Contents
Les 1 Inleiding immunologie .................................................................................................................... 4
H1 p1-27 .............................................................................................................................................. 4
Verdedigingslijnen ........................................................................................................................... 4
Immuunsysteem cellen ................................................................................................................... 6
Lymfoïde weefsels en organen ........................................................................................................ 8
Milt ................................................................................................................................................ 10
Les 2 Aangeboren (innate) immuniteit (complement).......................................................................... 10
H2 p29-45 .......................................................................................................................................... 10
H3 p62-66 .......................................................................................................................................... 10
Innate immuniteit.......................................................................................................................... 10
Anafylatoxinen............................................................................................................................... 14
Les 3 Aangeboren (innate) immuniteit (ontstekingsreactie) ................................................................ 14
H3 p47-54; p56-63 ............................................................................................................................. 14
Toll-like receptoren ....................................................................................................................... 19
Cytokinen....................................................................................................................................... 19
Les 4 De structuur van antilichamen en B-cel receptoren .................................................................... 21
H4 p81-91; p103-107......................................................................................................................... 21
Structuur en functie van antilichamen .......................................................................................... 21
Antigeen-antilichaam interactie .................................................................................................... 23
Therapeutische toepassingen ....................................................................................................... 24
Immunoassays ............................................................................................................................... 25
H9 p245-263 ...................................................................................................................................... 26
Antilichaam effector functies ........................................................................................................ 26
Les 5 De diversiteit van B-cel receptoren en antilichamen ................................................................... 30
H6 p149-154; p163-173..................................................................................................................... 30
Ontwikkeling B-cel ......................................................................................................................... 30
H4 p 91-98 ......................................................................................................................................... 31
Somatische recombinatie .............................................................................................................. 31
Nucleotide additie en variabele recombinatie .............................................................................. 32
Inleiding B-cel differentiatie .......................................................................................................... 33
B-lymfocyten migreren in de lymfeknoop..................................................................................... 34
Les 6 Herkenning van antigeen door T-lymfocyten............................................................................... 36
H5 p113-147 ...................................................................................................................................... 36
Structuur en diversiteit TCR .......................................................................................................... 36
, Structuur en Ag presentatie MHC ................................................................................................. 37
Peptide belading MHC-I................................................................................................................. 39
Peptide belading MHC-II................................................................................................................ 40
Diversiteit MHC ............................................................................................................................. 41
Les 7 De ontwikkelingen van T-lymfocyten ........................................................................................... 43
H7 p177-180; p186-196..................................................................................................................... 43
Rijping in de thymus en selectie T-lymfocyt .................................................................................. 43
H8 p199-206 ...................................................................................................................................... 48
Antigeenpresentatie ...................................................................................................................... 48
Les 8 T-cel gemedieerde immuniteit ..................................................................................................... 49
H8 p206-215 ...................................................................................................................................... 49
Immunologische synaps ................................................................................................................ 49
Activatie Th-cel en Tc-cel ............................................................................................................... 49
Clonale expansie ............................................................................................................................ 51
Cytokine gemedieerde differentiatie ............................................................................................ 52
H8 p224-227 ...................................................................................................................................... 53
Effector Th1 functies ..................................................................................................................... 53
Les 9 B-cel en antistof gemedieerde immuniteit .................................................................................. 54
Effector TFH-lymfocyten ................................................................................................................. 54
H9 p231-245 ...................................................................................................................................... 54
H8 p224-226 ...................................................................................................................................... 54
B-cel activatie ................................................................................................................................ 54
Activatie zonder T-cel .................................................................................................................... 55
Activatie met TFH-cel ...................................................................................................................... 55
H4 p98-102 ........................................................................................................................................ 56
Clonale deling, somatische hypermutatie, selectie en isotype switch.......................................... 56
H11 p295-302 .................................................................................................................................... 58
Primaire en secundaire immuunreactie ........................................................................................ 58
Les 10 Cellulaire toxiciteit...................................................................................................................... 59
H8 p218-224 ...................................................................................................................................... 60
Cel-gemedieerde cytotoxiciteit: Tc-cel .......................................................................................... 60
H7 p71-77 .......................................................................................................................................... 61
Interferonen .................................................................................................................................. 61
Antistoffen en complement .......................................................................................................... 62
H12 p329-335 .................................................................................................................................... 63
Cel-gemedieerde cytotoxiciteit: NK-cel ......................................................................................... 63
, H13 p365-372 .................................................................................................................................... 64
Slimme virussen............................................................................................................................. 64
H13 p386-396 .................................................................................................................................... 66
HIV infectie .................................................................................................................................... 66
Les 11 Overgevoeligheidsreactie van het immuunsysteem .................................................................. 68
H14 p401-429 .................................................................................................................................... 68
Inleiding overgevoeligheidsreactie................................................................................................ 68
IgE en worminfecties ..................................................................................................................... 70
Type 1 reacties............................................................................................................................... 70
Basis mechanisme ......................................................................................................................... 71
Symptomen en luchtwegallergieën............................................................................................... 71
Therapie......................................................................................................................................... 75
Les 12 Autoimmuniteit en autoimmuunziekte...................................................................................... 76
Inleiding autoimmuniteit ............................................................................................................... 76
Centrale tolerantie ........................................................................................................................ 76
Perifere tolerantie ......................................................................................................................... 77
Extra mechanismen voor tolerantie .............................................................................................. 77
Ontstaan auto-immuunziekten ..................................................................................................... 78
Indeling auto-immuunziekten ....................................................................................................... 79
, Les 1 Inleiding immunologie
H1 p1-27
• Infectieziekten= veroorzaakt door micro-organismen die zich sneller voorplanten en
evolueren dan de gastheercel.
• Endemische ziekten= ziekten waaraan de meeste mensen in hun kinderjaren aan worden
blootgesteld. Gezonde mensen herstellen hiervan binnen een paar weken.
• Ziekteverwekkers= infectieuze organismen die ziekte veroorzaken.
• Pathogeen= elk organismen dat ziekte kan veroorzaken. Voor sommige pathogenen is
eliminatie nodig en voor andere is het beperken van grootte en locatie voldoende. Ze zullen
zelden hun gastheercel doden, omdat dit hun huis en voedselbron is.
- Bacteriën
- Virussen
- Schimmels
- Parasieten
• Opportunistische pathogenen= veroorzaakt pas ziekte als de afweer verzwakt of wanneer ze
op de verkeerde plek terecht komen.
• Immunologie= de biologische wetenschap die onderzoek doet naar de fysiologische
mechanismen van het immuunsysteem in de afweer tegen binnengedrongen
lichaamsvreemde organismen, cellen of stoffen.
• Immuunsysteem= het complex verdedigingssysteem bestaande uit cellen en oplosbare
moleculen die nauw samenwerken om binnengedrongen organismen en lichaamsvreemde
cellen/stoffen te weren.
• Vaccinatie/immunisatie= procedure waarbij ernstige ziekte wordt voorkomen door
voorafgaande blootstelling aan het infectieuze agens in een vorm die geen ziekte kan
veroorzaken.
• Commensale soorten= bacteriën die hetzelfde eten. Versterken de menselijke voeding door
het te verwerken en vitamines te maken. Ook beschermen ze tegen bepaalde ziekten door
kolonisatie. De ziekteverwekker moet concurreren met de lokale commensale voor
voedingsbronnen en ruimte. Voor de geboorte zijn er nog geen commensale bacteriën.
• Microbiotica= microbiële soorten die op een bepaalde plek van het menselijk lichaam leeft
(darmmicrobiotica).
• Antibioticakuur= ziekteverwekkers en de normale darmmicrobiotica worden gedood. Na de
behandeling wordt het lichaam opnieuw gekoloniseerd. Soms hechten ziekteverwekkende
bacteriën met de dood te gevolg.
Verdedigingslijnen
1. Natuurlijke barrières (Innate):
Mechanische barrière:
Epitheel= lagen cellen aan de buitenkant en in holtes van het lichaam die aan elkaar vast
zitten met tight junctions. Alle epitheliale oppervlakken scheiden antimicrobiële stoffen af.
- Talg= uitgescheiden door talgklieren in verband met haarzakjes. Bevat vetzuren en
lactinezuren die de groei van bacteriën op het huid oppervlak remmen.
Trilhaarepitheel= de kloppende trilharen zorgen voor het verwijderen van het slijm en micro-
organismen.
Chemische barrière:
Zuren= maagzuren en de lage pH van de huid. Remt de bacterie groei (=bacteriostatisch) en
dood bacteriën (=bactericide). Vetzuren houden de pH laag.
Les 1 Inleiding immunologie .................................................................................................................... 4
H1 p1-27 .............................................................................................................................................. 4
Verdedigingslijnen ........................................................................................................................... 4
Immuunsysteem cellen ................................................................................................................... 6
Lymfoïde weefsels en organen ........................................................................................................ 8
Milt ................................................................................................................................................ 10
Les 2 Aangeboren (innate) immuniteit (complement).......................................................................... 10
H2 p29-45 .......................................................................................................................................... 10
H3 p62-66 .......................................................................................................................................... 10
Innate immuniteit.......................................................................................................................... 10
Anafylatoxinen............................................................................................................................... 14
Les 3 Aangeboren (innate) immuniteit (ontstekingsreactie) ................................................................ 14
H3 p47-54; p56-63 ............................................................................................................................. 14
Toll-like receptoren ....................................................................................................................... 19
Cytokinen....................................................................................................................................... 19
Les 4 De structuur van antilichamen en B-cel receptoren .................................................................... 21
H4 p81-91; p103-107......................................................................................................................... 21
Structuur en functie van antilichamen .......................................................................................... 21
Antigeen-antilichaam interactie .................................................................................................... 23
Therapeutische toepassingen ....................................................................................................... 24
Immunoassays ............................................................................................................................... 25
H9 p245-263 ...................................................................................................................................... 26
Antilichaam effector functies ........................................................................................................ 26
Les 5 De diversiteit van B-cel receptoren en antilichamen ................................................................... 30
H6 p149-154; p163-173..................................................................................................................... 30
Ontwikkeling B-cel ......................................................................................................................... 30
H4 p 91-98 ......................................................................................................................................... 31
Somatische recombinatie .............................................................................................................. 31
Nucleotide additie en variabele recombinatie .............................................................................. 32
Inleiding B-cel differentiatie .......................................................................................................... 33
B-lymfocyten migreren in de lymfeknoop..................................................................................... 34
Les 6 Herkenning van antigeen door T-lymfocyten............................................................................... 36
H5 p113-147 ...................................................................................................................................... 36
Structuur en diversiteit TCR .......................................................................................................... 36
, Structuur en Ag presentatie MHC ................................................................................................. 37
Peptide belading MHC-I................................................................................................................. 39
Peptide belading MHC-II................................................................................................................ 40
Diversiteit MHC ............................................................................................................................. 41
Les 7 De ontwikkelingen van T-lymfocyten ........................................................................................... 43
H7 p177-180; p186-196..................................................................................................................... 43
Rijping in de thymus en selectie T-lymfocyt .................................................................................. 43
H8 p199-206 ...................................................................................................................................... 48
Antigeenpresentatie ...................................................................................................................... 48
Les 8 T-cel gemedieerde immuniteit ..................................................................................................... 49
H8 p206-215 ...................................................................................................................................... 49
Immunologische synaps ................................................................................................................ 49
Activatie Th-cel en Tc-cel ............................................................................................................... 49
Clonale expansie ............................................................................................................................ 51
Cytokine gemedieerde differentiatie ............................................................................................ 52
H8 p224-227 ...................................................................................................................................... 53
Effector Th1 functies ..................................................................................................................... 53
Les 9 B-cel en antistof gemedieerde immuniteit .................................................................................. 54
Effector TFH-lymfocyten ................................................................................................................. 54
H9 p231-245 ...................................................................................................................................... 54
H8 p224-226 ...................................................................................................................................... 54
B-cel activatie ................................................................................................................................ 54
Activatie zonder T-cel .................................................................................................................... 55
Activatie met TFH-cel ...................................................................................................................... 55
H4 p98-102 ........................................................................................................................................ 56
Clonale deling, somatische hypermutatie, selectie en isotype switch.......................................... 56
H11 p295-302 .................................................................................................................................... 58
Primaire en secundaire immuunreactie ........................................................................................ 58
Les 10 Cellulaire toxiciteit...................................................................................................................... 59
H8 p218-224 ...................................................................................................................................... 60
Cel-gemedieerde cytotoxiciteit: Tc-cel .......................................................................................... 60
H7 p71-77 .......................................................................................................................................... 61
Interferonen .................................................................................................................................. 61
Antistoffen en complement .......................................................................................................... 62
H12 p329-335 .................................................................................................................................... 63
Cel-gemedieerde cytotoxiciteit: NK-cel ......................................................................................... 63
, H13 p365-372 .................................................................................................................................... 64
Slimme virussen............................................................................................................................. 64
H13 p386-396 .................................................................................................................................... 66
HIV infectie .................................................................................................................................... 66
Les 11 Overgevoeligheidsreactie van het immuunsysteem .................................................................. 68
H14 p401-429 .................................................................................................................................... 68
Inleiding overgevoeligheidsreactie................................................................................................ 68
IgE en worminfecties ..................................................................................................................... 70
Type 1 reacties............................................................................................................................... 70
Basis mechanisme ......................................................................................................................... 71
Symptomen en luchtwegallergieën............................................................................................... 71
Therapie......................................................................................................................................... 75
Les 12 Autoimmuniteit en autoimmuunziekte...................................................................................... 76
Inleiding autoimmuniteit ............................................................................................................... 76
Centrale tolerantie ........................................................................................................................ 76
Perifere tolerantie ......................................................................................................................... 77
Extra mechanismen voor tolerantie .............................................................................................. 77
Ontstaan auto-immuunziekten ..................................................................................................... 78
Indeling auto-immuunziekten ....................................................................................................... 79
, Les 1 Inleiding immunologie
H1 p1-27
• Infectieziekten= veroorzaakt door micro-organismen die zich sneller voorplanten en
evolueren dan de gastheercel.
• Endemische ziekten= ziekten waaraan de meeste mensen in hun kinderjaren aan worden
blootgesteld. Gezonde mensen herstellen hiervan binnen een paar weken.
• Ziekteverwekkers= infectieuze organismen die ziekte veroorzaken.
• Pathogeen= elk organismen dat ziekte kan veroorzaken. Voor sommige pathogenen is
eliminatie nodig en voor andere is het beperken van grootte en locatie voldoende. Ze zullen
zelden hun gastheercel doden, omdat dit hun huis en voedselbron is.
- Bacteriën
- Virussen
- Schimmels
- Parasieten
• Opportunistische pathogenen= veroorzaakt pas ziekte als de afweer verzwakt of wanneer ze
op de verkeerde plek terecht komen.
• Immunologie= de biologische wetenschap die onderzoek doet naar de fysiologische
mechanismen van het immuunsysteem in de afweer tegen binnengedrongen
lichaamsvreemde organismen, cellen of stoffen.
• Immuunsysteem= het complex verdedigingssysteem bestaande uit cellen en oplosbare
moleculen die nauw samenwerken om binnengedrongen organismen en lichaamsvreemde
cellen/stoffen te weren.
• Vaccinatie/immunisatie= procedure waarbij ernstige ziekte wordt voorkomen door
voorafgaande blootstelling aan het infectieuze agens in een vorm die geen ziekte kan
veroorzaken.
• Commensale soorten= bacteriën die hetzelfde eten. Versterken de menselijke voeding door
het te verwerken en vitamines te maken. Ook beschermen ze tegen bepaalde ziekten door
kolonisatie. De ziekteverwekker moet concurreren met de lokale commensale voor
voedingsbronnen en ruimte. Voor de geboorte zijn er nog geen commensale bacteriën.
• Microbiotica= microbiële soorten die op een bepaalde plek van het menselijk lichaam leeft
(darmmicrobiotica).
• Antibioticakuur= ziekteverwekkers en de normale darmmicrobiotica worden gedood. Na de
behandeling wordt het lichaam opnieuw gekoloniseerd. Soms hechten ziekteverwekkende
bacteriën met de dood te gevolg.
Verdedigingslijnen
1. Natuurlijke barrières (Innate):
Mechanische barrière:
Epitheel= lagen cellen aan de buitenkant en in holtes van het lichaam die aan elkaar vast
zitten met tight junctions. Alle epitheliale oppervlakken scheiden antimicrobiële stoffen af.
- Talg= uitgescheiden door talgklieren in verband met haarzakjes. Bevat vetzuren en
lactinezuren die de groei van bacteriën op het huid oppervlak remmen.
Trilhaarepitheel= de kloppende trilharen zorgen voor het verwijderen van het slijm en micro-
organismen.
Chemische barrière:
Zuren= maagzuren en de lage pH van de huid. Remt de bacterie groei (=bacteriostatisch) en
dood bacteriën (=bactericide). Vetzuren houden de pH laag.
