Basis van onderzoeksmethoden en statistiek
Werkgroep & Hoorcollege
Hoorcollege 1 (04/09) - Kwalitatief
Wetenschappelijk onderzoek begint altijd met een vraag.
Hoe weet je of je een bron kan vertrouwen? Trek je bron in twijfel, geloof dit niet direct.
Intuïtie/ ervaring inzetten om je mening over een stelling te vormen is niet altijd het juiste. Wat kan
ook?
1. Luisteren naar een autoriteit (maar hoeveel verstand heeft zo’n iemand van dit onderwerp?)
2. Wetenschappelijk onderzoek, omdat het bepaalde stappen volgt en procedures heeft waardoor
je openlijk kan vertrouwen op de uitkomsten van het onderzoek.
Kenmerken wetenschappelijk onderzoek:
- Theorievormend: neemt wetenschappelijk onderzoek als uitgangspunt. Wetenschappelijk
onderzoek leidt tot extra theoretische kennis. Theoretische kennis geeft verklaringen die
verder gaan dan alleen de paar observaties die in één specifieke setting zijn gedaan. Hiervoor
wordt zoveel mogelijk eerder wetenschappelijk onderzoek gebruikt. Basis van
wetenschappelijk onderzoek bestaat al.
- Systematisch: volgt vaste stappen en procedures, daarom is het een betrouwbare basis voor
uitspraken. Startpunt van onderzoek is altijd de bestaande theorieën en/of empirische data
over het onderwerp in empirische/theorie-data cyclus -> vanuit daar onderzoeksvragen
bedacht dat weer leidt tot onderzoeksontwerp
- Controleerbaar: we werken als wetenschappers samen en controleren elkaars werk (peer-
review)
- Empirisch: we verzamelen gegevens en baseren daarop onze conclusies (we bedenken dus
niet zomaar iets!)
- Probabilistisch: we realiseren ons dat conclusies en uitspraken gelden voor een bepaalde tijd,
een bepaald moment en een bepaalde groep. Uitkomsten staan dus altijd ter discussie (bijv.
onderzoek uit 1975 over gender)
Producent en consument:
- Producent: onderzoek uitvoeren (onderzoeker)
- Consument: de resultaten van wetenschappelijk onderzoek lezen, interpreteren en evalueren
voor werk. Hoe maak je gebruik van wetenschappelijk onderzoek?
De theorie-data cyclus:
1. Idee/theorie leidt onderzoekers tot het stellen van speciale...
2. Onderzoeksvragen, die leiden tot een passend...
3. Onderzoeksontwerp: hoe gaan we dit onderzoek uitvoeren? Moet aansluiten bij de vraag die
je wil beantwoorden. Hypothesen: verwachting die gebaseerd is op de eerste fase van de
cyclus
1
, 4. Bij voorkeur: preregistratie: je stuurt je plan op naar een wetenschappelijk tijdschrift, als zij
vinden dat dit een goed plan is, heb je akkoord. De resultaten zullen daarna gepubliceerd
worden in dat tijdschrift.
5. Data verzameling
6. Data-analyse, wat leidt tot conclusies. Die leg je vast in een artikel en worden gepubliceerd.
a. De resultaten komen niet overheen met de hypothese. Dit leidt tot herziening van de
theorie of een verbeterd onderzoeksontwerp. Je gaat opnieuw de cyclus in.
b. De resultaten komen overheen met de hypothese. Levert input voor nieuwe vragen
die we kunnen beantwoorden. Ook hier start je opnieuw bij het begin van de cyclus.
Kenmerken van een goede theorie:
- Ondersteund door data uit wetenschappelijk onderzoek
- Falsifieerbaar: met onderzoek kun je aantonen of de theorie niet of wel klopt. Je moet
kunnen aantonen dat het niet klopt. Het is mogelijk om tegenbewijs te vinden voor een
bepaalde theorie.
o Bijv.: Tijdens de interviews over de positieve kanten van flexplekken is er een
deelnemer die zeer ontevreden is over flexplekken. Hij zegt het volgende: ‘Jullie
beweren wel dat er mensen zijn die tevreden zijn over flexplekken, maar daar geloof
ik helemaal niets van. Ook de mensen die zeggen wel tevreden te zijn, zijn dat
helemaal niet. Zij zullen het nooit toegeven en je kan het ook niet aan ze zien, maar
zij hebben zichzelf overtuigd dat ze gelukkig zijn, terwijl ze dat helemaal niet zijn'
- Spaarzaam (parsimonious): je maakt gebruik van theorieën die zo simpel mogelijk zijn.
Geen lastige theorieën gebruiken als je ook gebruik kan maken van simpelere. Is een lastig
streven in de sociale wetenschappen
In wetenschappelijk onderzoek zijn er verschillende soorten onderzoeksvragen:
1. Fundamenteel (basic): lost een kennisprobleem op. Een kennisprobleem: we weten dit niet
in de sociale wetenschappen. We werken aan meer kennis/ breiden de kennis uit.
2. Toegepast (applied): lost een praktijkprobleem op. Er is een probleem in de praktijk, en dat
gaan we onderzoeken met een toegepaste onderzoeksvraag (kan in opdracht vanuit een bedrijf
o.i.d.) (bijv. het ontwikkelen van nieuwe producten of technologieën)
3. Translationeel (translational): vormt de brug tussen fundamenteel onderzoek en toegepast
onderzoek. Kennis uit fundamenteel onderzoek gebruiken in de praktijk (bijv. effectiviteit
meten van een interventie, ontwikkelen van nieuwe medicijnen of therapieën).
2
, o Fundamenteel: wat is er in de hersenen van kinderen met dyslexie anders dan zonder
dyslexie.
o Translationeel: specifieke hulp voor kinderen met dyslexie, bijvoorbeeld het
ontwikkelen van een programma.
Verschil toegepast en translationeel: allebei maken ze gebruik van kennis uit fundamenteel onderzoek.
Bij toegepast los je een praktijkprobleem op, bij translationeel maak je de brug tussen fundamenteel
en toegepast. Vaak gaat het in deze volgorde: fundamenteel, translationeel, toegepast.
Verschil toegepast en translationeel ChatGPT:
- Toegepast wetenschappelijk onderzoek: richt zich op het direct oplossen van een specifiek
praktisch probleem in de "echte wereld." Het gaat vaak om het ontwikkelen van nieuwe
technologieën, methoden of processen op basis van bestaande wetenschappelijke kennis.
o Bijv: Stel je voor dat een team van onderzoekers werkt aan het ontwikkelen van een
nieuw type batterij voor elektrische auto's die goedkoper en efficiënter is dan de
huidige lithium-ion batterijen. Deze onderzoekers passen bestaande kennis over
batterijchemie toe om een praktisch probleem op te lossen: de behoefte aan betere
energieopslag voor elektrische voertuigen. Hun onderzoek richt zich direct op de
ontwikkeling van een bruikbaar product dat kan worden toegepast door bedrijven en
consumenten.
- Translationeel wetenschappelijk onderzoek: probeert de brug te slaan tussen fundamenteel
wetenschappelijk onderzoek en de klinische toepassing daarvan. Het richt zich op het
"vertalen" van basale wetenschappelijke bevindingen naar nieuwe behandelingen, medicijnen
of technologieën voor klinische of medische doeleinden.
o Bijv: In de medische wetenschap heeft fundamenteel onderzoek aangetoond dat een
bepaald eiwit betrokken is bij de groei van kanker. Translationele onderzoekers
nemen deze bevinding en proberen deze te vertalen naar een bruikbare therapie. Ze
ontwikkelen bijvoorbeeld een nieuwe kankermedicijn die het eiwit blokkeert en
voeren preklinische studies en vervolgens klinische proeven uit om te bepalen of het
medicijn effectief en veilig is voor gebruik bij patiënten. Het translationeel onderzoek
richt zich hierbij op de stappen die nodig zijn om fundamentele ontdekkingen om te
zetten in een klinische toepassing die uiteindelijk patiënten kan helpen.
“Worden jongeren narcistisch van het gebruik van social media?’ -> Fundamentele onderzoeksvraag:
we verzamelen enkel kennis
De onderzoeksvraag leidt tot een onderzoeksontwerp:
- Wat voor soort empirische gegevens worden verzameld? Empirisch: als je het onderzoek zelf
uitvoert en gegevens verzameld
- Zijn dat kwalitatieve of kwantitatieve gegevens?
- Bij wie worden empirische gegevens verzameld?
Onderzoeksontwerp – ethiek: omgang met je respondenten:
- Beginsel van respect
o Informed consent: vrijwillige deelname (bijv. als je arme mensen belooft dat ze geld
krijgen voor een deelname aan het onderzoek, is het dan nog vrijwillig?)
3
, o Misleiding (deception): als je niet open bent over je onderzoeksvraag of hypothese.
Als je gebruik wil maken van misleiding, moet je aan een commissie uitzoeken
waarom het noodzakelijk is om gebruik te maken van misleiding
o Debriefing: na afloop moet je volledige uitleg geven over het onderzoek, wat je
gedaan hebt en waar je naar gekeken hebt (bij gebruik van misleiding erg belangrijk)
- Beginsel van weldoen (beneficence)
o Geen schade toebrengen aan je participanten (anonimiteit en vertrouwelijkheid)
o De maatschappij moet er iets aan hebben (kennis opleveren, input opleveren om zicht
te krijgen op een praktijkprobleem)
o Anonimiteit (participanten niet herkenbaar) en vertrouwelijkheid (de letterlijke
uitspraken mogen niet terug te leiden zijn naar de participanten)
- Beginsel van rechtvaardigheid (justice)
o Balans tussen investering en opbrengst op het niveau van:
▪ De participanten (tijd en moeite voor de participanten vs wat het opbrengt)
▪ De maatschappij (kosten vs wat het opbrengt)
In de werkelijkheid:
- Weging van belangen
o Onderzoek/ onderzoeker
o Participant
o Overige belanghebbenden
- Binnen wetten en regels
o Bepaalde zaken zijn écht verboden
!! Ethische commissie beoordeelt je onderzoeksvoorstel (vaak een voorwaarde voor preregistratie)
Voorbeelden van gevallen waar dit fout is gegaan:
- Tuskegee Syphilis study: Afrikaanse mensen zijn geïnfecteerd met syfilis, wisten ze niet,
werden niet behandeld, honderden mensen zijn dood gegaan
- Stanford Prison Experiment: rol van bewakers en gevangenen, hoe gedragen mensen zich in
zo’n rol. Na 5 dagen is het onderzoek gestopt: bewakers gingen zich misdragen, gevangenen
kwamen in opstand: chaos
Onderzoeksontwerp – ethiek: omgang met je data:
- Data verzinnen
- Data vervalsen
- Plagiaat
Hoorcollege 2 (06/09) - Kwalitatief
Voornaamste doel van kwalitatief onderzoek is:
- Sociale fenomenen te begrijpen vanuit hun natuurlijke context
- Om empirische patronen te vinden (data verzamelen, om empirische patronen te vinden)
- Die een startpunt kunnen zijn voor theorievorming:
o Ontwikkeling nieuwe theorie
4
Werkgroep & Hoorcollege
Hoorcollege 1 (04/09) - Kwalitatief
Wetenschappelijk onderzoek begint altijd met een vraag.
Hoe weet je of je een bron kan vertrouwen? Trek je bron in twijfel, geloof dit niet direct.
Intuïtie/ ervaring inzetten om je mening over een stelling te vormen is niet altijd het juiste. Wat kan
ook?
1. Luisteren naar een autoriteit (maar hoeveel verstand heeft zo’n iemand van dit onderwerp?)
2. Wetenschappelijk onderzoek, omdat het bepaalde stappen volgt en procedures heeft waardoor
je openlijk kan vertrouwen op de uitkomsten van het onderzoek.
Kenmerken wetenschappelijk onderzoek:
- Theorievormend: neemt wetenschappelijk onderzoek als uitgangspunt. Wetenschappelijk
onderzoek leidt tot extra theoretische kennis. Theoretische kennis geeft verklaringen die
verder gaan dan alleen de paar observaties die in één specifieke setting zijn gedaan. Hiervoor
wordt zoveel mogelijk eerder wetenschappelijk onderzoek gebruikt. Basis van
wetenschappelijk onderzoek bestaat al.
- Systematisch: volgt vaste stappen en procedures, daarom is het een betrouwbare basis voor
uitspraken. Startpunt van onderzoek is altijd de bestaande theorieën en/of empirische data
over het onderwerp in empirische/theorie-data cyclus -> vanuit daar onderzoeksvragen
bedacht dat weer leidt tot onderzoeksontwerp
- Controleerbaar: we werken als wetenschappers samen en controleren elkaars werk (peer-
review)
- Empirisch: we verzamelen gegevens en baseren daarop onze conclusies (we bedenken dus
niet zomaar iets!)
- Probabilistisch: we realiseren ons dat conclusies en uitspraken gelden voor een bepaalde tijd,
een bepaald moment en een bepaalde groep. Uitkomsten staan dus altijd ter discussie (bijv.
onderzoek uit 1975 over gender)
Producent en consument:
- Producent: onderzoek uitvoeren (onderzoeker)
- Consument: de resultaten van wetenschappelijk onderzoek lezen, interpreteren en evalueren
voor werk. Hoe maak je gebruik van wetenschappelijk onderzoek?
De theorie-data cyclus:
1. Idee/theorie leidt onderzoekers tot het stellen van speciale...
2. Onderzoeksvragen, die leiden tot een passend...
3. Onderzoeksontwerp: hoe gaan we dit onderzoek uitvoeren? Moet aansluiten bij de vraag die
je wil beantwoorden. Hypothesen: verwachting die gebaseerd is op de eerste fase van de
cyclus
1
, 4. Bij voorkeur: preregistratie: je stuurt je plan op naar een wetenschappelijk tijdschrift, als zij
vinden dat dit een goed plan is, heb je akkoord. De resultaten zullen daarna gepubliceerd
worden in dat tijdschrift.
5. Data verzameling
6. Data-analyse, wat leidt tot conclusies. Die leg je vast in een artikel en worden gepubliceerd.
a. De resultaten komen niet overheen met de hypothese. Dit leidt tot herziening van de
theorie of een verbeterd onderzoeksontwerp. Je gaat opnieuw de cyclus in.
b. De resultaten komen overheen met de hypothese. Levert input voor nieuwe vragen
die we kunnen beantwoorden. Ook hier start je opnieuw bij het begin van de cyclus.
Kenmerken van een goede theorie:
- Ondersteund door data uit wetenschappelijk onderzoek
- Falsifieerbaar: met onderzoek kun je aantonen of de theorie niet of wel klopt. Je moet
kunnen aantonen dat het niet klopt. Het is mogelijk om tegenbewijs te vinden voor een
bepaalde theorie.
o Bijv.: Tijdens de interviews over de positieve kanten van flexplekken is er een
deelnemer die zeer ontevreden is over flexplekken. Hij zegt het volgende: ‘Jullie
beweren wel dat er mensen zijn die tevreden zijn over flexplekken, maar daar geloof
ik helemaal niets van. Ook de mensen die zeggen wel tevreden te zijn, zijn dat
helemaal niet. Zij zullen het nooit toegeven en je kan het ook niet aan ze zien, maar
zij hebben zichzelf overtuigd dat ze gelukkig zijn, terwijl ze dat helemaal niet zijn'
- Spaarzaam (parsimonious): je maakt gebruik van theorieën die zo simpel mogelijk zijn.
Geen lastige theorieën gebruiken als je ook gebruik kan maken van simpelere. Is een lastig
streven in de sociale wetenschappen
In wetenschappelijk onderzoek zijn er verschillende soorten onderzoeksvragen:
1. Fundamenteel (basic): lost een kennisprobleem op. Een kennisprobleem: we weten dit niet
in de sociale wetenschappen. We werken aan meer kennis/ breiden de kennis uit.
2. Toegepast (applied): lost een praktijkprobleem op. Er is een probleem in de praktijk, en dat
gaan we onderzoeken met een toegepaste onderzoeksvraag (kan in opdracht vanuit een bedrijf
o.i.d.) (bijv. het ontwikkelen van nieuwe producten of technologieën)
3. Translationeel (translational): vormt de brug tussen fundamenteel onderzoek en toegepast
onderzoek. Kennis uit fundamenteel onderzoek gebruiken in de praktijk (bijv. effectiviteit
meten van een interventie, ontwikkelen van nieuwe medicijnen of therapieën).
2
, o Fundamenteel: wat is er in de hersenen van kinderen met dyslexie anders dan zonder
dyslexie.
o Translationeel: specifieke hulp voor kinderen met dyslexie, bijvoorbeeld het
ontwikkelen van een programma.
Verschil toegepast en translationeel: allebei maken ze gebruik van kennis uit fundamenteel onderzoek.
Bij toegepast los je een praktijkprobleem op, bij translationeel maak je de brug tussen fundamenteel
en toegepast. Vaak gaat het in deze volgorde: fundamenteel, translationeel, toegepast.
Verschil toegepast en translationeel ChatGPT:
- Toegepast wetenschappelijk onderzoek: richt zich op het direct oplossen van een specifiek
praktisch probleem in de "echte wereld." Het gaat vaak om het ontwikkelen van nieuwe
technologieën, methoden of processen op basis van bestaande wetenschappelijke kennis.
o Bijv: Stel je voor dat een team van onderzoekers werkt aan het ontwikkelen van een
nieuw type batterij voor elektrische auto's die goedkoper en efficiënter is dan de
huidige lithium-ion batterijen. Deze onderzoekers passen bestaande kennis over
batterijchemie toe om een praktisch probleem op te lossen: de behoefte aan betere
energieopslag voor elektrische voertuigen. Hun onderzoek richt zich direct op de
ontwikkeling van een bruikbaar product dat kan worden toegepast door bedrijven en
consumenten.
- Translationeel wetenschappelijk onderzoek: probeert de brug te slaan tussen fundamenteel
wetenschappelijk onderzoek en de klinische toepassing daarvan. Het richt zich op het
"vertalen" van basale wetenschappelijke bevindingen naar nieuwe behandelingen, medicijnen
of technologieën voor klinische of medische doeleinden.
o Bijv: In de medische wetenschap heeft fundamenteel onderzoek aangetoond dat een
bepaald eiwit betrokken is bij de groei van kanker. Translationele onderzoekers
nemen deze bevinding en proberen deze te vertalen naar een bruikbare therapie. Ze
ontwikkelen bijvoorbeeld een nieuwe kankermedicijn die het eiwit blokkeert en
voeren preklinische studies en vervolgens klinische proeven uit om te bepalen of het
medicijn effectief en veilig is voor gebruik bij patiënten. Het translationeel onderzoek
richt zich hierbij op de stappen die nodig zijn om fundamentele ontdekkingen om te
zetten in een klinische toepassing die uiteindelijk patiënten kan helpen.
“Worden jongeren narcistisch van het gebruik van social media?’ -> Fundamentele onderzoeksvraag:
we verzamelen enkel kennis
De onderzoeksvraag leidt tot een onderzoeksontwerp:
- Wat voor soort empirische gegevens worden verzameld? Empirisch: als je het onderzoek zelf
uitvoert en gegevens verzameld
- Zijn dat kwalitatieve of kwantitatieve gegevens?
- Bij wie worden empirische gegevens verzameld?
Onderzoeksontwerp – ethiek: omgang met je respondenten:
- Beginsel van respect
o Informed consent: vrijwillige deelname (bijv. als je arme mensen belooft dat ze geld
krijgen voor een deelname aan het onderzoek, is het dan nog vrijwillig?)
3
, o Misleiding (deception): als je niet open bent over je onderzoeksvraag of hypothese.
Als je gebruik wil maken van misleiding, moet je aan een commissie uitzoeken
waarom het noodzakelijk is om gebruik te maken van misleiding
o Debriefing: na afloop moet je volledige uitleg geven over het onderzoek, wat je
gedaan hebt en waar je naar gekeken hebt (bij gebruik van misleiding erg belangrijk)
- Beginsel van weldoen (beneficence)
o Geen schade toebrengen aan je participanten (anonimiteit en vertrouwelijkheid)
o De maatschappij moet er iets aan hebben (kennis opleveren, input opleveren om zicht
te krijgen op een praktijkprobleem)
o Anonimiteit (participanten niet herkenbaar) en vertrouwelijkheid (de letterlijke
uitspraken mogen niet terug te leiden zijn naar de participanten)
- Beginsel van rechtvaardigheid (justice)
o Balans tussen investering en opbrengst op het niveau van:
▪ De participanten (tijd en moeite voor de participanten vs wat het opbrengt)
▪ De maatschappij (kosten vs wat het opbrengt)
In de werkelijkheid:
- Weging van belangen
o Onderzoek/ onderzoeker
o Participant
o Overige belanghebbenden
- Binnen wetten en regels
o Bepaalde zaken zijn écht verboden
!! Ethische commissie beoordeelt je onderzoeksvoorstel (vaak een voorwaarde voor preregistratie)
Voorbeelden van gevallen waar dit fout is gegaan:
- Tuskegee Syphilis study: Afrikaanse mensen zijn geïnfecteerd met syfilis, wisten ze niet,
werden niet behandeld, honderden mensen zijn dood gegaan
- Stanford Prison Experiment: rol van bewakers en gevangenen, hoe gedragen mensen zich in
zo’n rol. Na 5 dagen is het onderzoek gestopt: bewakers gingen zich misdragen, gevangenen
kwamen in opstand: chaos
Onderzoeksontwerp – ethiek: omgang met je data:
- Data verzinnen
- Data vervalsen
- Plagiaat
Hoorcollege 2 (06/09) - Kwalitatief
Voornaamste doel van kwalitatief onderzoek is:
- Sociale fenomenen te begrijpen vanuit hun natuurlijke context
- Om empirische patronen te vinden (data verzamelen, om empirische patronen te vinden)
- Die een startpunt kunnen zijn voor theorievorming:
o Ontwikkeling nieuwe theorie
4
