HC 6 – autonomic nervous system (ANS): norepinefrine &
acetylcholine systeem
Autonome zenuwstelsel
Het autonome zenuwstelsel is cruciaal in het behouden van homeostase (= het behouden van de
body integriteit in het milieu door aan te passen aan veranderende condities: gladde spieren, klieren,
het hart, energieverbruik)
- Temperatuur: cold vs hot (rillen vs zweten)
- Blood pressure: aanpassen aan postuur en vraag
- Labour (arbeid): blood naar actieve spieren
- Eten: vertering
à cardiovasculair, respiratoir, digestive, urinair & reproductive systems
Veranderingen in bloed vraag:
• 3 receptor typen in hart & bloedvaten
• Neurotransmitters (NA & A) met verschillende affiniteit voor deze receptor typen
Sympatisch vs parasympatisch
Parasympatisch = rest-digest vegetative functions
- Preganglionair: hersenstam of centrale regio’s - AcH – nicotinic receptor
- Postganglionair: orgaan - AcH – muscarinic receptor
Sympatisch = fight-flight-fright respons
- Preganglionair; hersenstam of wervelkanaal - AcH – nicotinic receptor
- Postganglionair: ganglia - NA – adrenergische receptor
Zweetklier: pre: AcH (nicotinic) & post: AcH (muscarinic)
Adrenal gland: AcH (nicotinic) à afgeven adrenaline
Somatisch efferent (willekeurig) in skeletspieren: AcH (nicotinic) – ander type ionkanalen
à balans verschuift als functie van de vraag
Agonist/antagonist
Antagonist nicotinic receptor à geen autonomisch zenuwstelsel meer
Antagonist/agonist noradrenaline/adrenaline (adrenergische receptor) à sympatisch
Antagonist/agonist muscarinic receptor à parasympatisch
Sommige organen dubbel geïnerveerd:
• Hart PS: relaxatie S: activatie
• Ogen, blaas, darm PS: activatie S: relaxatie
• Long PS: constrictie S: dilatatie
• Sfincter PS: relaxatie S: constrictie
• Penis PS: erectie S: ejaculatie
, Medicijnen beïnvloeden ANS
• Initiatie = synthese & release neurotransmitters
• Effect = receptor actie (antagonist/agonist)
• Terminatie = reuptake & breakdown
Lyticum vs mimenticum
Lyticum = inhibitie (beta blocker sympathicolyticum)
- Agonist auto-receptor
- Antagonist postsynaptische receptor
Mimenticum = stimuleren
- Antagonist auto-receptor
- Agonist postsynaptische receptor
- Re-uptake blocker
Receptortypen
Acetylcholine
• Nicotinic – 3 klassen ionkanalen
• Muscarinic – M1 tm M5 GPCR
Noradrenaline
• Adrenergisch
o Alfa 1 & 2 – GPCR
o Beta 1 tm 3 – GPCR
Dopamine: GPCR Serotonine: ionkanalen & GPCR
Noradrenaline synthese
Synaps
1. Preganglionair neuron opname tyrosine
2. Tyrosine à L-dopa à dopamine à noradrenaline à vesikels
3. Activatie neuron: vesikels met noradrenaline vrijlaten in synaps
4. Vooral alfa1 & beta1
Adrenal gland: extra enzym: NA à adrenaline (hormoon – alle organen)
Cocaïne
Cocaïne = blokkade re-uptake à NA langer aanwezig à sympatico mimenticum
Autoreceptor
Alfa 2 receptor = presynaptische autoreceptor = negatieve feedback release NA
- Agonist: release omlaag
- Antagonist: release omhoog
acetylcholine systeem
Autonome zenuwstelsel
Het autonome zenuwstelsel is cruciaal in het behouden van homeostase (= het behouden van de
body integriteit in het milieu door aan te passen aan veranderende condities: gladde spieren, klieren,
het hart, energieverbruik)
- Temperatuur: cold vs hot (rillen vs zweten)
- Blood pressure: aanpassen aan postuur en vraag
- Labour (arbeid): blood naar actieve spieren
- Eten: vertering
à cardiovasculair, respiratoir, digestive, urinair & reproductive systems
Veranderingen in bloed vraag:
• 3 receptor typen in hart & bloedvaten
• Neurotransmitters (NA & A) met verschillende affiniteit voor deze receptor typen
Sympatisch vs parasympatisch
Parasympatisch = rest-digest vegetative functions
- Preganglionair: hersenstam of centrale regio’s - AcH – nicotinic receptor
- Postganglionair: orgaan - AcH – muscarinic receptor
Sympatisch = fight-flight-fright respons
- Preganglionair; hersenstam of wervelkanaal - AcH – nicotinic receptor
- Postganglionair: ganglia - NA – adrenergische receptor
Zweetklier: pre: AcH (nicotinic) & post: AcH (muscarinic)
Adrenal gland: AcH (nicotinic) à afgeven adrenaline
Somatisch efferent (willekeurig) in skeletspieren: AcH (nicotinic) – ander type ionkanalen
à balans verschuift als functie van de vraag
Agonist/antagonist
Antagonist nicotinic receptor à geen autonomisch zenuwstelsel meer
Antagonist/agonist noradrenaline/adrenaline (adrenergische receptor) à sympatisch
Antagonist/agonist muscarinic receptor à parasympatisch
Sommige organen dubbel geïnerveerd:
• Hart PS: relaxatie S: activatie
• Ogen, blaas, darm PS: activatie S: relaxatie
• Long PS: constrictie S: dilatatie
• Sfincter PS: relaxatie S: constrictie
• Penis PS: erectie S: ejaculatie
, Medicijnen beïnvloeden ANS
• Initiatie = synthese & release neurotransmitters
• Effect = receptor actie (antagonist/agonist)
• Terminatie = reuptake & breakdown
Lyticum vs mimenticum
Lyticum = inhibitie (beta blocker sympathicolyticum)
- Agonist auto-receptor
- Antagonist postsynaptische receptor
Mimenticum = stimuleren
- Antagonist auto-receptor
- Agonist postsynaptische receptor
- Re-uptake blocker
Receptortypen
Acetylcholine
• Nicotinic – 3 klassen ionkanalen
• Muscarinic – M1 tm M5 GPCR
Noradrenaline
• Adrenergisch
o Alfa 1 & 2 – GPCR
o Beta 1 tm 3 – GPCR
Dopamine: GPCR Serotonine: ionkanalen & GPCR
Noradrenaline synthese
Synaps
1. Preganglionair neuron opname tyrosine
2. Tyrosine à L-dopa à dopamine à noradrenaline à vesikels
3. Activatie neuron: vesikels met noradrenaline vrijlaten in synaps
4. Vooral alfa1 & beta1
Adrenal gland: extra enzym: NA à adrenaline (hormoon – alle organen)
Cocaïne
Cocaïne = blokkade re-uptake à NA langer aanwezig à sympatico mimenticum
Autoreceptor
Alfa 2 receptor = presynaptische autoreceptor = negatieve feedback release NA
- Agonist: release omlaag
- Antagonist: release omhoog
