Verbintenissenrecht begrepen
HS1:
Een verbintenis → is een juridische relatie tussen twee (of meer) partijen, waarbij de ene partij verplicht is
tot een op geld waardeerbare prestatie waarop de andere partij recht heeft.
1. Een verbintenis moet altijd op geld waardeerbaar zijn.
2. Bij een verbintenis moeten minimaal twee partijen betrokken zijn, dit zijn rechtssubjecten: dragers
van rechten en plichten.
3. Een verbintenis moet worden nagekomen.
Een overeenkomst is een afspraak tussen twee partijen en komt tot stand door een aanbod en aanvaarding.
Er moet sprake zijn van een wilsovereenstemming.
Het tenietgaan van een verbintenis betekent dat een juridische verplichting ophoudt te bestaan. Dit kan
door nakoming (zoals betalen), vernietiging (bijvoorbeeld bij bedrog), ontbinding (bij contractbreuk),
verjaring, overmacht of schuldvermenging. Hierdoor hoeven partijen niet langer aan de verplichting te
voldoen.
Tekortkoming in de nakoming → Wanneer een verbintenis niet goed wordt nagekomen noemen we dit een
wanprestatie.
Onrechtmatige daad → een situatie waarin iemand schade veroorzaakt bij een ander en daarvoor wettelijk
aansprakelijk is. Dit leidt tot een verbintenis, waarbij de dader verplicht is om de schade te vergoeden aan
de benadeelde. Bijvoorbeeld: als je per ongeluk een bal door de ruit van je buurman schiet, moet je de
kosten van de reparatie betalen. Het is dus een feitelijke handeling die, in combinatie met de wettelijke
bepaling, de verbintenis doet ontstaan. We spreken van een schuldeiser en een schuldenaar.
Voor aansprakelijkheid van een onrechtmatige daad kun je een WA-verzekering sluiten (wettelijke
aansprakelijkheid). Dit biedt geen dekking wanneer je iets met opzet doet.
Rechtmatige daad:
1. Onverschuldigde betaling → dit is een verbintenis waarbij geen overeenkomst nodig is. Als iemand
per ongeluk een bedrag van 2 miljard op je rekening stort, ben je verplicht dit terug te storten. Deze
persoon heeft jou dit onverschuldigd betaald.
2. Onrechtvaardige verrijking → in de periode dat je 2 miljard op je bankrekening hebt staan, heb je
hier rente over ontvangen. Jij bent door het ontvangen van de rente onverschuldigd betaald verrijkt.
De verrijking was onrechtvaardig. Je moet zowel de 2 miljard terugbetalen als de rente.
3. Zaakwaarneming → betekent dat iemand zonder verplichting zorgt voor de spullen of belangen
van een ander. Bijvoorbeeld: je bent op vakantie en je buurman laat je kapotte autoruit repareren om
schade te voorkomen. Omdat hij dit in jouw belang doet, ontstaat er een verbintenis, en moet je de
kosten vergoeden.
Pacta sunt servanda → een overeenkomst MOET worden nagekomen wanneer partijen uit vrije wil hebben
besloten een overeenkomst aan te gaan. Belofte maakt schuld, hoeveel spijt er achteraf ook is.
Vormvrijheid → Zolang de wetgever niet expliciet anders bepaalt, geldt er geen speciale vorm waarin
handelingen verricht moeten worden. →
,Bij dwingend recht mag je niet afwijken van het recht. Bij aanvullend recht mogen partijen afwijken van
het recht als ze dat willen. Check hiervoor art. 6:41 BW en 7:252 lid 1 en 2 BW.
Partijen zijn verplicht zich naar elkaar redelijk en billijk te gedragen, deze hebben een aanvullende werking.
Hoofdregel: Bijzonder gaat voor algemeen. Een overeenkomst kan mondeling worden gesloten tenzij anders
bepaalt.
Materieel recht betekend inhoudelijk, het bepaalt wie ik welke situatie waarop recht heeft. Het formele
recht regelt hoe het recht wordt toegepast en hoe het proces verloopt.
Wie iets eist, moet bewijzen.
Een verbintenis is dus een vermogensrechtelijke relatie tussen twee of meer partijen, waarbij de ene partij tot
iets verplicht is, waarop de andere partij recht heeft.
HS2:
Rechtsfeiten zijn alle feiten waar het recht wél gevolgen aan verbindt, het zijn dus feiten met een
rechtsgevolg. De wil van de betrokkenen is echter niet van belang.
Een rechtshandeling is een bewuste menselijke handeling, hierbij wil je dat er een rechtgevolg tot stand
komt.
Obligatoire overeenkomsten:
Artikel 6:213BW bepaalt dat een overeenkomst met een meerzijdige rechtshandeling is waarbij één of meer
partijen jegens elkaar een verbintenissen aangaan. Overeenkomsten waaruit verbintenissen voortvloeien
noemen we verbintenis scheppende overeenkomst ofwel obligatoire overeenkomsten.
Een wederkerige overeenkomst is een overeenkomst tussen twee partijen waarbij beide partijen een
verplichting op zich nemen. Een niet-wederkerige overeenkomst is ook wel een eenzijdige overeenkomst.
Voor een overeenkomst is altijd een wilsovereenstemming vereist.
Blote rechtsfeiten dit zijn geen bewuste handelingen maar er ontstaan wel rechtsgevolgen, zoals geboren
worden, 18 jaar worden of overlijden.
, Voor een tweezijdige rechtshandeling is een aanbod en een aanvaarding nodig
Artikel 3:33 BW ‘een rechtshandeling vereist een op een rechtsgevolg gerichte wil die door een verklaring
heeft geopenbaard.’ De wil moet gericht zijn op het rechtsgevolg (ook wel rechtpositie).
Een reële mogelijkheid is belangrijk, als iemand een pen aanbiedt van 1000.00, is het onwaarschijnlijk dat je
dit serieus bedoelt. In artikel 3:39 BW bevestigd dat een handeling in de voorgeschreven vorm moet zijn.
Zolang de wetgever niet anders bepaalt geldt er geen speciale vorm waarin handelingen verricht moeten
worden. Alles mag dus op de manier zoals de partijen dat willen, bijvoorbeeld mondeling of schriftelijk. Dit
biedt partijen de vrijheid om hun handelingen flexibel vorm te geven, tenzij de wet specifieke eisen stelt,
zoals bij de overdracht van onroerend goed, waar een notariële akte vereist is.
Artikel 3:37 lid 3 → een gerichte verklaring moet de andere partij hebben bereikt om haar werking te
hebben. Pas dan kunnen we spreken van een echte rechtshandeling. Als een gerichte verklaring nooit iemand
bereikt, kan de rechtshandeling ook nooit rechtsgevolgen hebben.
Eenzijdige rechtshandelingen zijn rechtshandelingen die door de wil uitsluiting (verklaring) van één
persoon tot stand komen. Voorbeelden hiervan zijn: het opmaken van een testament, het opzeggen van een
contract, een aanbod, bij een aanbod wordt de aanbieder verplicht een aanvaarding te accepteren.
Meerzijdige rechtshandeling is een verklaring van meer personen vereist. Het rechtsgevolg kan pas
intreden als beide partijen hebben verklaard dat zij de overeenkomst willen aangaan, denk aan het aangaan
van een huwelijk.
Gerichte rechtshandeling is gericht tot een bepaald persoon of tot bepaalde personen en moet om haar
werking te hebben deze personen hebben bereikt.
Ongerichte rechtshandeling hoeft niemand te bereiken om haar werking te hebben en kent geen duidelijke
geadresseerde.
Een uiterste wil ook wel een testament genoemd is een eenzijdige, ongerichte rechtshandeling. Het
rechtsgevolg treedt strikt genomen pas in bij het overlijden van de erflater.
Wanneer beide partijen bij een overeenkomst een verbintenis op zich nemen, spreken we van een
wederkerige overeenkomst. Bij een schenking neemt slechts één partij een verplichting op zich. We spreken
dan van een niet-wederkerige overeenkomst.
HS9:
Overeenkomsten en (pseudo-)onrechtmatige daden zijn de belangrijkste bronnen van verbintenissen. Herstel
wordt daarnaast de categorie van de rechtmatige daad als een wezen onderscheiden. Het begrip rechtmatige
daad is een verzamelbegrip. Er vallen drie verschillende situaties onder die vooral gemeen hebben dat er
voor het ontstaan van verbintenissen uit deze bron, net als bij een onrechtmatige daad, geen rechtshandeling
nodig is. Een belangrijke categorie rechtmatige daden omvat de gevallen waarin iemand ongerechtvaardigd
wordt verrijkt. Er zijn naast overeenkomst, (pseudo-)onrechtmatige daad en rechtmatige daad binnen de
verbintenissen die wij in het kader van dit boek echter niet behandelen.
Ongerechtvaardigde verrijking en onverschuldigde betaling zijn in de praktijk van belang bij handelingen
die zijn verricht op grond van een redelijke rechtsgrond. Onverschuldigde betaling komt regelmatig voor
wanneer door slordige fouten in een administratie, bijvoorbeeld een bedrag twee keer wordt betaald.
Onverschuldigde betaling ziet niet slechts op betalingen van een geldsom, maar ook op het verrichten van
een dienst.
Zaakwaarneming speelt niet bij vernietiging of nietigheid, maar treedt op in al die gevallen waarin iemand
op redelijke grond de zaken van een ander waarneemt. Degene wiens zaken zijn waargenomen is dan,
ongeacht zijn wil, aansprakelijk voor het vergoeden van de kosten die de zaakwaarnemer heeft gemaakt.
HS1:
Een verbintenis → is een juridische relatie tussen twee (of meer) partijen, waarbij de ene partij verplicht is
tot een op geld waardeerbare prestatie waarop de andere partij recht heeft.
1. Een verbintenis moet altijd op geld waardeerbaar zijn.
2. Bij een verbintenis moeten minimaal twee partijen betrokken zijn, dit zijn rechtssubjecten: dragers
van rechten en plichten.
3. Een verbintenis moet worden nagekomen.
Een overeenkomst is een afspraak tussen twee partijen en komt tot stand door een aanbod en aanvaarding.
Er moet sprake zijn van een wilsovereenstemming.
Het tenietgaan van een verbintenis betekent dat een juridische verplichting ophoudt te bestaan. Dit kan
door nakoming (zoals betalen), vernietiging (bijvoorbeeld bij bedrog), ontbinding (bij contractbreuk),
verjaring, overmacht of schuldvermenging. Hierdoor hoeven partijen niet langer aan de verplichting te
voldoen.
Tekortkoming in de nakoming → Wanneer een verbintenis niet goed wordt nagekomen noemen we dit een
wanprestatie.
Onrechtmatige daad → een situatie waarin iemand schade veroorzaakt bij een ander en daarvoor wettelijk
aansprakelijk is. Dit leidt tot een verbintenis, waarbij de dader verplicht is om de schade te vergoeden aan
de benadeelde. Bijvoorbeeld: als je per ongeluk een bal door de ruit van je buurman schiet, moet je de
kosten van de reparatie betalen. Het is dus een feitelijke handeling die, in combinatie met de wettelijke
bepaling, de verbintenis doet ontstaan. We spreken van een schuldeiser en een schuldenaar.
Voor aansprakelijkheid van een onrechtmatige daad kun je een WA-verzekering sluiten (wettelijke
aansprakelijkheid). Dit biedt geen dekking wanneer je iets met opzet doet.
Rechtmatige daad:
1. Onverschuldigde betaling → dit is een verbintenis waarbij geen overeenkomst nodig is. Als iemand
per ongeluk een bedrag van 2 miljard op je rekening stort, ben je verplicht dit terug te storten. Deze
persoon heeft jou dit onverschuldigd betaald.
2. Onrechtvaardige verrijking → in de periode dat je 2 miljard op je bankrekening hebt staan, heb je
hier rente over ontvangen. Jij bent door het ontvangen van de rente onverschuldigd betaald verrijkt.
De verrijking was onrechtvaardig. Je moet zowel de 2 miljard terugbetalen als de rente.
3. Zaakwaarneming → betekent dat iemand zonder verplichting zorgt voor de spullen of belangen
van een ander. Bijvoorbeeld: je bent op vakantie en je buurman laat je kapotte autoruit repareren om
schade te voorkomen. Omdat hij dit in jouw belang doet, ontstaat er een verbintenis, en moet je de
kosten vergoeden.
Pacta sunt servanda → een overeenkomst MOET worden nagekomen wanneer partijen uit vrije wil hebben
besloten een overeenkomst aan te gaan. Belofte maakt schuld, hoeveel spijt er achteraf ook is.
Vormvrijheid → Zolang de wetgever niet expliciet anders bepaalt, geldt er geen speciale vorm waarin
handelingen verricht moeten worden. →
,Bij dwingend recht mag je niet afwijken van het recht. Bij aanvullend recht mogen partijen afwijken van
het recht als ze dat willen. Check hiervoor art. 6:41 BW en 7:252 lid 1 en 2 BW.
Partijen zijn verplicht zich naar elkaar redelijk en billijk te gedragen, deze hebben een aanvullende werking.
Hoofdregel: Bijzonder gaat voor algemeen. Een overeenkomst kan mondeling worden gesloten tenzij anders
bepaalt.
Materieel recht betekend inhoudelijk, het bepaalt wie ik welke situatie waarop recht heeft. Het formele
recht regelt hoe het recht wordt toegepast en hoe het proces verloopt.
Wie iets eist, moet bewijzen.
Een verbintenis is dus een vermogensrechtelijke relatie tussen twee of meer partijen, waarbij de ene partij tot
iets verplicht is, waarop de andere partij recht heeft.
HS2:
Rechtsfeiten zijn alle feiten waar het recht wél gevolgen aan verbindt, het zijn dus feiten met een
rechtsgevolg. De wil van de betrokkenen is echter niet van belang.
Een rechtshandeling is een bewuste menselijke handeling, hierbij wil je dat er een rechtgevolg tot stand
komt.
Obligatoire overeenkomsten:
Artikel 6:213BW bepaalt dat een overeenkomst met een meerzijdige rechtshandeling is waarbij één of meer
partijen jegens elkaar een verbintenissen aangaan. Overeenkomsten waaruit verbintenissen voortvloeien
noemen we verbintenis scheppende overeenkomst ofwel obligatoire overeenkomsten.
Een wederkerige overeenkomst is een overeenkomst tussen twee partijen waarbij beide partijen een
verplichting op zich nemen. Een niet-wederkerige overeenkomst is ook wel een eenzijdige overeenkomst.
Voor een overeenkomst is altijd een wilsovereenstemming vereist.
Blote rechtsfeiten dit zijn geen bewuste handelingen maar er ontstaan wel rechtsgevolgen, zoals geboren
worden, 18 jaar worden of overlijden.
, Voor een tweezijdige rechtshandeling is een aanbod en een aanvaarding nodig
Artikel 3:33 BW ‘een rechtshandeling vereist een op een rechtsgevolg gerichte wil die door een verklaring
heeft geopenbaard.’ De wil moet gericht zijn op het rechtsgevolg (ook wel rechtpositie).
Een reële mogelijkheid is belangrijk, als iemand een pen aanbiedt van 1000.00, is het onwaarschijnlijk dat je
dit serieus bedoelt. In artikel 3:39 BW bevestigd dat een handeling in de voorgeschreven vorm moet zijn.
Zolang de wetgever niet anders bepaalt geldt er geen speciale vorm waarin handelingen verricht moeten
worden. Alles mag dus op de manier zoals de partijen dat willen, bijvoorbeeld mondeling of schriftelijk. Dit
biedt partijen de vrijheid om hun handelingen flexibel vorm te geven, tenzij de wet specifieke eisen stelt,
zoals bij de overdracht van onroerend goed, waar een notariële akte vereist is.
Artikel 3:37 lid 3 → een gerichte verklaring moet de andere partij hebben bereikt om haar werking te
hebben. Pas dan kunnen we spreken van een echte rechtshandeling. Als een gerichte verklaring nooit iemand
bereikt, kan de rechtshandeling ook nooit rechtsgevolgen hebben.
Eenzijdige rechtshandelingen zijn rechtshandelingen die door de wil uitsluiting (verklaring) van één
persoon tot stand komen. Voorbeelden hiervan zijn: het opmaken van een testament, het opzeggen van een
contract, een aanbod, bij een aanbod wordt de aanbieder verplicht een aanvaarding te accepteren.
Meerzijdige rechtshandeling is een verklaring van meer personen vereist. Het rechtsgevolg kan pas
intreden als beide partijen hebben verklaard dat zij de overeenkomst willen aangaan, denk aan het aangaan
van een huwelijk.
Gerichte rechtshandeling is gericht tot een bepaald persoon of tot bepaalde personen en moet om haar
werking te hebben deze personen hebben bereikt.
Ongerichte rechtshandeling hoeft niemand te bereiken om haar werking te hebben en kent geen duidelijke
geadresseerde.
Een uiterste wil ook wel een testament genoemd is een eenzijdige, ongerichte rechtshandeling. Het
rechtsgevolg treedt strikt genomen pas in bij het overlijden van de erflater.
Wanneer beide partijen bij een overeenkomst een verbintenis op zich nemen, spreken we van een
wederkerige overeenkomst. Bij een schenking neemt slechts één partij een verplichting op zich. We spreken
dan van een niet-wederkerige overeenkomst.
HS9:
Overeenkomsten en (pseudo-)onrechtmatige daden zijn de belangrijkste bronnen van verbintenissen. Herstel
wordt daarnaast de categorie van de rechtmatige daad als een wezen onderscheiden. Het begrip rechtmatige
daad is een verzamelbegrip. Er vallen drie verschillende situaties onder die vooral gemeen hebben dat er
voor het ontstaan van verbintenissen uit deze bron, net als bij een onrechtmatige daad, geen rechtshandeling
nodig is. Een belangrijke categorie rechtmatige daden omvat de gevallen waarin iemand ongerechtvaardigd
wordt verrijkt. Er zijn naast overeenkomst, (pseudo-)onrechtmatige daad en rechtmatige daad binnen de
verbintenissen die wij in het kader van dit boek echter niet behandelen.
Ongerechtvaardigde verrijking en onverschuldigde betaling zijn in de praktijk van belang bij handelingen
die zijn verricht op grond van een redelijke rechtsgrond. Onverschuldigde betaling komt regelmatig voor
wanneer door slordige fouten in een administratie, bijvoorbeeld een bedrag twee keer wordt betaald.
Onverschuldigde betaling ziet niet slechts op betalingen van een geldsom, maar ook op het verrichten van
een dienst.
Zaakwaarneming speelt niet bij vernietiging of nietigheid, maar treedt op in al die gevallen waarin iemand
op redelijke grond de zaken van een ander waarneemt. Degene wiens zaken zijn waargenomen is dan,
ongeacht zijn wil, aansprakelijk voor het vergoeden van de kosten die de zaakwaarnemer heeft gemaakt.
