ (P_e) ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನ ಪ್ರಮಾಣ (Q_e) ನಿರ್ಧರಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಬೆಲೆಯು ಎಲ್ಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದರೆ, ಅದು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ
ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಗ್ರಾಹಕರು ಅದೇ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ
ಖರೀದಿಸಬಹುದು. ಅದೇ ರೀತಿ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವುದು ಅನಗತ್ಯ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಈಗಾಗಲೇ
ಇರುವ ಬೆಲೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಹುದು.
ಉತ್ಪನ್ನ ನಿರ್ಧಾರ (ಅಲ್ಪಾವಧಿ): ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಲಾಭವನ್ನು ಗರಿಷ್ಠಗೊಳಿಸಲು ಅಂಚು ಘಟಕ ಆದಾಯ (Marginal
Revenue - MR) ಮತ್ತು ಅಂಚು ಘಟಕ ವೆಚ್ಚ (Marginal Cost - MC) ಸಮಾನವಾಗುವ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು
ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ (MR = MC). ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿ, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬೇಡಿಕೆ ರೇಖೆಯು ಸಮತಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ
ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯ (Average Revenue - AR), ಅಂಚು ಘಟಕ ಆದಾಯ (MR) ಮತ್ತು ಬೆಲೆ (P) ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತವೆ (P
= AR = MR). ಆದ್ದರಿಂದ, ಲಾಭ ಗರಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯು P = MC ಆಗಿರುತ್ತದೆ.
● ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಾಭ (Normal Profit): ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು AR = ATC (ಸರಾಸರಿ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚ) ಇರುವ
ಹಂತದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದರೆ, ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಾಭವನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತದೆ.
● ಅಧಿಕ ಲಾಭ (Supernormal Profit): AR > ATC ಆಗಿದ್ದರೆ, ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅಧಿಕ ಲಾಭ ಗಳಿಸುತ್ತದೆ.
● ನಷ್ಟ (Loss): AR < ATC ಆದರೆ AR > AVC (ಸರಾಸರಿ ಪರಿವರ್ತನೀಯ ವೆಚ್ಚ) ಆಗಿದ್ದರೆ, ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಷ್ಟವನ್ನು
ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ. AR < AVC ಆಗಿದ್ದರೆ, ಸಂಸ್ಥೆಯು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು
ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.
ಉತ್ಪನ್ನ ನಿರ್ಧಾರ (ದೀರ್ಘಾವಧಿ): ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪೈಪೋಟಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೇವಲ
ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಾಭಗಳನ್ನು (Normal Profits) ಮಾತ್ರ ಗಳಿಸುತ್ತವೆ. ಯಾವುದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಲಾಭ
ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಹೊಸ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಪೂರೈಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಲೆ
ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಎಲ್ಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಾಭಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಅದೇ
ರೀತಿ, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದ ಒಟ್ಟು ಪೂರೈಕೆ
ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಸಮತೋಲನವು P = LRMC = LRAC ಆಗಿರುವಾಗ ಸಾಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನ ನಿರ್ಧಾರ (Price and
, Output Determination under Monopoly)
ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ ಎಂದರೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉತ್ಪನ್ನ ಅಥವಾ ಸೇವೆಗೆ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬನೇ ಮಾರಾಟಗಾರ (Single Seller) ಇರುವ
ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ರಚನೆ. ಈ ಮಾರಾಟಗಾರನಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣವಿರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
● ಒಬ್ಬನೇ ಮಾರಾಟಗಾರ: ಉತ್ಪನ್ನ ಅಥವಾ ಸೇವೆಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿಕಟ ಬದಲಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ.
● ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅಡೆತಡೆಗಳು: ಕಾನೂನು, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕ ಅಡೆತಡೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಹೊಸ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
● ಬೆಲೆ ನಿರ್ಧಾರಕ (Price Maker): ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದಾರರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ
ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಬೆಲೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆಗೆ ಬೇಡಿಕೆ
ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
● ಬೇಡಿಕೆ ರೇಖೆಯು ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ಇಳಿಜಾರಾಗಿರುತ್ತದೆ: ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದಾರರು ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಬೆಲೆಯನ್ನು
ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯ (AR) ಮತ್ತು ಅಂಚು ಘಟಕ ಆದಾಯ (MR) ರೇಖೆಗಳು
ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ಇಳಿಜಾರಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನ ನಿರ್ಧಾರ: ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದಾರರು ತಮ್ಮ ಲಾಭವನ್ನು ಗರಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.
ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು, ಅವರು ಅಂಚು ಘಟಕ ಆದಾಯ (MR) ಮತ್ತು ಅಂಚು ಘಟಕ ವೆಚ್ಚ (MC) ಸಮಾನವಾಗುವ ಹಂತದಲ್ಲಿ
ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ (MR = MC).
1. ಉತ್ಪಾದನಾ ಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು: ಗ್ರಾಫ್ನಲ್ಲಿ, MR ರೇಖೆಯು MC ರೇಖೆಯನ್ನು ಛೇದಿಸುವ ಬಿಂದುವನ್ನು
ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬಿಂದುವಿನಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಅಕ್ಷಕ್ಕೆ ಲಂಬ ರೇಖೆಯನ್ನು ಎಳೆದಾಗ, ಅದು ಲಾಭವನ್ನು
ಗರಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವ ಉತ್ಪಾದನಾ ಮಟ್ಟ (Q_M) ವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
2. ಬೆಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು: ನಿರ್ಧಾರಿತ ಉತ್ಪಾದನಾ ಮಟ್ಟ (Q_M) ದಿಂದ, ಲಂಬ ರೇಖೆಯನ್ನು ಎಆರ್ (AR)
ಅಥವಾ ಬೇಡಿಕೆ ರೇಖೆಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವವರೆಗೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬಿಂದುವಿನಿಂದ ಎಡಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷಕ್ಕೆ ಲಂಬ
ರೇಖೆಯನ್ನು ಎಳೆದಾಗ, ಅದು ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದಾರನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುವ ಬೆಲೆಯನ್ನು (P_M) ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದಾರರು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಲಾಭಗಳನ್ನು (Supernormal Profits)
ಗಳಿಸಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಇರುವ ಅಡೆತಡೆಗಳು. ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ
ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿದ್ದರೂ, ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದಾರನು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಬೆಲೆ ತಾರತಮ್ಯ (Price Discrimination): ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದಾರರು ಒಂದೇ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ
ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಬೆಲೆ ತಾರತಮ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿವಿಧ
ಗ್ರಾಹಕ ಗುಂಪುಗಳು, ಉತ್ಪನ್ನದ ಪುನರ್-ಮಾರಾಟವನ್ನು ತಡೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಗುಂಪುಗಳ ಬೇಡಿಕೆ
ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವದಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
ಸ್ವಾಮ್ಯಯುತ ಪೈಪೋಟಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನ ನಿರ್ಧಾರ
(Price and Output Determination under Monopolistic
Competition)
ಸ್ವಾಮ್ಯಯುತ ಪೈಪೋಟಿಯು ವಾಸ್ತವಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪೈಪೋಟಿ ಮತ್ತು ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದ
ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಾರಾಟಗಾರರು ನಿಕಟ ಬದಲಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
● ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಾರಾಟಗಾರರು: ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪೈಪೋಟಿಯಷ್ಟು
ಹೆಚ್ಚಲ.್ಲ
● ಉತ್ಪನ್ನದ ವ್ಯತ್ಯಾಸೀಕರಣ (Product Differentiation): ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯೂ ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು
ಇನ್ನೊಂದರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಹೆಸರು, ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್, ಗುಣಮಟ್ಟ,
ಜಾಹೀರಾತು). ಇದು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಚಿಕ್ಕ 'ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ'ವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
● ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಅಡೆತಡೆಗಳಿಲ್ಲ: ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪೈಪೋಟಿಯಂತೆ, ಹೊಸ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
ಸುಲಭವಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ನಿರ್ಗಮಿಸಬಹುದು.
● ಬೆಲೆ ಮೇಲೆ ಸೀಮಿತ ನಿಯಂತ್ರಣ: ಉತ್ಪನ್ನದ ವ್ಯತ್ಯಾಸೀಕರಣದಿಂದಾಗಿ, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ