2.1 Ongeslachtelijke voortplanting
Bij ongeslachtelijke voortplanting ontstaan nakomelingen uit één ouder, hierbij zijn de
nakomeling genetisch identiek aan de ouder. Eencelligen, zoals bacteriën, kunnen zich
ongeslachtelijk voorplanten door celdeling. Bij celdeling deelt een cel, de moedercel,
zich in twee identieke dochtercellen, die dezelfde genetische eigenschappen bevatten
als de moedercel. Bij ongeslachtelijke voortplanting groeien beide dochtercellen uit tot
volledig organismen. Celdeling vindt niet alleen plaats bij ongeslachtelijke voortplanting,
maar in meercellig organismen delen de cellen zich ook voor groei en voor vervanging
van oude of beschadigde cellen.
Ongeslachtelijke voortplanting komt voor bij bacteriën, schimmels, planten en sommige
diersoorten.
Schimmels, sommige planten en bacteriën planten zich voort via sporen. Dit zijn een
soort voortplantingscellen. Sommige sporen kunnen jaren in een ruststadium overleven
doordat ze beschikken over een dikke celwand. Uit een spore kan in veel gevallen een
nieuw individu groeien.
Bolgewassen planten zich ongeslachtelijk voort door bollen.
Tussen de lagen (rokken) van de bol bevinden zich knoppen.
Als in het voorjaar een tulpenbol uitloopt vanuit een knop,
wordt een deel van het reservevoedsel uit de rokken
verbruikt. De rokken verschrompelen en de overgebleven
knoppen ontwikkelen zich tot nieuwe tulpenbollen. Dit zijn
natuurlijke manieren van ongeslachtelijke voortplanting.
Ongeslachtelijke voortplanting kan ook op kunstmatige wijze plaatsvinden, dat heet
klonen. Bij planten zijn verschillende methoden bekend om een plant met gunstige
eigenschappen snel te vermeerderen, zoals stekken en weefselkweek.
Niet iedereen is enthousiast over klonen. Tegenstanders vinden bijvoorbeeld dat de
mens niet mag ingrijpen in de natuur, of dat je dieren niet mag gebruiken voor onderzoek.
Dit zijn etnische argumenten. Anderen hebben bezwaren tegen klonen, omdat dierlijk
nakomelingen soms afwijkingen hebben of jong overlijden. Planten kunnen vatbaar zijn
voor ziekten, doordat ze genetisch identiek zijn. Dit zijn biologische argumenten.
Bij celdeling ontstaan uit één cel twee cellen met dezelfde erfelijke eigenschappen. De
erfelijke eigenschappen van een organisme liggen vast in DNA dat in de chromosomen
zit. Voordat een cel deelt, wordt het DNA gekopieerd. Elke nieuwe cel ontvangt bij de
deling precies dezelfde set chromosomen, lange moleculen DNA. De celcyclus, de
levenscyclus van de cel, bestaat uit twee onderdelen. De M-fase en de interfase. De M-
fase is de periode waarin de mitose (kerndeling) en de celdeling plaatsvinden. De
,interfase is de periode tussen twee delingen. De interfase is verdeeld in verschillende
fasen, G1-fase, S-fase en G2-fase.
G1-fase. Als een cel zich gaat delen, neemt de cel in grootte toe (plasmagroei). De cel
maakt eiwitten die nodig zijn om DNA te kopiëren.
S-fase. Het DNA wordt gekopieerd (DNA-replicatie of DNA-synthese). Het
oorspronkelijke DNA en het gekopieerde DNA blijven op één punt aan elkaar vastzitten
(het centromeer). Zolang het chromosoom uit twee identieke delen DNA bestaat, heten
deze identieke DNA-delen chromatiden.
G2-fase. De cel neemt in grootte toe en maakt eiwitten die nodig zijn voor de mitose.
Organellen worden gekopieerd en er wordt celmembraan gevormd. Ook de trekdaden
die nodig zijn voor de mitose worden geproduceerd.
M-fase. De mitose en celdeling vinden plaats.
G0-fase. Na de celdeling kan een cel een nieuwe celcyclus ingaan, maar dit hoeft niet.
De cel kan ook in tijdelijke blijvende rust gaan specialiseren, dit wordt de G0-fase
genoemd.
De M-fase bestaat uit de mitose en de celdeling. Hier zijn de verschillende fases van
mitose.
, Profase. Het centrosoom (spoellichaampje) is een organel dat bij dierlijke cellen een
belangrijke rol in de kerndeling speelt. Een centrosoom ziet eruit als twee kleine
cilinders. Tijdens de profase verdubbelt het centrosoom. De centrosomen bewegen zich
naar tegenovergestelde kanten van de cel, waarbij de trekdraden tussen de
centrosomen ontstaan. De trekdraden vormen de kernspoel op het moment dat ze de
kern omvatten. De chromosomen rollen op en zijn hierdoor sterker vanaf dit moment zijn
chromosomen zichtbaar met de lichtmicroscoop.
Prometafase. Terwijl het kernmembraan verdwijnt, houdt
de kernspoel de chromosomen op hun plaats in het midden
van de cel. De trekdraden kunnen nu bij de chromosomen
komen. Ze hechten zich aan het centrosoom.
Metafase. De chromosomen bevinden zich in een vlak
tussen beide centrosomen. De trekdraden verbinden zich in
een vlak tussen beide centrosomen. De trekdraden
verbinden elk centromeer met een centrosoom.
Anafase. De chromatiden laten elkaar los, waarna elk door
de trekdraden naar een ander centrosoom wordt getrokken.
De chromatiden heten nu weer chromosomen.
Telofase. Er vormt zich rondom elke groep chromosomen
een nieuw kernmembraan. Doordat de chromosomen zijn
verdubbeld en daarna weer zijn gesplitst, bevat elke kern
een kopie van de chromosomen in de moedercel.
De mitose heeft nu plaatsgevonden. De celdeling volgt doordat de cel zich tussen de
twee kernen insnoert, waardoor twee cellen ontstaan.
2.2 Geslachtelijke voortplanting
In het lichaam zijn er twee soorten cellen, gameten (geslachtscellen) en
lichaamscellen. Gameten worden gevormd in de voortplantingsorganen van de mens.
Elke lichaamscel bevat alle genetische informatie. Gameten bevatten maar de helft van
de genetische informatie. Lichaamscellen hebben twee sets van chromosomen,
gameten hebben maar één set van chromosomen.
Bij geslachtelijke voortplanting komt de genetische informatie van twee vruchtbare
individuen samen. De kern van een gameet van het ene individu smelt samen met de
kern van een gameet van een ander individu, de bevruchting. Er ontstaat dan een cel
met weer twee sets chromosomen. Zo ontstaat een nieuw individu, dat na verloop van
tijd zelf vruchtbaar is, de levenscyclus is rond.
Bij ongeslachtelijke voortplanting ontstaan nakomelingen uit één ouder, hierbij zijn de
nakomeling genetisch identiek aan de ouder. Eencelligen, zoals bacteriën, kunnen zich
ongeslachtelijk voorplanten door celdeling. Bij celdeling deelt een cel, de moedercel,
zich in twee identieke dochtercellen, die dezelfde genetische eigenschappen bevatten
als de moedercel. Bij ongeslachtelijke voortplanting groeien beide dochtercellen uit tot
volledig organismen. Celdeling vindt niet alleen plaats bij ongeslachtelijke voortplanting,
maar in meercellig organismen delen de cellen zich ook voor groei en voor vervanging
van oude of beschadigde cellen.
Ongeslachtelijke voortplanting komt voor bij bacteriën, schimmels, planten en sommige
diersoorten.
Schimmels, sommige planten en bacteriën planten zich voort via sporen. Dit zijn een
soort voortplantingscellen. Sommige sporen kunnen jaren in een ruststadium overleven
doordat ze beschikken over een dikke celwand. Uit een spore kan in veel gevallen een
nieuw individu groeien.
Bolgewassen planten zich ongeslachtelijk voort door bollen.
Tussen de lagen (rokken) van de bol bevinden zich knoppen.
Als in het voorjaar een tulpenbol uitloopt vanuit een knop,
wordt een deel van het reservevoedsel uit de rokken
verbruikt. De rokken verschrompelen en de overgebleven
knoppen ontwikkelen zich tot nieuwe tulpenbollen. Dit zijn
natuurlijke manieren van ongeslachtelijke voortplanting.
Ongeslachtelijke voortplanting kan ook op kunstmatige wijze plaatsvinden, dat heet
klonen. Bij planten zijn verschillende methoden bekend om een plant met gunstige
eigenschappen snel te vermeerderen, zoals stekken en weefselkweek.
Niet iedereen is enthousiast over klonen. Tegenstanders vinden bijvoorbeeld dat de
mens niet mag ingrijpen in de natuur, of dat je dieren niet mag gebruiken voor onderzoek.
Dit zijn etnische argumenten. Anderen hebben bezwaren tegen klonen, omdat dierlijk
nakomelingen soms afwijkingen hebben of jong overlijden. Planten kunnen vatbaar zijn
voor ziekten, doordat ze genetisch identiek zijn. Dit zijn biologische argumenten.
Bij celdeling ontstaan uit één cel twee cellen met dezelfde erfelijke eigenschappen. De
erfelijke eigenschappen van een organisme liggen vast in DNA dat in de chromosomen
zit. Voordat een cel deelt, wordt het DNA gekopieerd. Elke nieuwe cel ontvangt bij de
deling precies dezelfde set chromosomen, lange moleculen DNA. De celcyclus, de
levenscyclus van de cel, bestaat uit twee onderdelen. De M-fase en de interfase. De M-
fase is de periode waarin de mitose (kerndeling) en de celdeling plaatsvinden. De
,interfase is de periode tussen twee delingen. De interfase is verdeeld in verschillende
fasen, G1-fase, S-fase en G2-fase.
G1-fase. Als een cel zich gaat delen, neemt de cel in grootte toe (plasmagroei). De cel
maakt eiwitten die nodig zijn om DNA te kopiëren.
S-fase. Het DNA wordt gekopieerd (DNA-replicatie of DNA-synthese). Het
oorspronkelijke DNA en het gekopieerde DNA blijven op één punt aan elkaar vastzitten
(het centromeer). Zolang het chromosoom uit twee identieke delen DNA bestaat, heten
deze identieke DNA-delen chromatiden.
G2-fase. De cel neemt in grootte toe en maakt eiwitten die nodig zijn voor de mitose.
Organellen worden gekopieerd en er wordt celmembraan gevormd. Ook de trekdaden
die nodig zijn voor de mitose worden geproduceerd.
M-fase. De mitose en celdeling vinden plaats.
G0-fase. Na de celdeling kan een cel een nieuwe celcyclus ingaan, maar dit hoeft niet.
De cel kan ook in tijdelijke blijvende rust gaan specialiseren, dit wordt de G0-fase
genoemd.
De M-fase bestaat uit de mitose en de celdeling. Hier zijn de verschillende fases van
mitose.
, Profase. Het centrosoom (spoellichaampje) is een organel dat bij dierlijke cellen een
belangrijke rol in de kerndeling speelt. Een centrosoom ziet eruit als twee kleine
cilinders. Tijdens de profase verdubbelt het centrosoom. De centrosomen bewegen zich
naar tegenovergestelde kanten van de cel, waarbij de trekdraden tussen de
centrosomen ontstaan. De trekdraden vormen de kernspoel op het moment dat ze de
kern omvatten. De chromosomen rollen op en zijn hierdoor sterker vanaf dit moment zijn
chromosomen zichtbaar met de lichtmicroscoop.
Prometafase. Terwijl het kernmembraan verdwijnt, houdt
de kernspoel de chromosomen op hun plaats in het midden
van de cel. De trekdraden kunnen nu bij de chromosomen
komen. Ze hechten zich aan het centrosoom.
Metafase. De chromosomen bevinden zich in een vlak
tussen beide centrosomen. De trekdraden verbinden zich in
een vlak tussen beide centrosomen. De trekdraden
verbinden elk centromeer met een centrosoom.
Anafase. De chromatiden laten elkaar los, waarna elk door
de trekdraden naar een ander centrosoom wordt getrokken.
De chromatiden heten nu weer chromosomen.
Telofase. Er vormt zich rondom elke groep chromosomen
een nieuw kernmembraan. Doordat de chromosomen zijn
verdubbeld en daarna weer zijn gesplitst, bevat elke kern
een kopie van de chromosomen in de moedercel.
De mitose heeft nu plaatsgevonden. De celdeling volgt doordat de cel zich tussen de
twee kernen insnoert, waardoor twee cellen ontstaan.
2.2 Geslachtelijke voortplanting
In het lichaam zijn er twee soorten cellen, gameten (geslachtscellen) en
lichaamscellen. Gameten worden gevormd in de voortplantingsorganen van de mens.
Elke lichaamscel bevat alle genetische informatie. Gameten bevatten maar de helft van
de genetische informatie. Lichaamscellen hebben twee sets van chromosomen,
gameten hebben maar één set van chromosomen.
Bij geslachtelijke voortplanting komt de genetische informatie van twee vruchtbare
individuen samen. De kern van een gameet van het ene individu smelt samen met de
kern van een gameet van een ander individu, de bevruchting. Er ontstaat dan een cel
met weer twee sets chromosomen. Zo ontstaat een nieuw individu, dat na verloop van
tijd zelf vruchtbaar is, de levenscyclus is rond.
