Samenvatting hersenen en gedrag

Samenvatting H&G - deel 2
Hoofdstuk 8: Slaap

Endogeen: van binnenuit gegenereerd
- Niet afhankelijk van verbindingen met buitenwereld
Endogeen circaniaal ritme: duurt een jaar lang
- Dieren die schema volgen voor bv. uitvliegen naar ander land
- Vogels weten zo welke datum het ongeveer is
Endogeen circadiaans ritme: kan een dag duren (24,2 uur)
- Achterste delen van hersenschors correleert aan activiteit
- Ook deze ritmes in honger, dorst, leveractiviteit en DNA herstel
o Temperatuur van lichaam gaat van 36, naar 37,2 en weer terug in
één dag
o Emotioneel welzijn  bij bedtijd mindere stemming

24-uurs-waak-slaapritme: schema van waak en slaap wat niet zomaar
aangepast kan worden
 Onderzeeërs ritme; 18 uur per dag, dus 6 uur werken, 6 uur relaxen en 6
uur slapen
o Dit 24 uurs ritme blijft bestaan dus bent moe op de tijden dat je
wakker bent en bent wakkerder op momenten dat je moet slapen
 Nachtdienst?  ander ritme
o Temperatuur blijft pieken overdag en blijven moe tijdens werk in
nacht
o Oplossing?  werken met feel lichten en slapen in donkere ruimtes
 Kortgolvig (blauw) licht reset circadiaanse ritme sterker



Instellen en resetten biologische klok
Zeitgeber: stimulus die de circadiaanse ritme reset
 Licht  landdieren
o Constant zwak licht  geen diepe slaap of echte alertheid
o Overgang zomertijd zorgt voor slechte uitrusting (vooral bij
slaapgebrek)
o Zonsopkomst heeft invloed
 Getijden  zeedieren
 Andere stimuli, zoals beweging, opwinding, maaltijden en temperatuur


Sociale stimuli: effecten van andere mensen, bv. activiteiten met anderen

,Blinde mensen?  wisselende resultaten (vaak slaapproblemen)
 Ritme op basis van geluid, temperatuur, maaltijden en activiteit
 Ritmes langer dan 24 uur bij geen gevoeligheid van zeitgebers (free-
running)
Op gegeven moment bewegen de eiwitten naar de cel en remmen (inhiberen)
hun eigen transcriptie. Bij veel eiwitten ontstaat er negatieve feedback. Wanneer
de zon opkomt worden er weer eiwitten gemaakt die deze eiwitten afbreken
waardoor er geen negatieve feedback meer is.
Zon activeert een enzym dat dus eiwitten die voor negatieve feedback zorgen
afbreekt.



Andere invloeden
Jetlag: verstoring van circadiaanse ritme na oversteken van tijdzones
- Symptomen: slapeloosheid, depressie en verminderde concentratie
- Makkelijker in westelijke richtingen dan oostelijke richting
o Westelijk  s ’nachts langer wakker en volgende ochtend laat
wakker
o Oostelijk  eerder slapen en eerder wakker
- Stress  verhoogde bloedspiegels van bijnierhormoon cortisol
o Beschadigde neuronen in hippocampus
o Stewardessen (7+ tijdzones)  gekrompen hippocampus


Leeuwerik: ochtendmensen  vervroegd ritme  vaker gelukkiger
(overeenstemming school/werk ritme)
Uilen: avondmensen  verlaat ritme
Het ritme heeft te maken met je leeftijd, als kind ga je vroeg naar bed en wordt je
vroeg wakker, terwijl rond je 20/30e je juist laat opblijft. Dit neemt daarna weer af
 Hogere niveaus geslachtshormonen
 Genen en omgevingsfactoren
De hersenen genereren een biologische klok, die ongevoelig is voor de meeste
vormen van interferentie (voedselgebrek/middelen/hersenschade). Het is een
robuust mechanisme.



Suprachiamatische kern
Suprachiasmatische kern (SCN): aanjager van ritmes voor slaap en
temperatuur
- Onderdeel hypothalamus
- Schade zorgt voor onregelmatige ritmes
- Losse neuronen (ook buiten hersenen) zorgen voor ritme

,Interactie tussen neuronen en astrocyten (vormen bloed-hersenen barrière en
opruimen neurotransmitters) zorgt voor nauwkeurigheid van het ritme. Een
mutatie in een gen zorgt voor een ander ritme. Bij transplantage van SCN geef je
het ritme door.
Ook in totale isolatie (onverbonden) en wordt gestuurd door ritme in genetische
expressie.

, Beïnvloeding licht
Licht zorgt ervoor dat we in dezelfde pas blijven lopen als de rest van de wereld.
Licht zorgt voor een kleine reset, waardoor er een ritme van precies 24 uur is.
Licht heeft invloed op de retina.
Het retinohypothalamische pad van het netvlies naar SCN verandert de
instellingen van de SCN. Zelfs bij blinden kan licht een rol spelen bij het resetten
van de biologische klok.
 Afkomstig van bepaalde retinale ganglioncellen die eigen fotopigment
hebben; melanopsine
Ganglioncellen ontvangen input van kegeltjes en staafjes, maar reageren ook op
licht zonder deze input
- Reageren op gemiddelde hoeveelheid licht en niet directe
veranderingen (bliksem)
- Reageren voornamelijk op kortgolvig (blauw) licht
o 100 lux (kleine intensiteit) al voldoende op proces te veranderen
o Kan zorgen voor kunstmatige jetlag

SCN reguleert waken en slapen door activiteitsniveaus in andere hersengebieden
te controleren, zoals pijnappelklier.
 Melatonine helpt reguleren van begin puberteit en aanpassingen seizoen
veranderingen (winterslaap)
De pijnappelklier zorgt voor de afgifte van melatonine (hormoon)
- Afgifte in nacht  verhoging slaperigheid
o 2/3 uur voor slapen begint afgifte
- Pil met melatonine moet je eerder innemen om slaperigheid te versnellen
en een ritme te kunnen verschuiven (vliegreis)
- Tumor?  dagenlang wakker...
Als licht op retina valt dat projecteert dat op de SNC, via aantal tussenliggende
connecties zorgt dat voor activatie van pijn-appelklier (Pineal MLT). Deze klier
zorgt ervoor dat melatonine wordt aangemaakt; namelijk als licht is geen
productie en bij donker wel
Deze stof gaat naar rest van het lichaam om door te geven welke tijd het is
(klok).


Delen van slaap en brein mechanismen
Slaap: toestand die de hersenen actief produceren, gekenmerkt door
verminderde activiteit en verminderde reactie op stimuli
Coma: langdurige periode van bewusteloosheid veroorzaakt door hoofdletsel,
beroerte of ziekte
 Laag niveau hersenactiviteit
 Geen reactie op stimuli
Vegetatieve toestand; niet-responsieve waakzaamheidssyndroom:
wisselen tussen slaap en matige opwinding, maar zelfs tijdens de meer