|
Historisch
onderzoek
Ermelo & Nunspeet – een
gedeelde geschiedenis met
twee echtscheidingen
Auteur: Jari Hommels
Studentnummer: 569016
Docent: Allard Schellens
Vak: Historisch onderzoek
Studiejaar: 2024-2025
,Voorwoord
“A Generation which ignores history has no past and no future”. Deze quote van
Robert Heinlein kwam ik tegen toen ik mij verdiepte in de module historisch
onderzoek. Het motiveerde mij direct om aan de opdracht te beginnen. Ik wilde
historisch onderzoek om het ‘Verhaal van Nunspeet’ te vertellen, maar daar kwam een
tweede dorp op de Veluwe bij: Ermelo. Wat veel mensen niet realiseren, is dat Ermelo
en Nunspeet lange tijd onder hetzelfde bestuur vielen. Ze zijn twee keer van elkaar
gescheiden geweest, maar kennen een rijke, gedeelde geschiedenis samen.
In dit historisch onderzoek richtte ik mij op de gedeelde geschiedenis van Ermelo en
Nunspeet en hoe zij ook uit elkaar groeiden. Daarbij keek ik vooral de naar de
politieke situatie in verschillende tijdperiodes, naar de bestuurlijke uitdagingen, maar
ook naar de maatschappelijke ontwikkelingen. Zorgde de gemeentewet van
Thorbecke voor bestuurlijke frictie in de Veluwse dorpen? Heeft Abraham Kuyper de
‘Kleine Luyden’ dusdanig gemobiliseerd dat er binnen de dorpen een gevoel van
zelfstandigheid ontstond? Of zijn er andere redenen waarom Ermelo en Nunspeet
tegenwoordig niet meer bij elkaar horen?
In mijn zoektocht naar de antwoorden, volgde ik de burgemeesters van ‘Groot-Ermelo’
als leidraad door de geschiedenis. Met burgemeesters als C.L. Vitringa, C.W.F. baron
Mackay, en H.M. Martens kende de gemeenten een aantal gewaardeerde bestuurders.
Maar ook zij merkten dat er een spanningsveld was tussen Ermelo en Nunspeet, en
dat ook Gedeputeerde Staten van Gelderland en de gemeente Harderwijk zich graag
in de kwestie mengden. Uiteindelijk heeft op 1 januari 1972 de enige gemeentelijke
splitsing van de twintigste eeuw plaatsgevonden: Ermelo en Nunspeet zijn sindsdien
geheel gescheiden.
Nunspeet, 23 juni 2025
Jari Hommels
1
, Inhoudsopgave
1. Inleiding................................................................................................................................. 3
1.1 Hoofd- en deelvragen ............................................................................................................... 3
2. Historische context ............................................................................................................... 4
3. Deelvragen ............................................................................................................................ 8
3.1 Ermelo & Nunspeet voor 1818 ........................................................................................... 8
3.2 Ermelo & Nunspeet tussen 1818-1945 ..............................................................................10
3.3 Ermelo & Nunspeet tussen 1945-1972 ..............................................................................12
4. Theoretisch kader .................................................................................................................14
5. Eindconclusie .......................................................................................................................17
Bibliografie .................................................................................................................................. 19
Bijlage 1: Spotprent uit de Vierde Engels-Nederlandse Zeeoorlog,................................................24
Bijlage 2: Ontslagbrief burgemeester H.M. Martens ......................................................................25
Bijlage 3: Gedicht burgemeester A.H. Schade van Westrum .........................................................26
Bijlage 4: Brief burgemeester H.M. Martens ..................................................................................27
Bijlage 5: Graf burgemeester C.W.F. baron Mackay .......................................................................28
Bijlage 6: Graf burgemeester H.M. Martens ...................................................................................29
2
Historisch
onderzoek
Ermelo & Nunspeet – een
gedeelde geschiedenis met
twee echtscheidingen
Auteur: Jari Hommels
Studentnummer: 569016
Docent: Allard Schellens
Vak: Historisch onderzoek
Studiejaar: 2024-2025
,Voorwoord
“A Generation which ignores history has no past and no future”. Deze quote van
Robert Heinlein kwam ik tegen toen ik mij verdiepte in de module historisch
onderzoek. Het motiveerde mij direct om aan de opdracht te beginnen. Ik wilde
historisch onderzoek om het ‘Verhaal van Nunspeet’ te vertellen, maar daar kwam een
tweede dorp op de Veluwe bij: Ermelo. Wat veel mensen niet realiseren, is dat Ermelo
en Nunspeet lange tijd onder hetzelfde bestuur vielen. Ze zijn twee keer van elkaar
gescheiden geweest, maar kennen een rijke, gedeelde geschiedenis samen.
In dit historisch onderzoek richtte ik mij op de gedeelde geschiedenis van Ermelo en
Nunspeet en hoe zij ook uit elkaar groeiden. Daarbij keek ik vooral de naar de
politieke situatie in verschillende tijdperiodes, naar de bestuurlijke uitdagingen, maar
ook naar de maatschappelijke ontwikkelingen. Zorgde de gemeentewet van
Thorbecke voor bestuurlijke frictie in de Veluwse dorpen? Heeft Abraham Kuyper de
‘Kleine Luyden’ dusdanig gemobiliseerd dat er binnen de dorpen een gevoel van
zelfstandigheid ontstond? Of zijn er andere redenen waarom Ermelo en Nunspeet
tegenwoordig niet meer bij elkaar horen?
In mijn zoektocht naar de antwoorden, volgde ik de burgemeesters van ‘Groot-Ermelo’
als leidraad door de geschiedenis. Met burgemeesters als C.L. Vitringa, C.W.F. baron
Mackay, en H.M. Martens kende de gemeenten een aantal gewaardeerde bestuurders.
Maar ook zij merkten dat er een spanningsveld was tussen Ermelo en Nunspeet, en
dat ook Gedeputeerde Staten van Gelderland en de gemeente Harderwijk zich graag
in de kwestie mengden. Uiteindelijk heeft op 1 januari 1972 de enige gemeentelijke
splitsing van de twintigste eeuw plaatsgevonden: Ermelo en Nunspeet zijn sindsdien
geheel gescheiden.
Nunspeet, 23 juni 2025
Jari Hommels
1
, Inhoudsopgave
1. Inleiding................................................................................................................................. 3
1.1 Hoofd- en deelvragen ............................................................................................................... 3
2. Historische context ............................................................................................................... 4
3. Deelvragen ............................................................................................................................ 8
3.1 Ermelo & Nunspeet voor 1818 ........................................................................................... 8
3.2 Ermelo & Nunspeet tussen 1818-1945 ..............................................................................10
3.3 Ermelo & Nunspeet tussen 1945-1972 ..............................................................................12
4. Theoretisch kader .................................................................................................................14
5. Eindconclusie .......................................................................................................................17
Bibliografie .................................................................................................................................. 19
Bijlage 1: Spotprent uit de Vierde Engels-Nederlandse Zeeoorlog,................................................24
Bijlage 2: Ontslagbrief burgemeester H.M. Martens ......................................................................25
Bijlage 3: Gedicht burgemeester A.H. Schade van Westrum .........................................................26
Bijlage 4: Brief burgemeester H.M. Martens ..................................................................................27
Bijlage 5: Graf burgemeester C.W.F. baron Mackay .......................................................................28
Bijlage 6: Graf burgemeester H.M. Martens ...................................................................................29
2
