LEH 2: DE AARD VAN DE RECHTSWETENSCHAPPEN
INFORMATIE OP BRIGHTSPACE
Introductie LEH 2
In LEH 2 wordt aandacht besteed aan: (1) wat de aard van de rechtswetenschappen is en
(2) hoe die verschilt van andere wetenschappelijke disciplines.
In hoeverre kan de rechtswetenschap als ‘wetenschap’ worden gekwalificeerd? En
welke criteria zijn daarvoor relevant?
Wat zijn de verschillen in de rolopvattingen tussen de rechter en de
rechtswetenschapper?
Hoe leggen rechtswetenschappers verantwoording af over hun bronnengebruik in
onderzoek?
Doel LEH 2:
Inzicht in de eigenheid van de juridische wetenschap
Stimuleert een kritische reflectie op de wetenschappelijke karakter van de
juridische wetenschap
Leerdoelen
Na afloop kun je:
een onderbouwd standpunt innemen over de aard van de rechtswetenschap;
een onderbouwd standpunt innemen over de wetenschappelijkheid van de
rechtswetenschap;
een onderbouwd standpunt innemen over het verschil in rolopvatting tussen de
rechter en de rechtswetenschapper;
een onderbouwd standpunt innemen over de wijze waarop de rechtswetenschap
zich verhoudt tot andere wetenschappen;
een onderbouwd standpunt innemen over de wijze waarop in de rechtswetenschap
verantwoording wordt afgelegd over brongebruik.
Bronnen
C.J.J.M. Stolker, ‘"Ja geléérd zijn jullie wel!" Over de status van de
rechtswetenschap’, NJB 2003, afl. 15, p. 766-778.
H. Franken, ‘Rechtsgeleerdheid in de rij der wetenschappen’, NJB 2004, afl. 28, p.
1400-1408.
Asser/Vranken Algemeen deel**** 2014, nrs. 30-36, 62, 83-88, 89-118, (te
raadplegen via InView).
Pagina 1 van 80
,SAMENVATTING
Bron 1: C.J.J.M. Stolker, ‘"Ja geléérd zijn jullie wel!" Over de status van de
rechtswetenschap’, NJB 2003, afl. 15, p. 766-778.
Wat betekent dat de rechtswetenschap een wetenschap is?
Inleiding
Zaak Martinot (FR): Inzake Cryonics
Cryonics is het invriezen van een menselijk lichaam direct na overlijden; het idee
erachter is dat toekomstige medische technologie het tot leven kan wekken en de
gezondheid kan herstellen.
Juridisch onderzoek = Wat is de reikwijdte van de Wet op de lijkbezorging?
Ook juridisch onderzoek is = Is de diepgevrorene in juridische zin ‘dood’? De dood
onder ontbindende voorwaarde? Hebben de kinderen op een gegeven moment
recht op de erfenis? Bestaat er een recht op ontdooiing als voor een inmiddels tien
jaren ingevroren vader genezing mogelijk lijkt? Stel dat de kinderen ontdooiing
voorstellen, kan dan moeder dit weigeren?
Rechtsgeleerdheid staat in de wetenschap (ofwel rechtswetenschap) ter discussie, omdat
juristen volgens anderen buiten hun eigen vakgebied treden wanneer zij bijdragen aan
wetenschap.
1- Wrongful life: een onrechtmatig bestaan
Stolker: Het recht wordt en moet ook wetenschappelijk worden bestudeerd; m.a.w. het
recht is niet slechts een systeem van regels, maar ook een wetenschappelijk vakgebied.
Zaak Wrongful life (NL) wordt behandeld om inzicht te verkrijgen in de rechtsgeleerdheid
als wetenschap.
De zaak Wrongful life is een civielrechtelijke casus, maar het zou evengoed een
strafrechtelijke of bestuursrechtelijke casus kunnen zijn. Deze zaak laat zien hoe één
rechtsvraag tot uiteenlopende uitkomsten kan leiden.
Feiten zaak Wrongful life: Het meisje Kelly werd zwaar geestelijk en lichamelijk
gehandicapt geboren. Zij, vertegenwoordigd door haar ouders, verwijt het Leidse LUMC
ziekenhuis te zijn geboren. Dat had (volgende de ouders) voorkomen kunnen worden als
tijdens de zwangerschap een prenatale test (een vruchtwaterpunctie of vlokkentest) zou
zijn uitgevoerd. Zo’n test zou de erfelijke afwijking van Kelly aantonen. Als haar ouders
dat hadden geweten, dan hadden ze het kind laten aborteren. Het ziekenhuis wordt
verweten is dat het de ouders de mogelijkheid van abortus of het afzien van het krijgen
van een kind heeft ontnomen.
De Rb. heeft een ruime schadevergoeding aan de ouders toegekend (wrongful birth),
maar wees de toekenning van de wrongful life-vordering (‘ik had niet geboren mogen
worden’) af.1 Daarentegen wees het Hof de vordering toe.2
In andere landen kent men de wrongful-vordering vaak al veel langer. Bijna steeds wordt
die afgewezen. De grondslagen voor die afwijzingen verschillen (bijv.: juridische-
beleidsmatig en historisch-ethischer). Nadat de Franse hoogste rechter de vordering
1
Rb. Den Haag 2 februari 2000, NJ
2
Hof ’s-Gravenhage 26 maart 2003, NJ 2003, 249.
Pagina 2 van 80
,toewees barste een maatschappelijk debat los over de toelaatbaarheid van de wrongul-
vordering.
3- Wrongful-life: de tussenstand
Voorgaande toont dat: één rechtsvraag tot uiteenlopende oordelen/uitkomsten kan
leiden.
4- Is dit wel wetenschap?
Sommigen vinden dat de rechtsgeleerdheid zich moeilijk als een echte wetenschap laat
kenmerken, omdat het in de praktijk – zoals hiervoor weergegeven – geen eenduidige
uitkomsten oplevert.
Zo wordt gesteld dat het recht hooguit een blueprint (een ontwerp) van wetenschap is,
maar geen daadwerkelijke bouwwerk.
Sommigen beschouwen delen van het recht juist wel als wetenschappelijk, afhankelijk
van de methode die wordt gebruikt.
5- Wat is wetenschap?
Wetenschap hoeft niet alleen uit meten en weten (natuurwetenschap) te bestaan; ook
systematisch en kritisch onderzoek naar betekenis en interpretatie kan wetenschappelijk
zijn.
Het rechtswetenschappelijk onderzoek richt zich meer op het recht zoals het moet zijn,
dan op het recht zoals het is. In vrijwel alle wetenschappen is het omgekeerde het geval.
6-Wat is recht?
Recht is moeilijk te definiëren.
Recht wordt vaak:
gezien als een voorspelling van wat rechters zullen doen (wat recht is) (Holmes).
omschreven via functies (wat recht doet of waar recht voor dient).
De belangrijkste functies van het recht (Glastra van Loon).
Ordening van de maatschappij
Beslechting van geschillen
Handhaving van regels
Eisen waaraan het recht moet voldoen:
Rechtvaardigheid (de voorspelbaarheid van het recht)
Doelmatigheid
Rechtszekerheid
Belangrijke punten:
Recht is normatief > Het wordt sterk beïnvloed door morele, religieuze
oordelen en maatschappelijke overtuigingen.
Culturen verschillen in hun rechtsovertuigingen
Voorbeeld: Grieken (verbranden lichamen van hun gestorven vader),
Callatiërs (eten lichamen van hun gestorven vader) en Darius (probeerde
beide culturen begrip voor elkaar op te leggen).
Pagina 3 van 80
, De opkomst van andere culturen naar ons land stelt juristen voor meer
vragen. Het vinden van evenwicht tussen rechtvaardigheid, doelmatigheid
en rechtszekerheid wordt steeds lastiger.
Spanningen binnen het recht
Het recht moet tegelijk dus rechtvaardig, doelmatig en rechtszeker zijn. Deze drie
eisen botsen echter vaak:
Rechtvaardigheid vs. rechtszekerheid
Voor de ene partij kan een uitspraak rechtvaardig zijn, maar als elke zaak
maatwerk wordt, wordt het recht onvoorspelbaar. Rechtszekerheid gaat
hierdoor verloren.
Rechtvaardigheid vs. doelmatigheid
Een volledig rechtvaardige oplossing in elk individueel geval kost veel tijd
en moeite.. Dat maakt het systeem log (traag, stroperig, weinig wendbaar)
en inefficiënt.
Rechtszekerheid vs. rechtvaardigheid
Strikte regels zorgen voor voorspelbaarheid, maar kunnen in concrete
gevalleen onrechtvaardig uitpakken.
Het vinden of scheppen van samenhang en orde in de talloze regels en rechtelijke
beslissingen is een belangrijke taak van de juridisch onderzoeker. Veelal gericht op
verklaren en voorspellen. Vaak vloeit daaruit voort het doordenken van geheel
nieuwe vragen, zoals de juridische vragen van cryonics. Hoe gaat de jurist-
onderzoeker daarin te werk?
7-Wat maakt de rechtswetenschap als wetenschap zo kwetsbaar?
Wat voor een wetenschap is de rechtswetenschap als één zaak/casus (zoals de wrongful
life-casus) tot verschillende oordelen kan leiden?
De rechtswetenschap is een bijzondere en kwetsbare wetenschap, omdat:
onderzoeker en onderzoeksobject samenvallen;
Juristen bestuderen een systeem waar zij zelf deel van uitmaken.
wetenschappelijk onderzoek en rechtspraktijk door elkaar lopen;
Juridische kennis wordt direct toegepast in de rechtspraktijk.
de rechtswetenschap een normatief karakter heeft;
De rechtswetenschap richt zich niet alleen op wat is, maar ook op wat zou
moeten zijn.
Dit verklaar waarom één zaak/casus (zoals wrongful life-casus) tot verschillende oordelen
kan leiden.
i. Neutrale distantie
In tegenstelling tot de natuurwetenschap kan de rechtswetenschap géén
Pagina 4 van 80
INFORMATIE OP BRIGHTSPACE
Introductie LEH 2
In LEH 2 wordt aandacht besteed aan: (1) wat de aard van de rechtswetenschappen is en
(2) hoe die verschilt van andere wetenschappelijke disciplines.
In hoeverre kan de rechtswetenschap als ‘wetenschap’ worden gekwalificeerd? En
welke criteria zijn daarvoor relevant?
Wat zijn de verschillen in de rolopvattingen tussen de rechter en de
rechtswetenschapper?
Hoe leggen rechtswetenschappers verantwoording af over hun bronnengebruik in
onderzoek?
Doel LEH 2:
Inzicht in de eigenheid van de juridische wetenschap
Stimuleert een kritische reflectie op de wetenschappelijke karakter van de
juridische wetenschap
Leerdoelen
Na afloop kun je:
een onderbouwd standpunt innemen over de aard van de rechtswetenschap;
een onderbouwd standpunt innemen over de wetenschappelijkheid van de
rechtswetenschap;
een onderbouwd standpunt innemen over het verschil in rolopvatting tussen de
rechter en de rechtswetenschapper;
een onderbouwd standpunt innemen over de wijze waarop de rechtswetenschap
zich verhoudt tot andere wetenschappen;
een onderbouwd standpunt innemen over de wijze waarop in de rechtswetenschap
verantwoording wordt afgelegd over brongebruik.
Bronnen
C.J.J.M. Stolker, ‘"Ja geléérd zijn jullie wel!" Over de status van de
rechtswetenschap’, NJB 2003, afl. 15, p. 766-778.
H. Franken, ‘Rechtsgeleerdheid in de rij der wetenschappen’, NJB 2004, afl. 28, p.
1400-1408.
Asser/Vranken Algemeen deel**** 2014, nrs. 30-36, 62, 83-88, 89-118, (te
raadplegen via InView).
Pagina 1 van 80
,SAMENVATTING
Bron 1: C.J.J.M. Stolker, ‘"Ja geléérd zijn jullie wel!" Over de status van de
rechtswetenschap’, NJB 2003, afl. 15, p. 766-778.
Wat betekent dat de rechtswetenschap een wetenschap is?
Inleiding
Zaak Martinot (FR): Inzake Cryonics
Cryonics is het invriezen van een menselijk lichaam direct na overlijden; het idee
erachter is dat toekomstige medische technologie het tot leven kan wekken en de
gezondheid kan herstellen.
Juridisch onderzoek = Wat is de reikwijdte van de Wet op de lijkbezorging?
Ook juridisch onderzoek is = Is de diepgevrorene in juridische zin ‘dood’? De dood
onder ontbindende voorwaarde? Hebben de kinderen op een gegeven moment
recht op de erfenis? Bestaat er een recht op ontdooiing als voor een inmiddels tien
jaren ingevroren vader genezing mogelijk lijkt? Stel dat de kinderen ontdooiing
voorstellen, kan dan moeder dit weigeren?
Rechtsgeleerdheid staat in de wetenschap (ofwel rechtswetenschap) ter discussie, omdat
juristen volgens anderen buiten hun eigen vakgebied treden wanneer zij bijdragen aan
wetenschap.
1- Wrongful life: een onrechtmatig bestaan
Stolker: Het recht wordt en moet ook wetenschappelijk worden bestudeerd; m.a.w. het
recht is niet slechts een systeem van regels, maar ook een wetenschappelijk vakgebied.
Zaak Wrongful life (NL) wordt behandeld om inzicht te verkrijgen in de rechtsgeleerdheid
als wetenschap.
De zaak Wrongful life is een civielrechtelijke casus, maar het zou evengoed een
strafrechtelijke of bestuursrechtelijke casus kunnen zijn. Deze zaak laat zien hoe één
rechtsvraag tot uiteenlopende uitkomsten kan leiden.
Feiten zaak Wrongful life: Het meisje Kelly werd zwaar geestelijk en lichamelijk
gehandicapt geboren. Zij, vertegenwoordigd door haar ouders, verwijt het Leidse LUMC
ziekenhuis te zijn geboren. Dat had (volgende de ouders) voorkomen kunnen worden als
tijdens de zwangerschap een prenatale test (een vruchtwaterpunctie of vlokkentest) zou
zijn uitgevoerd. Zo’n test zou de erfelijke afwijking van Kelly aantonen. Als haar ouders
dat hadden geweten, dan hadden ze het kind laten aborteren. Het ziekenhuis wordt
verweten is dat het de ouders de mogelijkheid van abortus of het afzien van het krijgen
van een kind heeft ontnomen.
De Rb. heeft een ruime schadevergoeding aan de ouders toegekend (wrongful birth),
maar wees de toekenning van de wrongful life-vordering (‘ik had niet geboren mogen
worden’) af.1 Daarentegen wees het Hof de vordering toe.2
In andere landen kent men de wrongful-vordering vaak al veel langer. Bijna steeds wordt
die afgewezen. De grondslagen voor die afwijzingen verschillen (bijv.: juridische-
beleidsmatig en historisch-ethischer). Nadat de Franse hoogste rechter de vordering
1
Rb. Den Haag 2 februari 2000, NJ
2
Hof ’s-Gravenhage 26 maart 2003, NJ 2003, 249.
Pagina 2 van 80
,toewees barste een maatschappelijk debat los over de toelaatbaarheid van de wrongul-
vordering.
3- Wrongful-life: de tussenstand
Voorgaande toont dat: één rechtsvraag tot uiteenlopende oordelen/uitkomsten kan
leiden.
4- Is dit wel wetenschap?
Sommigen vinden dat de rechtsgeleerdheid zich moeilijk als een echte wetenschap laat
kenmerken, omdat het in de praktijk – zoals hiervoor weergegeven – geen eenduidige
uitkomsten oplevert.
Zo wordt gesteld dat het recht hooguit een blueprint (een ontwerp) van wetenschap is,
maar geen daadwerkelijke bouwwerk.
Sommigen beschouwen delen van het recht juist wel als wetenschappelijk, afhankelijk
van de methode die wordt gebruikt.
5- Wat is wetenschap?
Wetenschap hoeft niet alleen uit meten en weten (natuurwetenschap) te bestaan; ook
systematisch en kritisch onderzoek naar betekenis en interpretatie kan wetenschappelijk
zijn.
Het rechtswetenschappelijk onderzoek richt zich meer op het recht zoals het moet zijn,
dan op het recht zoals het is. In vrijwel alle wetenschappen is het omgekeerde het geval.
6-Wat is recht?
Recht is moeilijk te definiëren.
Recht wordt vaak:
gezien als een voorspelling van wat rechters zullen doen (wat recht is) (Holmes).
omschreven via functies (wat recht doet of waar recht voor dient).
De belangrijkste functies van het recht (Glastra van Loon).
Ordening van de maatschappij
Beslechting van geschillen
Handhaving van regels
Eisen waaraan het recht moet voldoen:
Rechtvaardigheid (de voorspelbaarheid van het recht)
Doelmatigheid
Rechtszekerheid
Belangrijke punten:
Recht is normatief > Het wordt sterk beïnvloed door morele, religieuze
oordelen en maatschappelijke overtuigingen.
Culturen verschillen in hun rechtsovertuigingen
Voorbeeld: Grieken (verbranden lichamen van hun gestorven vader),
Callatiërs (eten lichamen van hun gestorven vader) en Darius (probeerde
beide culturen begrip voor elkaar op te leggen).
Pagina 3 van 80
, De opkomst van andere culturen naar ons land stelt juristen voor meer
vragen. Het vinden van evenwicht tussen rechtvaardigheid, doelmatigheid
en rechtszekerheid wordt steeds lastiger.
Spanningen binnen het recht
Het recht moet tegelijk dus rechtvaardig, doelmatig en rechtszeker zijn. Deze drie
eisen botsen echter vaak:
Rechtvaardigheid vs. rechtszekerheid
Voor de ene partij kan een uitspraak rechtvaardig zijn, maar als elke zaak
maatwerk wordt, wordt het recht onvoorspelbaar. Rechtszekerheid gaat
hierdoor verloren.
Rechtvaardigheid vs. doelmatigheid
Een volledig rechtvaardige oplossing in elk individueel geval kost veel tijd
en moeite.. Dat maakt het systeem log (traag, stroperig, weinig wendbaar)
en inefficiënt.
Rechtszekerheid vs. rechtvaardigheid
Strikte regels zorgen voor voorspelbaarheid, maar kunnen in concrete
gevalleen onrechtvaardig uitpakken.
Het vinden of scheppen van samenhang en orde in de talloze regels en rechtelijke
beslissingen is een belangrijke taak van de juridisch onderzoeker. Veelal gericht op
verklaren en voorspellen. Vaak vloeit daaruit voort het doordenken van geheel
nieuwe vragen, zoals de juridische vragen van cryonics. Hoe gaat de jurist-
onderzoeker daarin te werk?
7-Wat maakt de rechtswetenschap als wetenschap zo kwetsbaar?
Wat voor een wetenschap is de rechtswetenschap als één zaak/casus (zoals de wrongful
life-casus) tot verschillende oordelen kan leiden?
De rechtswetenschap is een bijzondere en kwetsbare wetenschap, omdat:
onderzoeker en onderzoeksobject samenvallen;
Juristen bestuderen een systeem waar zij zelf deel van uitmaken.
wetenschappelijk onderzoek en rechtspraktijk door elkaar lopen;
Juridische kennis wordt direct toegepast in de rechtspraktijk.
de rechtswetenschap een normatief karakter heeft;
De rechtswetenschap richt zich niet alleen op wat is, maar ook op wat zou
moeten zijn.
Dit verklaar waarom één zaak/casus (zoals wrongful life-casus) tot verschillende oordelen
kan leiden.
i. Neutrale distantie
In tegenstelling tot de natuurwetenschap kan de rechtswetenschap géén
Pagina 4 van 80
