Zelfmonitoring van rouw met ESM vermindert geen symptomen van de persisterende
rouwstoornis: De modererende rol van verwantschap
Practical 2.4 Writing Skills
Erasmus School of Behavior Sciences (ESSB)
Erasmus University Rotterdam
Inleiding
Lijden na verlies is een universele menselijke ervaring, maar voor sommige mensen
duren de symptomen van rouw langer en zijn ze ernstiger van aard. Dit kan wijzen op een
Prolonged Grief Disorder (PGD) , een aandoening van intense emotionele pijn, aanhoudend
verlangen en verstoring van levensbezigheden (Boelen & Smid, 2017). Het staat sinds kort op
de ICD-11 en DSM-5-TR, wat de klinische relevantie benadrukt. Psychologische interventies
zoals cognitieve gedragstherapie lijken effectief bij het verminderen van PGD-klachten (Shear
et al., 2005), Toch ervaren veel rouwenden in de acute fase van verlies een drempel om
reguliere therapie te volgen, door praktische of emotionele belemmeringen. Om deze redenen
is het belangrijk om te kijken naar alternatieve vormen van ondersteuning die minder
belastend zijn.
Een daarvan is zelfmonitoring door de Experience Sampling Methodology (ESM). Dit
is een methode waarbij mensen meerdere keren per dag hun gevoelens en gedachten
rapporteren. Hoewel ESM traditioneel een meetmethode is, lijkt het zelfbewustzijn een
reactiviteitseffect te veroorzaken, waarbij het eigen gedrag en gevoel verandert (Myin-
Germeys et al., 2018). Voor PGD is er echter relatief weinig bekend over het mogelijke effect
van ESM als interventie-instrument. Een belangrijk voordeel van ESM is dat het een
gedetailleerd en dynamisch beeld van het dagelijkse verloop van rouw, waaronder fluctuaties
in stemming, herbelevingen en vermijdingsgedrag. De methode past daarom goed bij het
idiografische karakter van rouwverwerking dat per persoon sterk verschilt (Trull & Ebner-
Priemer, 2013).
Ondanks dat ESM een veelbelovende methode lijkt te zijn om rouw processen beter te
begrijpen en te beïnvloeden, is het waarschijnlijk dat de werking ervan niet uniform is voor
alle rouwenden. Verschillende persoonlijke kenmerken en omstandigheden kunnen bepalen of
, en in welke mate iemand er baat bij heeft om ESM-zelfmonitoring uit te voeren. Dit moet
worden onderzocht.
Een van de meest bestudeerde potentiële factoren is de aard van de relatie tot de
gestorven persoon. Overlijden van een partner of kind wordt in onderzoek keer op keer
geassocieerd met hoger PGD-scores, vergeleken met verlies van een ouder, vriend of collega
(Lobb et al., 2010; Heeke et al., 2019). Deze verhoogde kwetsbaarheid lijkt gerelateerd te zijn
aan de centrale emotionele en praktische rol die een partner of kind in iemands dagelijks leven
vervult. Zo ervaren nabestaanden gevoelens van leegte, identiteitsschade en sociale isolatie na
het overlijden van een partner, wat het rouwproces ernstig belemmert (Stroebe, Schut, &
Stroebe, 2007). Verlies van een kind wordt vaak als een van de meest traumatische vormen
van verlies beschouwd, en ouders kunnen langdurig schuldgevoelens krijgen, zich hulpeloos
voelen en een toenemend gevoel van existentiële desintegratie ervaren (Rando, 1986;
Lichtenthal et al., 2013).
Bovendien laten longitudinale studies zien dat nabestaanden van partners of kinderen
langere tijd nodig hebben om te herstellen dan andere rouwenden. Zelfs als de initiële PGD-
symptomen tijdens de eerste paar maanden na het overlijden gelijk zijn, blijken de PGD-
klachten uiteindelijk langduriger te zijn wanneer het overledene iemands partner of kind is
(Bonanno et al., 2002).
Het doel van de huidige studie is om testen of zelfmonitoring via ESM PGD-
symptomen zal verminderen en of verwantschap van invloed zal zijn op dit effect. We
verwachten dat ESM tot sterke afname zal leiden van PGD-symptomen in vergelijking met de
wachtlijstgroep. Dit effect zal echter zwakker zijn voor mensen die een partner/kind hebben
verloren.
Resultaten
Beschrijving van de steekproef
De steekproef bestond uit 170 recent rouwende volwassenen, waarvan 58,2% vrouw (n
= 99) en 41,8% man (n = 71). De gemiddelde leeftijd was 56,8 jaar (SD = 16,3). De leeftijd
verschilde niet significant tussen de condities, t(168) = 0.83, p = .408. De meeste deelnemers
hadden een partner of kind verloren (n = 110; 64,7%), terwijl de overige deelnemers een
ander familielid of naaste verloren (n = 60; 35,3%). Ongeveer een derde van de deelnemers
ervoer het overlijden als volledig onverwacht (n = 52; 30,6%).
rouwstoornis: De modererende rol van verwantschap
Practical 2.4 Writing Skills
Erasmus School of Behavior Sciences (ESSB)
Erasmus University Rotterdam
Inleiding
Lijden na verlies is een universele menselijke ervaring, maar voor sommige mensen
duren de symptomen van rouw langer en zijn ze ernstiger van aard. Dit kan wijzen op een
Prolonged Grief Disorder (PGD) , een aandoening van intense emotionele pijn, aanhoudend
verlangen en verstoring van levensbezigheden (Boelen & Smid, 2017). Het staat sinds kort op
de ICD-11 en DSM-5-TR, wat de klinische relevantie benadrukt. Psychologische interventies
zoals cognitieve gedragstherapie lijken effectief bij het verminderen van PGD-klachten (Shear
et al., 2005), Toch ervaren veel rouwenden in de acute fase van verlies een drempel om
reguliere therapie te volgen, door praktische of emotionele belemmeringen. Om deze redenen
is het belangrijk om te kijken naar alternatieve vormen van ondersteuning die minder
belastend zijn.
Een daarvan is zelfmonitoring door de Experience Sampling Methodology (ESM). Dit
is een methode waarbij mensen meerdere keren per dag hun gevoelens en gedachten
rapporteren. Hoewel ESM traditioneel een meetmethode is, lijkt het zelfbewustzijn een
reactiviteitseffect te veroorzaken, waarbij het eigen gedrag en gevoel verandert (Myin-
Germeys et al., 2018). Voor PGD is er echter relatief weinig bekend over het mogelijke effect
van ESM als interventie-instrument. Een belangrijk voordeel van ESM is dat het een
gedetailleerd en dynamisch beeld van het dagelijkse verloop van rouw, waaronder fluctuaties
in stemming, herbelevingen en vermijdingsgedrag. De methode past daarom goed bij het
idiografische karakter van rouwverwerking dat per persoon sterk verschilt (Trull & Ebner-
Priemer, 2013).
Ondanks dat ESM een veelbelovende methode lijkt te zijn om rouw processen beter te
begrijpen en te beïnvloeden, is het waarschijnlijk dat de werking ervan niet uniform is voor
alle rouwenden. Verschillende persoonlijke kenmerken en omstandigheden kunnen bepalen of
, en in welke mate iemand er baat bij heeft om ESM-zelfmonitoring uit te voeren. Dit moet
worden onderzocht.
Een van de meest bestudeerde potentiële factoren is de aard van de relatie tot de
gestorven persoon. Overlijden van een partner of kind wordt in onderzoek keer op keer
geassocieerd met hoger PGD-scores, vergeleken met verlies van een ouder, vriend of collega
(Lobb et al., 2010; Heeke et al., 2019). Deze verhoogde kwetsbaarheid lijkt gerelateerd te zijn
aan de centrale emotionele en praktische rol die een partner of kind in iemands dagelijks leven
vervult. Zo ervaren nabestaanden gevoelens van leegte, identiteitsschade en sociale isolatie na
het overlijden van een partner, wat het rouwproces ernstig belemmert (Stroebe, Schut, &
Stroebe, 2007). Verlies van een kind wordt vaak als een van de meest traumatische vormen
van verlies beschouwd, en ouders kunnen langdurig schuldgevoelens krijgen, zich hulpeloos
voelen en een toenemend gevoel van existentiële desintegratie ervaren (Rando, 1986;
Lichtenthal et al., 2013).
Bovendien laten longitudinale studies zien dat nabestaanden van partners of kinderen
langere tijd nodig hebben om te herstellen dan andere rouwenden. Zelfs als de initiële PGD-
symptomen tijdens de eerste paar maanden na het overlijden gelijk zijn, blijken de PGD-
klachten uiteindelijk langduriger te zijn wanneer het overledene iemands partner of kind is
(Bonanno et al., 2002).
Het doel van de huidige studie is om testen of zelfmonitoring via ESM PGD-
symptomen zal verminderen en of verwantschap van invloed zal zijn op dit effect. We
verwachten dat ESM tot sterke afname zal leiden van PGD-symptomen in vergelijking met de
wachtlijstgroep. Dit effect zal echter zwakker zijn voor mensen die een partner/kind hebben
verloren.
Resultaten
Beschrijving van de steekproef
De steekproef bestond uit 170 recent rouwende volwassenen, waarvan 58,2% vrouw (n
= 99) en 41,8% man (n = 71). De gemiddelde leeftijd was 56,8 jaar (SD = 16,3). De leeftijd
verschilde niet significant tussen de condities, t(168) = 0.83, p = .408. De meeste deelnemers
hadden een partner of kind verloren (n = 110; 64,7%), terwijl de overige deelnemers een
ander familielid of naaste verloren (n = 60; 35,3%). Ongeveer een derde van de deelnemers
ervoer het overlijden als volledig onverwacht (n = 52; 30,6%).
