Week 1: opzet en voorbedachte rade
Arresten
- HIV I HR 25 maart 2003, NJ 2003/552.
- Voorbedachte raad II HR 5 november 2013, NJ 2014/157.
- Steekwerend vest HR 6 december 2016, NJ 2017/198.
Kernbegrippen
- Opzet
- Voorwaardelijk opzet
- Bewuste schuld
- Voorbedachte raad
Leerdoelen
De student:
- Kent het onderscheid tussen de verschillende vormen van opzet en tussen voorwaardelijk
opzet en bewuste schuld
- Kent drie vereisten voor voorwaardelijk opzet en kan aan de hand van die vereisten een
vonnis analyseren en een casus oplossen.
- Kent de betekenis van het leerstuk voorbedachte raad en kan dat leerstuk toepassen op een
casus.
, Opdracht 1: ‘Flipping the classroom’
Toelichting: elke werkgroep begint met een flipped classroom. Dat betekent dat studenten
verantwoordelijk zijn voor het presenteren van een van de voorgeschreven arresten. Welk arrest je
moet presenteren en wie je moet presenteren is van tevoren onbekend, dus zorg ervoor dat alle
voorgeschreven arresten goed zijn voorbereid. In 10 minuten moet je de volgende onderdelen kort
kunnen presenteren:
a. Relevante feiten;
b. De rechtsregel(s);
c. De relevante overweging(en) van het hof;
d. De relevante onderdelen van de conclusie van de AG;
e. De relevante overweging(en) van de Hoge Raad;
f. Indien voorgeschreven: de belangrijkste punten van de annotatie.
Arrest HIV I HR 25 maart 2003, NJ Voorbedachte raad II HR 5 Steekwerend vest HR 6
2003/552. november 2013, NJ 2014/157 december 2016, NJ 2017/198
Relevante feiten Het gaat hier om een man is die Er was hier sprake van een Het gaat hier om het steken met
besmet is met het virus. Meneer is op verdachte die zij vrouw met een mes in een buikstreek van een
de hoogte dat hij is besmet met HIV een hamper sloeg op het slachtoffer die dus wel een
en heeft ondanks dat meerdere malen hoofd terwijl zij lag te slapen. steekwerend vest droeg. Het gaat
onbeschermd sexs gehad met iemand Bij het wakker worden wurgde hier om een aanmerkelijke kans.
anders. Hij was op de hoogte van de hij haar bij haar hals. Hij belde Er is een ruzie ontstaan tussen
gevolgen. 112 om aan te geven dat zij verdachte met een niet aangelijnde
gewond was, maar zij vluchtte hond en het slachtoffer met wel
toen naar de buren. Daar een aangelijnde hond. Verdachte
sloeg de verdachte haar met pakt tijdens een gevecht
een paraplu en stak het pepperspray en spuit hiermee de
scherpe gedeelte in haar buik. aangever en raakt getuige.
Het misdrijf is niet voltooid. Daarnaast steekt de verdachte op
de aangever meerdere malen in de
buik. Dit ging door het
steekwerend vest,
Rechtsregels Er dient te worden gekeken naar de Er moet gekeken worden of Er dient te worden gekeken naar
aanmerkelijke kans waaronder de de verdachte zich geruime tijd de aanmerkelijke kans waaronder
aard van de gedraging en de van tevoren heeft kunnen de aard van de gedraging en de
omstandigheden, maar ook naar de beraden over het besluit en omstandigheden, maar ook naar
kans die naar algemene dus de gelegenheid had om de kans die naar algemene
ervaringsregels aanmerkelijk is te na te denken over de ervaringsregels aanmerkelijk is te
achten. Daarnaast dient de verdachte gevolgen van zijn achten. Daarnaast dient de
bewust te zijn geweest van de voorgenomen schap en verdachte bewust te zijn geweest
aanmerkelijke kans en dient dit te daarvan rekenschap te van de aanmerkelijke kans en
worden vastgesteld en verondersteld. geven. dient dit te worden vastgesteld en
Ook objectiveren dat de verdachte dit Er dient daarnaast gekeken te verondersteld. Ook objectiveren
ook wist. Verdachte moet het ook worden naar de dat de verdachte dit ook wist.
willen om de aanmerkelijke kans te omstandigheden van het Verdachte moet het ook willen om
aanvaarden door te kijken naar concrete geval en of dit de aanmerkelijke kans te
verklaringen van verdachte en getuige bewezen kan worden. Er kan aanvaarden door te kijken naar
en feitelijke omstandigheden van het worden gekeken of verdachte verklaringen van verdachte en
geval (aard en gedraging van voldoende tijd had om zich te getuige en feitelijke
omstandigheden en uiterlijke beraden, maar ook of er dus omstandigheden van het geval
verschijningsvormen, tenzij zwaardere contradicties zijn. (aard en gedraging van
contra-indicaties) Er kan hevige drift omstandigheden en uiterlijke
plaatsvinden waar een korte verschijningsvormen, tenzij
tijdspanne was tussen het contra-indicaties)
besluit en de uitvoering
daarvan of dat gelegenheid
tot beraad pas plaatsvond bij
het uitvoering.
,Relevante overwegingen R.O. 3.5 R.O. 2.3 R.O 2.2.3
van het hof Hierin wordt aangegeven dat het Hof Bij voorbedachte raad moet Het is van algemene
zegt dat er een aanmerkelijke kans verdachte zich gedurende tijd bekendheid dat de buik een
bestond dat de verdachte door de kunnen bedenken en de kwetsbaar gedeelte is van het
desbetreffende seksuele handeling het gelegenheid hebben gehad lichaam waar zich dus organen
slachtoffer met het HIV-virus zou na te denken over de
besmetten. Hij moet geacht worden betekenis en gevolgen van
bevinden. Er is dus een
willens en wetens de aanmerkelijke zijn voorgenomen daad. aanmerkelijke kans op dood.
kans op dood van slachtoffer te Het gaat om weging en Heeft vrijspraak verworpen.
hebben aanvaard. waardering van de Aanmerkelijke kans dat iemand
R.O. 3.6 omstandigheden van het dood gaat als je steekt.
In deze overweging wordt gezegd wat concrete geval en er wordt
voorwaardelijke opzet inhoudt (willens gekeken naar gewicht en
en wetens handelen met aanwijzingen die dit verklaren
aanmerkelijke kans dat gevolg zal (contra-indicaties). er kan ook
intreden). Er staat dat er gekeken sprake zijn van hevige drift en
moet worden naar omstandigheden een korte tijdspanne tussen
van het geval (aard en gedraging), besluit en uitvoering.
algemene ervaringsregels, of hij het Voorbedachte raad is moeilijk
bewust op de koop toe heeft genomen te bewijzen en daarom dient
en heeft verondersteld. Maar ook dat er dus naar de overige
er gekeken kan worden naar feitelijke omstandigheden van
getuigenverklaringen, feitelijke het geval zoals aard van het
omstandigheden, uiterlijke feit en de omstandigheden
verschijningsvormen en waaronder het is begaan.
contra-indicaties.
Kleine kans dat dit zou gebeuren,
maar we moeten ook kijken naar
juridisch normatief begrip (statistieken
kan je inzien, maar iedereen weet dat
het besmettelijk was) dan louter
kansberekening.
Relevante onderdelen Volgens de AG is een kenmerk van - AG doet arrest analyse,
van conclusie van de een kans is dat er niet voor 100 paragraaf 20. Ag zegt dat er
AG procent vaststaat dat er dus een kans moet gekeken worden naar
is dat er daadwerkelijk een gevolg kan specifieke omstandigheden. Of
intreden. Hij geeft ook aan dat er aan
zijn wangedrag niet duidelijk is dat hij
er een aanmerkelijke kans was,
dat heeft gewenst. kon niet worden gezegd omdat
hij niet van te voren wist of er
sprake was van een
steekwerend vest. Hof had het
niet mogen meenemen in het
beoordelen van de
aanmerkelijke kans.
Paragraaf 21
Bij geen steekwerend vest zou
dus wel de aanmerkelijke kans
op de koop zijn toegenomen.
Het was puur geluk dat hij een
steekwerend vest aan had.
Feit dat hij een steekwerend
vest droeg is relevant, maar
ook dat hij het niet wist is
relevant. Het heeft dan een
andere uitkomst.
, Relevante overwegingen R.O. 6 R.O. 2.3 RO. 2.2.3 en 2.3
van de Hoge Raad De Hoge Raad oordeelt dat er niet De Hoge Raad zegt dat het De Hoge Raad sluit aan bij het hof
voldoende aanmerkelijke kans is. De moeilijk strafrechtelijk te dat er dus sprake is van poging tot
besmetting was niet per se dood tot bewijzen is of verdachte doodslag. Steken in de buik waar
gevolg, maar het delict zou zware daadwerkelijk heeft zich dus organen bevinden is dus
mishandeling kunnen opleveren. De nagedacht en zich een kans op dood. Hij wist niet dat
Hoge Raad verwerpt de uitspraak van rekenschap heeft gegeven. Er hij een steekwerend vest droeg en
de Hoge Raad. is ook niet gehandeld in het is normaal gesproken een
Is er een aanmerkelijke kans? ogenblikkelijke aanmerkelijke kans dat iemand
Was het bewust? gemoedsopwelling en niet dood gaat als je hem daar steekt
Is een aanmerkelijke kans aanvaard? toereikend is om daaraan de bij vitale organen.
gevolgtrekking te verbinden
dat er dus werkelijk sprake is
van voorbedachte raad.
Belangrijkste punten - - Verdachte heeft slachtoffer in vitale
van de annotatie organen gestoken, maar die
persoon had een steekwerend vest
aan. Verdediging zegt dat er geen
poging van doodslag is, want er is
een steekwerend vest en er was
dus nooit een aanmerkelijke kans
dat hij echt dood zou gaan.
LET OP: HIV ARREST OPNOEMEN OP HET TENTAMEN BIJ VOORWAARDELIJKE OPZET
UITWERKEN.
Opdracht 2: Opzetgradaties
Leg in eigen woorden uit waarin voorwaardelijk opzet verschilt van ‘zuiver opzet’ of
‘doelopzet’ en geef bij beide begrippen een voorbeeld om uw uitleg te illustreren. Verwijs in
uw antwoord naar de relevante passages van de voorgeschreven literatuur en arresten.
Aantekening in de les:
Verschil tussen moord en doodslag is voorbedachte rade.
Voorbedachte rade is dat je echt te maken hebt met een voorbedacht plan. Denk aan iemand die een
moordwapen klaar heeft staan.
Een ogenblikkelijke gemoedstoestand hangt af van omstandigheden van het geval.
Voorwaardelijke opzet: De dader heeft het doel niet per se beoogd, maar is zich zodanig bewust van
de mogelijke gevolgen van zijn daden dat er dus wel sprake kan zijn van opzet. Er is dus sprake van
aanmerkelijke dat de gedragingen die een persoon heeft, strafbaar kunnen zijn. Stel dat je iemand wil
aanrijden, maar meer om diegene bang te maken. Het gaat hier om een andere intentie. Je hebt de
dood niet primair bedoeld, maar wel willens en wetens de aanmerkelijke kans aanvaard.
- Met voorwaardelijke opzet kun je opzet bewijzen. Het maakt niet uit welke gradatie opzet en
kan bewijzen.
- TENZIJ er het bestanddeel oogmerk in staat, dan moet je juist opzet bewijzen. Je moet dan
een primair gevolg voor hebben.
Zuiver/doel opzet: Bij zuivere opzet is het zo dat zowel de gedragingen als gevolgen van de
gedragingen volledig door de dader gewild zijn. De dader had echt de wil om een bepaalde handeling
te verrichten en had het gevolg beoogd. Je wilt iemand aanrijden met de gedachte iemand dood te
willen hebben. Ook hier verschilt de intentie.
Het verschil tussen voorwaardelijke opzet en zuiver opzet: Bij voorwaardelijke opzet had de
dader niet per se het doel beoogd, maar komen er alsnog strafbare gevolgen door zijn gedragingen.
Bij zuiver opzet heb je echt de wil om de handeling uit te voeren en is het doel dus wel beoogd. De wil
en doel is dus het verschil tussen deze twee begrippen.
Arresten
- HIV I HR 25 maart 2003, NJ 2003/552.
- Voorbedachte raad II HR 5 november 2013, NJ 2014/157.
- Steekwerend vest HR 6 december 2016, NJ 2017/198.
Kernbegrippen
- Opzet
- Voorwaardelijk opzet
- Bewuste schuld
- Voorbedachte raad
Leerdoelen
De student:
- Kent het onderscheid tussen de verschillende vormen van opzet en tussen voorwaardelijk
opzet en bewuste schuld
- Kent drie vereisten voor voorwaardelijk opzet en kan aan de hand van die vereisten een
vonnis analyseren en een casus oplossen.
- Kent de betekenis van het leerstuk voorbedachte raad en kan dat leerstuk toepassen op een
casus.
, Opdracht 1: ‘Flipping the classroom’
Toelichting: elke werkgroep begint met een flipped classroom. Dat betekent dat studenten
verantwoordelijk zijn voor het presenteren van een van de voorgeschreven arresten. Welk arrest je
moet presenteren en wie je moet presenteren is van tevoren onbekend, dus zorg ervoor dat alle
voorgeschreven arresten goed zijn voorbereid. In 10 minuten moet je de volgende onderdelen kort
kunnen presenteren:
a. Relevante feiten;
b. De rechtsregel(s);
c. De relevante overweging(en) van het hof;
d. De relevante onderdelen van de conclusie van de AG;
e. De relevante overweging(en) van de Hoge Raad;
f. Indien voorgeschreven: de belangrijkste punten van de annotatie.
Arrest HIV I HR 25 maart 2003, NJ Voorbedachte raad II HR 5 Steekwerend vest HR 6
2003/552. november 2013, NJ 2014/157 december 2016, NJ 2017/198
Relevante feiten Het gaat hier om een man is die Er was hier sprake van een Het gaat hier om het steken met
besmet is met het virus. Meneer is op verdachte die zij vrouw met een mes in een buikstreek van een
de hoogte dat hij is besmet met HIV een hamper sloeg op het slachtoffer die dus wel een
en heeft ondanks dat meerdere malen hoofd terwijl zij lag te slapen. steekwerend vest droeg. Het gaat
onbeschermd sexs gehad met iemand Bij het wakker worden wurgde hier om een aanmerkelijke kans.
anders. Hij was op de hoogte van de hij haar bij haar hals. Hij belde Er is een ruzie ontstaan tussen
gevolgen. 112 om aan te geven dat zij verdachte met een niet aangelijnde
gewond was, maar zij vluchtte hond en het slachtoffer met wel
toen naar de buren. Daar een aangelijnde hond. Verdachte
sloeg de verdachte haar met pakt tijdens een gevecht
een paraplu en stak het pepperspray en spuit hiermee de
scherpe gedeelte in haar buik. aangever en raakt getuige.
Het misdrijf is niet voltooid. Daarnaast steekt de verdachte op
de aangever meerdere malen in de
buik. Dit ging door het
steekwerend vest,
Rechtsregels Er dient te worden gekeken naar de Er moet gekeken worden of Er dient te worden gekeken naar
aanmerkelijke kans waaronder de de verdachte zich geruime tijd de aanmerkelijke kans waaronder
aard van de gedraging en de van tevoren heeft kunnen de aard van de gedraging en de
omstandigheden, maar ook naar de beraden over het besluit en omstandigheden, maar ook naar
kans die naar algemene dus de gelegenheid had om de kans die naar algemene
ervaringsregels aanmerkelijk is te na te denken over de ervaringsregels aanmerkelijk is te
achten. Daarnaast dient de verdachte gevolgen van zijn achten. Daarnaast dient de
bewust te zijn geweest van de voorgenomen schap en verdachte bewust te zijn geweest
aanmerkelijke kans en dient dit te daarvan rekenschap te van de aanmerkelijke kans en
worden vastgesteld en verondersteld. geven. dient dit te worden vastgesteld en
Ook objectiveren dat de verdachte dit Er dient daarnaast gekeken te verondersteld. Ook objectiveren
ook wist. Verdachte moet het ook worden naar de dat de verdachte dit ook wist.
willen om de aanmerkelijke kans te omstandigheden van het Verdachte moet het ook willen om
aanvaarden door te kijken naar concrete geval en of dit de aanmerkelijke kans te
verklaringen van verdachte en getuige bewezen kan worden. Er kan aanvaarden door te kijken naar
en feitelijke omstandigheden van het worden gekeken of verdachte verklaringen van verdachte en
geval (aard en gedraging van voldoende tijd had om zich te getuige en feitelijke
omstandigheden en uiterlijke beraden, maar ook of er dus omstandigheden van het geval
verschijningsvormen, tenzij zwaardere contradicties zijn. (aard en gedraging van
contra-indicaties) Er kan hevige drift omstandigheden en uiterlijke
plaatsvinden waar een korte verschijningsvormen, tenzij
tijdspanne was tussen het contra-indicaties)
besluit en de uitvoering
daarvan of dat gelegenheid
tot beraad pas plaatsvond bij
het uitvoering.
,Relevante overwegingen R.O. 3.5 R.O. 2.3 R.O 2.2.3
van het hof Hierin wordt aangegeven dat het Hof Bij voorbedachte raad moet Het is van algemene
zegt dat er een aanmerkelijke kans verdachte zich gedurende tijd bekendheid dat de buik een
bestond dat de verdachte door de kunnen bedenken en de kwetsbaar gedeelte is van het
desbetreffende seksuele handeling het gelegenheid hebben gehad lichaam waar zich dus organen
slachtoffer met het HIV-virus zou na te denken over de
besmetten. Hij moet geacht worden betekenis en gevolgen van
bevinden. Er is dus een
willens en wetens de aanmerkelijke zijn voorgenomen daad. aanmerkelijke kans op dood.
kans op dood van slachtoffer te Het gaat om weging en Heeft vrijspraak verworpen.
hebben aanvaard. waardering van de Aanmerkelijke kans dat iemand
R.O. 3.6 omstandigheden van het dood gaat als je steekt.
In deze overweging wordt gezegd wat concrete geval en er wordt
voorwaardelijke opzet inhoudt (willens gekeken naar gewicht en
en wetens handelen met aanwijzingen die dit verklaren
aanmerkelijke kans dat gevolg zal (contra-indicaties). er kan ook
intreden). Er staat dat er gekeken sprake zijn van hevige drift en
moet worden naar omstandigheden een korte tijdspanne tussen
van het geval (aard en gedraging), besluit en uitvoering.
algemene ervaringsregels, of hij het Voorbedachte raad is moeilijk
bewust op de koop toe heeft genomen te bewijzen en daarom dient
en heeft verondersteld. Maar ook dat er dus naar de overige
er gekeken kan worden naar feitelijke omstandigheden van
getuigenverklaringen, feitelijke het geval zoals aard van het
omstandigheden, uiterlijke feit en de omstandigheden
verschijningsvormen en waaronder het is begaan.
contra-indicaties.
Kleine kans dat dit zou gebeuren,
maar we moeten ook kijken naar
juridisch normatief begrip (statistieken
kan je inzien, maar iedereen weet dat
het besmettelijk was) dan louter
kansberekening.
Relevante onderdelen Volgens de AG is een kenmerk van - AG doet arrest analyse,
van conclusie van de een kans is dat er niet voor 100 paragraaf 20. Ag zegt dat er
AG procent vaststaat dat er dus een kans moet gekeken worden naar
is dat er daadwerkelijk een gevolg kan specifieke omstandigheden. Of
intreden. Hij geeft ook aan dat er aan
zijn wangedrag niet duidelijk is dat hij
er een aanmerkelijke kans was,
dat heeft gewenst. kon niet worden gezegd omdat
hij niet van te voren wist of er
sprake was van een
steekwerend vest. Hof had het
niet mogen meenemen in het
beoordelen van de
aanmerkelijke kans.
Paragraaf 21
Bij geen steekwerend vest zou
dus wel de aanmerkelijke kans
op de koop zijn toegenomen.
Het was puur geluk dat hij een
steekwerend vest aan had.
Feit dat hij een steekwerend
vest droeg is relevant, maar
ook dat hij het niet wist is
relevant. Het heeft dan een
andere uitkomst.
, Relevante overwegingen R.O. 6 R.O. 2.3 RO. 2.2.3 en 2.3
van de Hoge Raad De Hoge Raad oordeelt dat er niet De Hoge Raad zegt dat het De Hoge Raad sluit aan bij het hof
voldoende aanmerkelijke kans is. De moeilijk strafrechtelijk te dat er dus sprake is van poging tot
besmetting was niet per se dood tot bewijzen is of verdachte doodslag. Steken in de buik waar
gevolg, maar het delict zou zware daadwerkelijk heeft zich dus organen bevinden is dus
mishandeling kunnen opleveren. De nagedacht en zich een kans op dood. Hij wist niet dat
Hoge Raad verwerpt de uitspraak van rekenschap heeft gegeven. Er hij een steekwerend vest droeg en
de Hoge Raad. is ook niet gehandeld in het is normaal gesproken een
Is er een aanmerkelijke kans? ogenblikkelijke aanmerkelijke kans dat iemand
Was het bewust? gemoedsopwelling en niet dood gaat als je hem daar steekt
Is een aanmerkelijke kans aanvaard? toereikend is om daaraan de bij vitale organen.
gevolgtrekking te verbinden
dat er dus werkelijk sprake is
van voorbedachte raad.
Belangrijkste punten - - Verdachte heeft slachtoffer in vitale
van de annotatie organen gestoken, maar die
persoon had een steekwerend vest
aan. Verdediging zegt dat er geen
poging van doodslag is, want er is
een steekwerend vest en er was
dus nooit een aanmerkelijke kans
dat hij echt dood zou gaan.
LET OP: HIV ARREST OPNOEMEN OP HET TENTAMEN BIJ VOORWAARDELIJKE OPZET
UITWERKEN.
Opdracht 2: Opzetgradaties
Leg in eigen woorden uit waarin voorwaardelijk opzet verschilt van ‘zuiver opzet’ of
‘doelopzet’ en geef bij beide begrippen een voorbeeld om uw uitleg te illustreren. Verwijs in
uw antwoord naar de relevante passages van de voorgeschreven literatuur en arresten.
Aantekening in de les:
Verschil tussen moord en doodslag is voorbedachte rade.
Voorbedachte rade is dat je echt te maken hebt met een voorbedacht plan. Denk aan iemand die een
moordwapen klaar heeft staan.
Een ogenblikkelijke gemoedstoestand hangt af van omstandigheden van het geval.
Voorwaardelijke opzet: De dader heeft het doel niet per se beoogd, maar is zich zodanig bewust van
de mogelijke gevolgen van zijn daden dat er dus wel sprake kan zijn van opzet. Er is dus sprake van
aanmerkelijke dat de gedragingen die een persoon heeft, strafbaar kunnen zijn. Stel dat je iemand wil
aanrijden, maar meer om diegene bang te maken. Het gaat hier om een andere intentie. Je hebt de
dood niet primair bedoeld, maar wel willens en wetens de aanmerkelijke kans aanvaard.
- Met voorwaardelijke opzet kun je opzet bewijzen. Het maakt niet uit welke gradatie opzet en
kan bewijzen.
- TENZIJ er het bestanddeel oogmerk in staat, dan moet je juist opzet bewijzen. Je moet dan
een primair gevolg voor hebben.
Zuiver/doel opzet: Bij zuivere opzet is het zo dat zowel de gedragingen als gevolgen van de
gedragingen volledig door de dader gewild zijn. De dader had echt de wil om een bepaalde handeling
te verrichten en had het gevolg beoogd. Je wilt iemand aanrijden met de gedachte iemand dood te
willen hebben. Ook hier verschilt de intentie.
Het verschil tussen voorwaardelijke opzet en zuiver opzet: Bij voorwaardelijke opzet had de
dader niet per se het doel beoogd, maar komen er alsnog strafbare gevolgen door zijn gedragingen.
Bij zuiver opzet heb je echt de wil om de handeling uit te voeren en is het doel dus wel beoogd. De wil
en doel is dus het verschil tussen deze twee begrippen.
