Week 1 Materieel Strafrecht Hoorcollege
Inhoud college
1. Recap: gradaties van opzet
2. Voorwaardelijk opzet
3. Voorbedachte raad
HR Femicide -> Is er sprake van doodslag of moord?
Voorbedachte raad bij moord moeilijk te bewijzen.
Femicide wordt te vaak berecht als doodslag omdat voorbedachte raad moeilijk te bewijzen is.
Recap: gradaties van opzet
Aantekening:
Subjectieve zijde van het delict = door opzet of schuld en zijn niet op zichzelf staand (staan niet
zonder reden in). Geeft vorm hoe we de delictsomschrijving moeten opzetten. We noemen ook mens
rea element.
- Schuldbeginsel = subjectief bestanddeel in delictsomschrijving
- Opzettelijk handelen is erger dan culpoos handelen
1.Recap: gradaties van opzet
1. Wettelijke opzet vormen
1.Opzettelijk:
i. “Hij die opzettelijk door valse alarmkreten of signalen de rust verstoort” (art. 142 Sr)
2. Oogmerk:
i. “Hij die een lijk begraaft, verbrandt, vernietigt, verbergt, wegvoert of wegmaakt, met het
oogmerk om het feit of de oorzaak van het overlijden, dan wel van het dood ter wereld komen
te verhelen” (art. 151 Sr)
3.Wetende dat, wist, wetenschap:
i. “hij die een goed verwerft, voorhanden heeft of overdraagt, dan wel een persoonlijk recht op
of een zakelijk recht ten aanzien van een goed vestigt of overdraagt, terwijl hij ten tijde van de
verwerving of het voorhanden krijgen van het goed dan wel het vestigen van het recht wist
dat het een door misdrijf verkregen goed betrof” (art. 416bis Sr)
4.Ingeblikt:
i. “Hij die in het openbaar, mondeling of bij geschrift of afbeelding, tot enig strafbaar feit of tot
gewelddadig optreden tegen het openbaar gezag opruit” (art. 131 Sr).
1.Recap: gradaties van opzet
1. Dolus directus: zuiver of vol opzet
Definitie: willens en wetens handelen
-> Nadruk op de wil: wil is primair gericht op het gevolg. Je wil iets en je handelt er ook naar. Vol en
zuiver opzet, je wilde het.
Kelk (Materieel Strafrecht 2005): ‘Met het volle besef van zijn eigen wil en van de strekking van zijn
handelen die in het verlengde van de wil is gelegen’
- Bijv. A schiet B dood: A weet dat met het schieten op B, B om het leven zal worden
gebracht, en dat is ook het gevolg dat hij primair beoogt.
,2. Dolus indirectus: noodzakelijkheids- of zekerheidsbewustzijn
Definitie: het gevolg is niet primair gewild, maar wel het noodzakelijke gevolg van
zijn handelen. Het is op iets anders gericht dan hetgeen wat je wou bewerkstelligen.
- Bijv. Thomas van Bremerhaven (duits arrest)
i. ‘Menschen wilde hij doden, menschen heeft hij gedood. En al heeft zoo iemand den
dood van het slachtoffer niet gewenscht, hij heeft den dood van menschen gewild.’
(Modderman in H.J. Smidt, 1891, p. 121)
ook al heeft hij het niet gewenst, hij heeft ze wel gedood. Je wist dat mensen zouden
komen overlijden als je die boot zou ontploffen. Door jouw handelen is het gebeurd.
1.Recap: gradaties van opzet
3. Dolus eventualis: voorwaardelijk opzet of kansopzet
= Ondergrens van opzet
i. Volstaat als bewijs van ‘opzettelijk’, ‘wetende dat’ en ingeblikt opzet
ii. Onvoldoende voor bewijs ‘oogmerk’ want dan moet je primaire gevolg voor hebben
gewild. Alleen bovenstaande 2 gradaties hebben dat.
Plaatsbepaling
i. Modderman 1886: ‘Dat noem ik geen bewuste schuld meer, maar voorwaardelijk opzet
(…), dan vraag ik niet of hij de voorziene uitkomst heeft gewenscht, maar zeg ik dat hij ze
gewild heeft’
ii. Cicero-arrest (NJ 1955, 55): huidige definitie in hoofdlijnen geïntroduceerd
c. Bijv. HR Hoornse taart (HR 19 juni 1911, W9203)
i. A stuurt B een vergiftigde taart. Hij realiseert zich dat de huisgenoot C hoogstwaarschijnlijk
ook van de taart zal eten, maar wijzigt zijn plan niet. C eet van de taart en sterft. De persoon
die hij wilde doodde, leefde nog. Was een hoogstwaarschijnlijk kans en niks gedaan om te
voorkomen en is dus een aanmerkelijke kans bewust aanvaard.
Definitie: het bewust aanvaarden van de aanmerkelijke kans
i. HR 20 februari 2007, NJ 2007/313 (HIV-I)
,2. Voorwaardelijke opzet
Stap 1: Aanmerkelijke kans
Afhankelijk van de omstandigheden van het geval
- Aard van de gedraging en omstandigheden waaronder deze is verricht.
Aanmerkelijke kans is niet afhankelijk van de aard van het gevolg (het doet er niet toe hoe ernstig het
gevolg is. Dood zegt niet veel of als het slechts lichamelijk letsel is.
- Het moet gaan om een kans die naar algemene ervaringsregels aanmerkelijk is te achten
- Reële en niet onwaarschijnlijke mogelijkheid
= Kwantitatieve benadering: berekent op kansen en statistieken. Er is geen algemene beoordeling.
2.Voorwaardelijke opzet: HR HIV-1
2. Bewust (aanmerkelijke kans moet bewust aanvaarden en dat is anders dan willen)
Wetenschap van de aanmerkelijke kans
- Was die wetenschap aanwezig bij de verdachte zelf;
- Of bij hem aanwezig verondersteld (criteriumfiguur)
Elk normaal denkend mens weet dat dit gebeurt als je dat doet. Dan weet verdachte dat dus
ook. “Elk weldenkend mens weet dat..”
(Je hoeft geen totale wetenschap te hebben, maar wel globaal bewust zijn van wat kan spelen)
2.Voorwaardelijke opzet: HR HIV-1
3. Aanvaarden (aanmerkelijke kans aanvaarden)
Enkele wetenschap is onvoldoende!
Vaststelling aanvaarding
i. Verklaring van de verdachte
ii. Getuigenverklaringen (HR bumperkleven)
iii. Feitelijke omstandigheden van het geval
- Aard van de gedraging en omstandigheden waaronder deze is verricht
- Uiterlijke verschijningsvorm, behoudens contra-indicaties (vgl. HR Porsche)
Aantekening:
Bij geweldpleging dan is dat naar uiterlijke verschijningsvormen, dan is het gericht op doden van een
persoon. Daar is dan af te leiden dat hij gevolg heeft aanvaard.
In sommige gevallen contra indicaties zoals HR Porsche. Je eigen dood neem je niet op de koop toe.
, 3.Voorbedachte raad
3.1 Voorbedachte raad; plaatsbepaling
1. Geen opzet gradatie
a. Strafverzwarende omstandigheid, van een minder zwaar gronddelict
b. Vb. Moord (art. 289 Sr) of zware mishandeling met voorbedachte raad (art. 303 Sr)
2. Ontwikkeling van voorbedachte raad
a. Memorie van toelichting 1886: ‘Een tijdstip van kalm overleg, van bedaard
nadenken; het tegenovergestelde van ogenblikkelijke gemoedsopwelling’.
i. Kwaliteit van het opzet, maar geen bijzondere, slechte motieven
ii. Dus niet beperkt tot bepaalde gradaties van opzet, kan ook samengaan met
voorwaardelijke opzet.
Je kan voorbedachte raad hebben voor moord en dus ook opzet. Het gaat om
kwaliteit van opzet.
b. Rechtspraak tot 2012
i. Nadruk geleidelijk verschoven van daadwerkelijk nadenken of zich rekenschap
geven naar tijd en gelegenheid daartoe
ii. Tijdverloop hoefde niet lang te zijn (voldoende was om na te denken en dus
sprake was van voorbedachte raad).
iii. Kon ook tijdens de gewelddadige handelingen nadenken over wat je aan het doen
was en of je dat nog steeds wou doen.
iv. Invulling erg ruim, rechtsgrond voor strafverzwaring niet altijd evident. Het
strafverzwarende element was niet altijd even duidelijk hierdoor.
HR Voorbedachte Raad II na 2012
Feiten:
- Verdachte heeft een relatie met slachtoffer;
- Ontstaat vermoeden dat slachtoffer vreemdgaat;
- In een gesprek geeft slachtoffer aan gevoelens te hebben voor een ander.
- Verdachte leest seksueel getinte berichtjes tussen slachtoffer en deze ander.
- Verdachte vindt vervolgens een string van slachtoffer met een spermaspoor en een hem onbekende
trui.
- Verdachte en slachtoffer gaan samen slapen, verdachte staat rond middernacht op.
- Pakt een hamer en slaat slachtoffer een paar keer op het hoofd.
- Zij wordt wakker en voelt dat verdachte haar in een wurggreep neemt.
- Zij bevrijdt zich, waarop verdachte nog een wurgpoging doet.
- Slachtoffer vraagt verdachte 112 te bellen en haar een washand te geven om het bloede te stelpen.
- Slachtoffer rent dan gillend naar de buren voor.
- Verdachte komt achter haar aan en trekt haar nachthemd uit. Loopt terug naar de woning, pakt een
paraplu en slaat haar vervolgens. De paraplu breekt af en dan steekt hij haar ook met het afgebroken
gedeelte.
- Slachtoffer weet zich daarna in veiligheid te stellen.
Hoge Raad:
- Verdachte moet zich gedurende enige tijd hebben kunnen beraden op het te nemen of het genomen
besluit en dat hij niet heeft gehandeld in een ogenblikkelijke gemoedsopwelling, zodat hij de
gelegenheid heeft gehad na te denken over de betekenis en de gevolgen van zijn voorgenomen
daad en zich daarvan rekenschap te geven.
- De vaststelling dat de verdachte voldoende tijd had om zich te beraden vormt weliswaar een
belangrijke objectieve aanwijzing dat met voorbedachte raad is gehandeld, maar hoeft de rechter
er niet van te weerhouden aan contra- indicaties een zwaarder gewicht toe te kennen. Er moet ruimte
zijn om belangenafweging te maken. Er moet een balans zijn.
Inhoud college
1. Recap: gradaties van opzet
2. Voorwaardelijk opzet
3. Voorbedachte raad
HR Femicide -> Is er sprake van doodslag of moord?
Voorbedachte raad bij moord moeilijk te bewijzen.
Femicide wordt te vaak berecht als doodslag omdat voorbedachte raad moeilijk te bewijzen is.
Recap: gradaties van opzet
Aantekening:
Subjectieve zijde van het delict = door opzet of schuld en zijn niet op zichzelf staand (staan niet
zonder reden in). Geeft vorm hoe we de delictsomschrijving moeten opzetten. We noemen ook mens
rea element.
- Schuldbeginsel = subjectief bestanddeel in delictsomschrijving
- Opzettelijk handelen is erger dan culpoos handelen
1.Recap: gradaties van opzet
1. Wettelijke opzet vormen
1.Opzettelijk:
i. “Hij die opzettelijk door valse alarmkreten of signalen de rust verstoort” (art. 142 Sr)
2. Oogmerk:
i. “Hij die een lijk begraaft, verbrandt, vernietigt, verbergt, wegvoert of wegmaakt, met het
oogmerk om het feit of de oorzaak van het overlijden, dan wel van het dood ter wereld komen
te verhelen” (art. 151 Sr)
3.Wetende dat, wist, wetenschap:
i. “hij die een goed verwerft, voorhanden heeft of overdraagt, dan wel een persoonlijk recht op
of een zakelijk recht ten aanzien van een goed vestigt of overdraagt, terwijl hij ten tijde van de
verwerving of het voorhanden krijgen van het goed dan wel het vestigen van het recht wist
dat het een door misdrijf verkregen goed betrof” (art. 416bis Sr)
4.Ingeblikt:
i. “Hij die in het openbaar, mondeling of bij geschrift of afbeelding, tot enig strafbaar feit of tot
gewelddadig optreden tegen het openbaar gezag opruit” (art. 131 Sr).
1.Recap: gradaties van opzet
1. Dolus directus: zuiver of vol opzet
Definitie: willens en wetens handelen
-> Nadruk op de wil: wil is primair gericht op het gevolg. Je wil iets en je handelt er ook naar. Vol en
zuiver opzet, je wilde het.
Kelk (Materieel Strafrecht 2005): ‘Met het volle besef van zijn eigen wil en van de strekking van zijn
handelen die in het verlengde van de wil is gelegen’
- Bijv. A schiet B dood: A weet dat met het schieten op B, B om het leven zal worden
gebracht, en dat is ook het gevolg dat hij primair beoogt.
,2. Dolus indirectus: noodzakelijkheids- of zekerheidsbewustzijn
Definitie: het gevolg is niet primair gewild, maar wel het noodzakelijke gevolg van
zijn handelen. Het is op iets anders gericht dan hetgeen wat je wou bewerkstelligen.
- Bijv. Thomas van Bremerhaven (duits arrest)
i. ‘Menschen wilde hij doden, menschen heeft hij gedood. En al heeft zoo iemand den
dood van het slachtoffer niet gewenscht, hij heeft den dood van menschen gewild.’
(Modderman in H.J. Smidt, 1891, p. 121)
ook al heeft hij het niet gewenst, hij heeft ze wel gedood. Je wist dat mensen zouden
komen overlijden als je die boot zou ontploffen. Door jouw handelen is het gebeurd.
1.Recap: gradaties van opzet
3. Dolus eventualis: voorwaardelijk opzet of kansopzet
= Ondergrens van opzet
i. Volstaat als bewijs van ‘opzettelijk’, ‘wetende dat’ en ingeblikt opzet
ii. Onvoldoende voor bewijs ‘oogmerk’ want dan moet je primaire gevolg voor hebben
gewild. Alleen bovenstaande 2 gradaties hebben dat.
Plaatsbepaling
i. Modderman 1886: ‘Dat noem ik geen bewuste schuld meer, maar voorwaardelijk opzet
(…), dan vraag ik niet of hij de voorziene uitkomst heeft gewenscht, maar zeg ik dat hij ze
gewild heeft’
ii. Cicero-arrest (NJ 1955, 55): huidige definitie in hoofdlijnen geïntroduceerd
c. Bijv. HR Hoornse taart (HR 19 juni 1911, W9203)
i. A stuurt B een vergiftigde taart. Hij realiseert zich dat de huisgenoot C hoogstwaarschijnlijk
ook van de taart zal eten, maar wijzigt zijn plan niet. C eet van de taart en sterft. De persoon
die hij wilde doodde, leefde nog. Was een hoogstwaarschijnlijk kans en niks gedaan om te
voorkomen en is dus een aanmerkelijke kans bewust aanvaard.
Definitie: het bewust aanvaarden van de aanmerkelijke kans
i. HR 20 februari 2007, NJ 2007/313 (HIV-I)
,2. Voorwaardelijke opzet
Stap 1: Aanmerkelijke kans
Afhankelijk van de omstandigheden van het geval
- Aard van de gedraging en omstandigheden waaronder deze is verricht.
Aanmerkelijke kans is niet afhankelijk van de aard van het gevolg (het doet er niet toe hoe ernstig het
gevolg is. Dood zegt niet veel of als het slechts lichamelijk letsel is.
- Het moet gaan om een kans die naar algemene ervaringsregels aanmerkelijk is te achten
- Reële en niet onwaarschijnlijke mogelijkheid
= Kwantitatieve benadering: berekent op kansen en statistieken. Er is geen algemene beoordeling.
2.Voorwaardelijke opzet: HR HIV-1
2. Bewust (aanmerkelijke kans moet bewust aanvaarden en dat is anders dan willen)
Wetenschap van de aanmerkelijke kans
- Was die wetenschap aanwezig bij de verdachte zelf;
- Of bij hem aanwezig verondersteld (criteriumfiguur)
Elk normaal denkend mens weet dat dit gebeurt als je dat doet. Dan weet verdachte dat dus
ook. “Elk weldenkend mens weet dat..”
(Je hoeft geen totale wetenschap te hebben, maar wel globaal bewust zijn van wat kan spelen)
2.Voorwaardelijke opzet: HR HIV-1
3. Aanvaarden (aanmerkelijke kans aanvaarden)
Enkele wetenschap is onvoldoende!
Vaststelling aanvaarding
i. Verklaring van de verdachte
ii. Getuigenverklaringen (HR bumperkleven)
iii. Feitelijke omstandigheden van het geval
- Aard van de gedraging en omstandigheden waaronder deze is verricht
- Uiterlijke verschijningsvorm, behoudens contra-indicaties (vgl. HR Porsche)
Aantekening:
Bij geweldpleging dan is dat naar uiterlijke verschijningsvormen, dan is het gericht op doden van een
persoon. Daar is dan af te leiden dat hij gevolg heeft aanvaard.
In sommige gevallen contra indicaties zoals HR Porsche. Je eigen dood neem je niet op de koop toe.
, 3.Voorbedachte raad
3.1 Voorbedachte raad; plaatsbepaling
1. Geen opzet gradatie
a. Strafverzwarende omstandigheid, van een minder zwaar gronddelict
b. Vb. Moord (art. 289 Sr) of zware mishandeling met voorbedachte raad (art. 303 Sr)
2. Ontwikkeling van voorbedachte raad
a. Memorie van toelichting 1886: ‘Een tijdstip van kalm overleg, van bedaard
nadenken; het tegenovergestelde van ogenblikkelijke gemoedsopwelling’.
i. Kwaliteit van het opzet, maar geen bijzondere, slechte motieven
ii. Dus niet beperkt tot bepaalde gradaties van opzet, kan ook samengaan met
voorwaardelijke opzet.
Je kan voorbedachte raad hebben voor moord en dus ook opzet. Het gaat om
kwaliteit van opzet.
b. Rechtspraak tot 2012
i. Nadruk geleidelijk verschoven van daadwerkelijk nadenken of zich rekenschap
geven naar tijd en gelegenheid daartoe
ii. Tijdverloop hoefde niet lang te zijn (voldoende was om na te denken en dus
sprake was van voorbedachte raad).
iii. Kon ook tijdens de gewelddadige handelingen nadenken over wat je aan het doen
was en of je dat nog steeds wou doen.
iv. Invulling erg ruim, rechtsgrond voor strafverzwaring niet altijd evident. Het
strafverzwarende element was niet altijd even duidelijk hierdoor.
HR Voorbedachte Raad II na 2012
Feiten:
- Verdachte heeft een relatie met slachtoffer;
- Ontstaat vermoeden dat slachtoffer vreemdgaat;
- In een gesprek geeft slachtoffer aan gevoelens te hebben voor een ander.
- Verdachte leest seksueel getinte berichtjes tussen slachtoffer en deze ander.
- Verdachte vindt vervolgens een string van slachtoffer met een spermaspoor en een hem onbekende
trui.
- Verdachte en slachtoffer gaan samen slapen, verdachte staat rond middernacht op.
- Pakt een hamer en slaat slachtoffer een paar keer op het hoofd.
- Zij wordt wakker en voelt dat verdachte haar in een wurggreep neemt.
- Zij bevrijdt zich, waarop verdachte nog een wurgpoging doet.
- Slachtoffer vraagt verdachte 112 te bellen en haar een washand te geven om het bloede te stelpen.
- Slachtoffer rent dan gillend naar de buren voor.
- Verdachte komt achter haar aan en trekt haar nachthemd uit. Loopt terug naar de woning, pakt een
paraplu en slaat haar vervolgens. De paraplu breekt af en dan steekt hij haar ook met het afgebroken
gedeelte.
- Slachtoffer weet zich daarna in veiligheid te stellen.
Hoge Raad:
- Verdachte moet zich gedurende enige tijd hebben kunnen beraden op het te nemen of het genomen
besluit en dat hij niet heeft gehandeld in een ogenblikkelijke gemoedsopwelling, zodat hij de
gelegenheid heeft gehad na te denken over de betekenis en de gevolgen van zijn voorgenomen
daad en zich daarvan rekenschap te geven.
- De vaststelling dat de verdachte voldoende tijd had om zich te beraden vormt weliswaar een
belangrijke objectieve aanwijzing dat met voorbedachte raad is gehandeld, maar hoeft de rechter
er niet van te weerhouden aan contra- indicaties een zwaarder gewicht toe te kennen. Er moet ruimte
zijn om belangenafweging te maken. Er moet een balans zijn.
