Samenvatting – Cytologie 2
Minor Medische Diagnostiek – Thema 11 BOVD3
Les 1: Sereuze vochten
Exfoliatieve cytologie: oppervlak van mogelijke huidkanker wordt met een mesje geschraapt
en wordt vervolgens een klein laagje van het schraapsel op een objectglaasje gesmeerd,
gekleurd en onder de microscoop bekeken.
Punctie cytologie: hierbij wordt gebruik gemaakt van een naald. Er kan heel exact bepaald
worden waar iets wordt weggehaald.
Figuur 1:
MGG-kleuring --> kern en cytoplasma goed van elkaar
te onderscheiden in blauw/paars. Grijze cellen zijn
erytrocyten.
Bij immunocytochemie worden antilichamen gekleurd.
Het is een methode die antilichamen gebruikt om te
controleren op bepaalde antigenen (markers) in een
monster cellen.
Figuur 1: MGG-kleuring
Kenmerken die belangrijk zijn voor cytologie beoordelen:
- Vorm van de cel --> type cel
- Grootte van de cel t.o.v. normaal --> N/C ratio
- Celkern; vorm en ligging --> wel of niet neoplastisch
- Chromatinestructuur
- Cytoplasmastructuren
- Cohesie / groepsvorming --> tumorcellen gaan woekeren, losliggen of in groepen
liggen. Normale cellen blijven vaak in één laag liggen.
- Achtergrond --> secretie, ontsteking (bijvoorbeeld veel neutrofielen)
Het celtype is afgeleid van orgaan/cel functie:
- Weefsels bestaan uit mesoderm
- Normale cellen bestaan uit mesotheel
- Maligne cellen bestaan uit mesothelioom
o Mesothelioom is een kwaadaardige tumor van het mesotheel
o Carcinoom is een kwaadaardige tumor van klassiek epitheel (zoals huid, darm
of bronchiën). Het ontstaat uit een ander type epitheel dan mesothelioom.
- Maligne cellen in bindweefsel is een sarcoom. Dus een kwaadaardige tumor in
bijvoorbeeld bot (osteosarcoom), bindweefsel zelf (fibrosarcoom), vetweefsel
(liposarcoom) of spierweefsel (leiomyosarcoom, rhabdomyosaroom).
,Sereuze vochten kunnen op de volgende plekken zitten:
- Om de longen --> pleuravocht
- Rond het hart --> pericardvocht
- In de buik (beschermend vlies) --> peritoneaal vocht (paars)
Het sereuze vlies bestaat uit:
- Visceraal blad (binnenlaag) – direct op het orgaan
- Pariëtaal blad (buitenlaat) – tegen de lichaamsholte aan
- Daartussen zit sereus vocht
Het sereuze vlies is bekleed met mesotheel, dat afkomstig is van het mesoderm.
Functies van sereuze vliezen en hun vocht:
1. Smering – voorkomt wrijving
2. Beweging – organen kunnen vrij bewegen t.o.v. elkaar (bijv. longen bij ademhaling)
3. Bescherming – vang schokken op, houdt structuren op hun plek
4. Ruimte creëren – voor fysiologische beweging (bijv. hartslag)
Normaal volume in pleura: > 15 ml
Normaal volume in buik: > 50 ml
Oorzaken voor toename vocht in sereuze holten:
- Ontsteking, veel eiwitten in vocht (exsudaat)
o Primaire tumor --> plaque = verdikte zone op het sereuze vlies. Typerend voor
asbest gerelateerde aandoeningen, mesothelioom, of metastasen.
- Drukverhoging, disbalans vloeistofdruk en vocht verplaatst zich naar de sereuze
holten (transsudaat)
Afname en preparaattechnieken:
- Hemacolor kleuring (HC):
- Giemsa kleuring (MGG)
- PAP kleuring
- Histologieblok (paraffine)
- Afname met naald en drain
- Sediment (celmateriaal dat na centrifugatie op de bodem van de buis komt )en
preparaattechniek
- Geen bewaarmedium of ongefixeerd ingestuurd --> het materiaal mag niet zonder
bewaarmedium of ongefixeerd naar het lab worden gestuurd, aangezien dit kan
leiding tot eiwitklontering en cel beschadiging door contact met alcohol.
Classificatie
- ND = Non diagnostic
- NFM = Negative mor malignancy
- AUS = Atypia of undetermined significance
- SFM = Suspicious for malignancy --> heeft te maken met hoeveelheid atypische cellen
- MAL = Malignent
Zie figuur 2 hieronder
, Figuur 2: Classificatie sereus vocht
Beschrijving normale mesotheel cel:
- Rond
- Eén of meerdere kernen
- Liggen vaak dicht op elkaar, engulfment --> omarming, cellen gaan in elkaar liggen
- Centraal liggende kern
- Schuimig cytoplasma
- Cytoplasma ronde de kern is dichter en naar buiten ‘blebs’ (endo-ectoplasma)
- Window vorming --> lege ruimte tussen cellen = vocht
Reactieve mesotheelcellen = mesotheelcellen die veranderen in reactie op ontsteking,
beschadiging of andere prikkels, vaak met een verhoogde grootte en afwijkende vorm.
Kenmerken reactieve mesotheelcellen: endo-ectoplasma, engulfment en window vorming.
Andere cellen zijn
lymfocyten, er is
dus een reactie
Figuur 3: engulfment (Giemsa) Figuur 4: window vorming (PAP)
Casus (figuur 5): vrouw van 48 jaar, ascites, maligniteit?
Reactieve cel, want meerdere kernen, maar de kernen zijn nog wel mooi rond = benigne
Figuur 5
Minor Medische Diagnostiek – Thema 11 BOVD3
Les 1: Sereuze vochten
Exfoliatieve cytologie: oppervlak van mogelijke huidkanker wordt met een mesje geschraapt
en wordt vervolgens een klein laagje van het schraapsel op een objectglaasje gesmeerd,
gekleurd en onder de microscoop bekeken.
Punctie cytologie: hierbij wordt gebruik gemaakt van een naald. Er kan heel exact bepaald
worden waar iets wordt weggehaald.
Figuur 1:
MGG-kleuring --> kern en cytoplasma goed van elkaar
te onderscheiden in blauw/paars. Grijze cellen zijn
erytrocyten.
Bij immunocytochemie worden antilichamen gekleurd.
Het is een methode die antilichamen gebruikt om te
controleren op bepaalde antigenen (markers) in een
monster cellen.
Figuur 1: MGG-kleuring
Kenmerken die belangrijk zijn voor cytologie beoordelen:
- Vorm van de cel --> type cel
- Grootte van de cel t.o.v. normaal --> N/C ratio
- Celkern; vorm en ligging --> wel of niet neoplastisch
- Chromatinestructuur
- Cytoplasmastructuren
- Cohesie / groepsvorming --> tumorcellen gaan woekeren, losliggen of in groepen
liggen. Normale cellen blijven vaak in één laag liggen.
- Achtergrond --> secretie, ontsteking (bijvoorbeeld veel neutrofielen)
Het celtype is afgeleid van orgaan/cel functie:
- Weefsels bestaan uit mesoderm
- Normale cellen bestaan uit mesotheel
- Maligne cellen bestaan uit mesothelioom
o Mesothelioom is een kwaadaardige tumor van het mesotheel
o Carcinoom is een kwaadaardige tumor van klassiek epitheel (zoals huid, darm
of bronchiën). Het ontstaat uit een ander type epitheel dan mesothelioom.
- Maligne cellen in bindweefsel is een sarcoom. Dus een kwaadaardige tumor in
bijvoorbeeld bot (osteosarcoom), bindweefsel zelf (fibrosarcoom), vetweefsel
(liposarcoom) of spierweefsel (leiomyosarcoom, rhabdomyosaroom).
,Sereuze vochten kunnen op de volgende plekken zitten:
- Om de longen --> pleuravocht
- Rond het hart --> pericardvocht
- In de buik (beschermend vlies) --> peritoneaal vocht (paars)
Het sereuze vlies bestaat uit:
- Visceraal blad (binnenlaag) – direct op het orgaan
- Pariëtaal blad (buitenlaat) – tegen de lichaamsholte aan
- Daartussen zit sereus vocht
Het sereuze vlies is bekleed met mesotheel, dat afkomstig is van het mesoderm.
Functies van sereuze vliezen en hun vocht:
1. Smering – voorkomt wrijving
2. Beweging – organen kunnen vrij bewegen t.o.v. elkaar (bijv. longen bij ademhaling)
3. Bescherming – vang schokken op, houdt structuren op hun plek
4. Ruimte creëren – voor fysiologische beweging (bijv. hartslag)
Normaal volume in pleura: > 15 ml
Normaal volume in buik: > 50 ml
Oorzaken voor toename vocht in sereuze holten:
- Ontsteking, veel eiwitten in vocht (exsudaat)
o Primaire tumor --> plaque = verdikte zone op het sereuze vlies. Typerend voor
asbest gerelateerde aandoeningen, mesothelioom, of metastasen.
- Drukverhoging, disbalans vloeistofdruk en vocht verplaatst zich naar de sereuze
holten (transsudaat)
Afname en preparaattechnieken:
- Hemacolor kleuring (HC):
- Giemsa kleuring (MGG)
- PAP kleuring
- Histologieblok (paraffine)
- Afname met naald en drain
- Sediment (celmateriaal dat na centrifugatie op de bodem van de buis komt )en
preparaattechniek
- Geen bewaarmedium of ongefixeerd ingestuurd --> het materiaal mag niet zonder
bewaarmedium of ongefixeerd naar het lab worden gestuurd, aangezien dit kan
leiding tot eiwitklontering en cel beschadiging door contact met alcohol.
Classificatie
- ND = Non diagnostic
- NFM = Negative mor malignancy
- AUS = Atypia of undetermined significance
- SFM = Suspicious for malignancy --> heeft te maken met hoeveelheid atypische cellen
- MAL = Malignent
Zie figuur 2 hieronder
, Figuur 2: Classificatie sereus vocht
Beschrijving normale mesotheel cel:
- Rond
- Eén of meerdere kernen
- Liggen vaak dicht op elkaar, engulfment --> omarming, cellen gaan in elkaar liggen
- Centraal liggende kern
- Schuimig cytoplasma
- Cytoplasma ronde de kern is dichter en naar buiten ‘blebs’ (endo-ectoplasma)
- Window vorming --> lege ruimte tussen cellen = vocht
Reactieve mesotheelcellen = mesotheelcellen die veranderen in reactie op ontsteking,
beschadiging of andere prikkels, vaak met een verhoogde grootte en afwijkende vorm.
Kenmerken reactieve mesotheelcellen: endo-ectoplasma, engulfment en window vorming.
Andere cellen zijn
lymfocyten, er is
dus een reactie
Figuur 3: engulfment (Giemsa) Figuur 4: window vorming (PAP)
Casus (figuur 5): vrouw van 48 jaar, ascites, maligniteit?
Reactieve cel, want meerdere kernen, maar de kernen zijn nog wel mooi rond = benigne
Figuur 5
