Samenvatting artikelen terrorisme en terrorismebestrijding
1. Terrorisme als risico (E.R. Muller)
Het risico van terrorisme is complex en niet erg groot. Echter wordt dit risico groter ingeschat door
versterkende politieke, maatschappelijke, financiële, media en persoonlijke effecten. Kans is gering,
het potentiële effect is zeer groot waardoor risico als geheel aanzienlijk is.
Het hedendaagse terrorisme:
- Achterliggende doelen zijn diffuus, concentreren zich op algemene eisen. Achterliggende
motieven moeten gevonden worden in fundamentalistische levenshouding waarbij gestreefd
wordt e leven en te laten leven volgens de strakke regimes van veelal religieuze wetten en
regels. Ze streven naar maximaal mogelijke integratie van staat en religie.
- Primaire doel: creëren wereldwijde angst zodat ruimte ontstaat voor fundamentele
veranderingen binnen staten. Cruciaal daarvoor is het meermalen herhalen van terroristische
acties. Ook zoveel mogelijk slachtoffers maken en willekeurige slachtoffers. Voor moderne
terroristen is het eigen leven geen overweging meer bij het realiseren van terroristische
aanslagen.
- Nauwelijks een relatie tussen de slachtoffers en het politieke doel dat wordt nagestreefd. Er
was eerder wel een voorkeur voor slachtoffers daarmee werd het specifieke doel
aangegeven en de angst onder bevolking werd verminderd. Zo probeerden de terroristische
organisaties steun en legitimiteit onder bevolking te realiseren.
- Wortels in het religieus fundamentalisme. Bij het hedendaags terrorisme wordt het gevoel
gegeven te strijden voor een religieuze eer waarbij het hoogst is het leven te geven in de
strijd.
- Is primair internationaal. Moderne terroristen maken dus gebruik van de vrijheden die in het
internationale verkeer inmiddels gebruikelijk zijn er wordt intensief gereisd. Intensieve
communicatie via internet. Moderne terroristen wonen in een verschillende landen en leven
daar volgens de tradities en cultuur van dat land, ze vallen dus niet op voor politie en justitie.
- Geen sprake meer van strak geleide organisatie. Sprake van fluïde netwerk waarbij vele
kernen beslissingen nemen tot het uitvoeren van terreuracties. Ook valt eenduidig profiel
van de moderne terrorist niet te formuleren. Alleen een zekere mate van religieus
extremisme hebben ze allen gemeen.
- De financiering is nauwelijks te achterhalen door de complexe fluïde netwerken
- Hedendaagse terroristen werken met geheel andere tijdshorizon, ze hebben
langetermijnperspectief. Terwijl terrorismebestrijding meer focust op korte termijn
resultaten.
Terrorisme zal waarschijnlijk nooit verdwijnen, de oorzaken zijn zo divers, er zullen altijd redenen
voor terrorisme blijven. Ook door ronselen van jongeren zal ervoor zorgen dat terrorisme op lange
termijn blijft bestaan. Zekere mate van beheersing van terrorisme is hoogst haalbare. Wel
waarschijnlijk dat terrorisme zich in golven zal voordoen. Een van de kosten van een democratische
samenleving is dat terrorisme zich in bepaalde mate zal blijven voordoen.
In het heden veel politiek-religieus terrorisme, dit heeft verschillende vormen:
- religieus sektarisme: De bereidheid van terroristische groeperingen met een religieus
sektaristische grondslag tot het gebruik van grootschalig geweld lijkt groot.
, - Religieus fundamentalisme: islamitische fundamentalisten zetten zich af tegen de steeds
toenemende secularisatie in de wereld, tegen ineffectieve moslimregeringen en tegen
buitenlandse inmenging in de islamitische wereld.
In het heden gaat het niet zo zeer om een nieuwe vorm van terrorisme, maar om een nieuwe
ontwikkelingsfase in het brede terrorisme. Er is nu sprake van combinatie van factoren en in de
geschiedenis van terrorisme is het nog niet vaak voorgekomen dat al deze elementen tegelijkertijd
van toepassing waren. Maar het oude terrorisme is niet verdwenen, het vormt nog steeds dreiging,
vaak sprake van langdurige onderhandelingsprocessen, in bepaalde gevallen dan een structurele
oplossing. Dus ook aandacht blijven houden voor het oude terrorisme.
Indien een terroristische groepering een zekere mate van organisatie en kennis heeft, beschikt over
voldoende financiële bronnen en in staat is om langere tijd buiten de greep van politie en justitie te
blijven, bestaan er mogelijkheden om NBC-wapens te ontwikkelen. Terrorismebestrijding van NBC-
terrorisme richt zich vooral op de voorfase, door te voorkomen dat terroristen überhaupt in bezit
komen van de wapens.
Selectie van wapens: ideologie en mogelijkheden van de terroristische groep zijn van belang,
alsmede enkele psychologische krachten. Specifieke kenmerken en verkrijgbaarheid specifieke
wapens spelen een rol. Ze gebruiken graag beproefde middelen. Er moet bij bestrijding niet alleen
gefocust worden op nieuwe wapens, creatief gebruik van oude wapens kan minstens net zoveel
schade en angst teweeg brengen.
Steeds intensievere relatie tussen terrorisme en georganiseerde criminaliteit. Georganiseerde
criminaliteit wordt gebruikt om de gelden te realiseren die noodzakelijk zijn om de acties uit te
voeren (bijv drugshandel narcoterrorisme). Terroristische groeperingen zijn hiertoe genoodzaakt
omdat staatssteun steeds verder afneemt en steun bevolkingsgroepen wordt ook steeds
terughoudender. Aangezien de legale wijze van handelen slechts weinig aanknopingspunten biedt
voor bestrijders, kunnen organisaties langere tijd op een dergelijke manier financieel actief zijn. De
verstrengeling van terrorisme en georganiseerde criminaliteit betekent een verrijking van de
mogelijkheden van de terrorismebestrijders.
Terrorisme is te complex voor eenvoudige oplossingen, maatwerk is noodzakelijk, aanpassen aan
specifieke omstandigheden. Noodzakelijk om te differentiëren naar de aard en achtergrond van het
specifieke soort terrorisme en naar het land waarin de actie plaatsvindt. Maar ook aanpassen naar
verschillende type terroristen. Hierbij moet een nauwkeurige inschatting gemaakt orden van de
mogelijkheden en de beperkingen van een specifieke groepering. Het zal steeds gaan om een
combinatie van de maatregelen. Ook is het van belang te onderkennen dat terrorismebestrijding
onderdeel is van een breder crisismanagement in een land en moet als belangrijk uitgangspunt
gelden dat uitbannen van terrorisme een illusie is.
Inlichtingen een van belangrijkste methoden en middelen tegen terrorisme. Goede informatiepositie
zorgt voor voorkomen terroristische acties, maar ook voor het treffen van adequate repressieve
maatregelen. Echter is de verzameling, bewerking en uitwisseling van informatie erg gecompliceerd
en doen zich grote problemen voor in de effectuering. Ook steeds moeilijker om informatie te
verzamelen door diffuse karakter van moderne terreurorganisaties. Ook zal het steeds moeilijker
worden om uit de brij aan gegevens verantwoorde dreigings- en risicoanalyses te maken. Per
definitie zijn inlichtingendiensten ook terughoudend in het uitwisselen van informatie, er moet dus
een verantwoord evenwicht komen tussen nationale belangen en de daarbij behorende
terughoudendheid tot het uitwisselen van informatie en de internationale belangen die juist vereisen
dat de informatie wel wordt uitgewisseld.
, Het is lastig eenmaal toegekende bevoegdheden weer terug te draaien (repressieve maatregelen,
ook als de terrorismedreiging is verdwenen. Zeker als de bevoegdheden die zijn neergelegd in
noodwetgeving permanente bevoegdheden worden, worden de vrijheden van de rechtstaat steeds
verder aangetast. Er moeten dus heldere criteria worden opgesteld. Inmiddels meer aandacht voor
andere vormen van preventie van terrorisme (verhouding bevolkingsgroepen meer aandacht), oa
formulering bewuste communicatiestrategieën om risico dat groepen zich tot terrorisme bekeren te
verminderen. Sociaal-preventieve maatregelen concentreren zich op het wegnemen van de oorzaken
van terrorisme, alleen de oorzaken zijn vaak niet duidelijk. Een voorbeeld hiervan is het beperken van
steun vanuit de bevolking voor een specifieke terroristische groepering. De meest omvangrijke
preventieve maatregel wordt gevormd door de aanpassing van het buitenlands beleid van de
grootmachten opdat zich in verschillende regio’s in de wereld minder conflicten zullen voordoen
(alleen over heel lange termijn bespreekbaar en realistisch, dus meer te verwachten van het
vroegtijdig interveniëren in conflicten binnen en tussen landen.
- Terrorismebestrijding is op lange termijn alleen succesvol als een verantwoorden combinatie
wordt gemaakt tussen preventieve en repressieve maatregelen.
Media hebben groeiende rol bij terrorisme en de bestrijding. Verslaglegging van terrorisme is voor
media een hoogtepunt door de complexiteit. Voor terroristen is dit ideaal omdat ze de boodschap
naar buiten brengen. Mediamanagement en communicatie vormen cruciaal onderdeel van elke
terroristische aanslag. Maar ook voor bestrijders is media cruciaal, ze kunnen zo de terroristen als
vijand definiëren waardoor ze meer ruimte creëren om maatregelen te treffen. Aangezien de
reactietijd van media is afgenomen, wordt ook van politiek verwacht dat ze snel publiekelijk reageren
op ontwikkelingen.
Terrorisme en terrorismebestrijding worden internationaler. De internationale flexibiliteit die
kenmerkend is voor moderne terroristen is groter dan de flexibiliteit in de internationale
samenwerking tussen landen. Daarmee hebben terrorismebestrijders dus een achterstand ten
opzichte van de terroristen. Terrorismebestrijding blijft last houden van de grensproblemen.
Bij bestrijding terrorisme zijn er vijf opdrachten aan de overheid:
1. Bevolking mag verwachten van overheid dat ze dreiging van catastrofaal terrorisme zoveel
mogelijk proberen te beperken.
2. Bevolking mag autoriteiten er op aanspreken dat ze het terroristen zo moeilijk mogelijk
maken
o Ze voor zijn pre-emptive war tegen terroristen en hun helpers. Grootschalige
dreiging zo vroeg mogelijk te verstoren en terroristen op te jagen.
o Informatie de kunst is om dit zo te structureren dat de informatie terechtkomt bij
diegenen wier specifieke taak het is daar vervolgens concrete actie op te
ondernemen.
Kennisnemen en beoordelen van open bronnen, hieruit kunnen namelijk
‘early warnings indicators’ worden gedestilleerd
Meer samenwerking tussen inlichtingendiensten (ook internationaal gezien)
De kunst is om er zo vroeg mogelijk bij te zijn, daardoor de terroristische
groepen onzeker te maken en door hen geplande aanslagen in een
vroegtijdig stadium te verstoren.
o Screening
De organisaties zijn kwetsbaar op die plaatsen waar mensen werken die niet
echt vertrouwd zijn met de gang van zaken of die ingehuurd worden om snel
1. Terrorisme als risico (E.R. Muller)
Het risico van terrorisme is complex en niet erg groot. Echter wordt dit risico groter ingeschat door
versterkende politieke, maatschappelijke, financiële, media en persoonlijke effecten. Kans is gering,
het potentiële effect is zeer groot waardoor risico als geheel aanzienlijk is.
Het hedendaagse terrorisme:
- Achterliggende doelen zijn diffuus, concentreren zich op algemene eisen. Achterliggende
motieven moeten gevonden worden in fundamentalistische levenshouding waarbij gestreefd
wordt e leven en te laten leven volgens de strakke regimes van veelal religieuze wetten en
regels. Ze streven naar maximaal mogelijke integratie van staat en religie.
- Primaire doel: creëren wereldwijde angst zodat ruimte ontstaat voor fundamentele
veranderingen binnen staten. Cruciaal daarvoor is het meermalen herhalen van terroristische
acties. Ook zoveel mogelijk slachtoffers maken en willekeurige slachtoffers. Voor moderne
terroristen is het eigen leven geen overweging meer bij het realiseren van terroristische
aanslagen.
- Nauwelijks een relatie tussen de slachtoffers en het politieke doel dat wordt nagestreefd. Er
was eerder wel een voorkeur voor slachtoffers daarmee werd het specifieke doel
aangegeven en de angst onder bevolking werd verminderd. Zo probeerden de terroristische
organisaties steun en legitimiteit onder bevolking te realiseren.
- Wortels in het religieus fundamentalisme. Bij het hedendaags terrorisme wordt het gevoel
gegeven te strijden voor een religieuze eer waarbij het hoogst is het leven te geven in de
strijd.
- Is primair internationaal. Moderne terroristen maken dus gebruik van de vrijheden die in het
internationale verkeer inmiddels gebruikelijk zijn er wordt intensief gereisd. Intensieve
communicatie via internet. Moderne terroristen wonen in een verschillende landen en leven
daar volgens de tradities en cultuur van dat land, ze vallen dus niet op voor politie en justitie.
- Geen sprake meer van strak geleide organisatie. Sprake van fluïde netwerk waarbij vele
kernen beslissingen nemen tot het uitvoeren van terreuracties. Ook valt eenduidig profiel
van de moderne terrorist niet te formuleren. Alleen een zekere mate van religieus
extremisme hebben ze allen gemeen.
- De financiering is nauwelijks te achterhalen door de complexe fluïde netwerken
- Hedendaagse terroristen werken met geheel andere tijdshorizon, ze hebben
langetermijnperspectief. Terwijl terrorismebestrijding meer focust op korte termijn
resultaten.
Terrorisme zal waarschijnlijk nooit verdwijnen, de oorzaken zijn zo divers, er zullen altijd redenen
voor terrorisme blijven. Ook door ronselen van jongeren zal ervoor zorgen dat terrorisme op lange
termijn blijft bestaan. Zekere mate van beheersing van terrorisme is hoogst haalbare. Wel
waarschijnlijk dat terrorisme zich in golven zal voordoen. Een van de kosten van een democratische
samenleving is dat terrorisme zich in bepaalde mate zal blijven voordoen.
In het heden veel politiek-religieus terrorisme, dit heeft verschillende vormen:
- religieus sektarisme: De bereidheid van terroristische groeperingen met een religieus
sektaristische grondslag tot het gebruik van grootschalig geweld lijkt groot.
, - Religieus fundamentalisme: islamitische fundamentalisten zetten zich af tegen de steeds
toenemende secularisatie in de wereld, tegen ineffectieve moslimregeringen en tegen
buitenlandse inmenging in de islamitische wereld.
In het heden gaat het niet zo zeer om een nieuwe vorm van terrorisme, maar om een nieuwe
ontwikkelingsfase in het brede terrorisme. Er is nu sprake van combinatie van factoren en in de
geschiedenis van terrorisme is het nog niet vaak voorgekomen dat al deze elementen tegelijkertijd
van toepassing waren. Maar het oude terrorisme is niet verdwenen, het vormt nog steeds dreiging,
vaak sprake van langdurige onderhandelingsprocessen, in bepaalde gevallen dan een structurele
oplossing. Dus ook aandacht blijven houden voor het oude terrorisme.
Indien een terroristische groepering een zekere mate van organisatie en kennis heeft, beschikt over
voldoende financiële bronnen en in staat is om langere tijd buiten de greep van politie en justitie te
blijven, bestaan er mogelijkheden om NBC-wapens te ontwikkelen. Terrorismebestrijding van NBC-
terrorisme richt zich vooral op de voorfase, door te voorkomen dat terroristen überhaupt in bezit
komen van de wapens.
Selectie van wapens: ideologie en mogelijkheden van de terroristische groep zijn van belang,
alsmede enkele psychologische krachten. Specifieke kenmerken en verkrijgbaarheid specifieke
wapens spelen een rol. Ze gebruiken graag beproefde middelen. Er moet bij bestrijding niet alleen
gefocust worden op nieuwe wapens, creatief gebruik van oude wapens kan minstens net zoveel
schade en angst teweeg brengen.
Steeds intensievere relatie tussen terrorisme en georganiseerde criminaliteit. Georganiseerde
criminaliteit wordt gebruikt om de gelden te realiseren die noodzakelijk zijn om de acties uit te
voeren (bijv drugshandel narcoterrorisme). Terroristische groeperingen zijn hiertoe genoodzaakt
omdat staatssteun steeds verder afneemt en steun bevolkingsgroepen wordt ook steeds
terughoudender. Aangezien de legale wijze van handelen slechts weinig aanknopingspunten biedt
voor bestrijders, kunnen organisaties langere tijd op een dergelijke manier financieel actief zijn. De
verstrengeling van terrorisme en georganiseerde criminaliteit betekent een verrijking van de
mogelijkheden van de terrorismebestrijders.
Terrorisme is te complex voor eenvoudige oplossingen, maatwerk is noodzakelijk, aanpassen aan
specifieke omstandigheden. Noodzakelijk om te differentiëren naar de aard en achtergrond van het
specifieke soort terrorisme en naar het land waarin de actie plaatsvindt. Maar ook aanpassen naar
verschillende type terroristen. Hierbij moet een nauwkeurige inschatting gemaakt orden van de
mogelijkheden en de beperkingen van een specifieke groepering. Het zal steeds gaan om een
combinatie van de maatregelen. Ook is het van belang te onderkennen dat terrorismebestrijding
onderdeel is van een breder crisismanagement in een land en moet als belangrijk uitgangspunt
gelden dat uitbannen van terrorisme een illusie is.
Inlichtingen een van belangrijkste methoden en middelen tegen terrorisme. Goede informatiepositie
zorgt voor voorkomen terroristische acties, maar ook voor het treffen van adequate repressieve
maatregelen. Echter is de verzameling, bewerking en uitwisseling van informatie erg gecompliceerd
en doen zich grote problemen voor in de effectuering. Ook steeds moeilijker om informatie te
verzamelen door diffuse karakter van moderne terreurorganisaties. Ook zal het steeds moeilijker
worden om uit de brij aan gegevens verantwoorde dreigings- en risicoanalyses te maken. Per
definitie zijn inlichtingendiensten ook terughoudend in het uitwisselen van informatie, er moet dus
een verantwoord evenwicht komen tussen nationale belangen en de daarbij behorende
terughoudendheid tot het uitwisselen van informatie en de internationale belangen die juist vereisen
dat de informatie wel wordt uitgewisseld.
, Het is lastig eenmaal toegekende bevoegdheden weer terug te draaien (repressieve maatregelen,
ook als de terrorismedreiging is verdwenen. Zeker als de bevoegdheden die zijn neergelegd in
noodwetgeving permanente bevoegdheden worden, worden de vrijheden van de rechtstaat steeds
verder aangetast. Er moeten dus heldere criteria worden opgesteld. Inmiddels meer aandacht voor
andere vormen van preventie van terrorisme (verhouding bevolkingsgroepen meer aandacht), oa
formulering bewuste communicatiestrategieën om risico dat groepen zich tot terrorisme bekeren te
verminderen. Sociaal-preventieve maatregelen concentreren zich op het wegnemen van de oorzaken
van terrorisme, alleen de oorzaken zijn vaak niet duidelijk. Een voorbeeld hiervan is het beperken van
steun vanuit de bevolking voor een specifieke terroristische groepering. De meest omvangrijke
preventieve maatregel wordt gevormd door de aanpassing van het buitenlands beleid van de
grootmachten opdat zich in verschillende regio’s in de wereld minder conflicten zullen voordoen
(alleen over heel lange termijn bespreekbaar en realistisch, dus meer te verwachten van het
vroegtijdig interveniëren in conflicten binnen en tussen landen.
- Terrorismebestrijding is op lange termijn alleen succesvol als een verantwoorden combinatie
wordt gemaakt tussen preventieve en repressieve maatregelen.
Media hebben groeiende rol bij terrorisme en de bestrijding. Verslaglegging van terrorisme is voor
media een hoogtepunt door de complexiteit. Voor terroristen is dit ideaal omdat ze de boodschap
naar buiten brengen. Mediamanagement en communicatie vormen cruciaal onderdeel van elke
terroristische aanslag. Maar ook voor bestrijders is media cruciaal, ze kunnen zo de terroristen als
vijand definiëren waardoor ze meer ruimte creëren om maatregelen te treffen. Aangezien de
reactietijd van media is afgenomen, wordt ook van politiek verwacht dat ze snel publiekelijk reageren
op ontwikkelingen.
Terrorisme en terrorismebestrijding worden internationaler. De internationale flexibiliteit die
kenmerkend is voor moderne terroristen is groter dan de flexibiliteit in de internationale
samenwerking tussen landen. Daarmee hebben terrorismebestrijders dus een achterstand ten
opzichte van de terroristen. Terrorismebestrijding blijft last houden van de grensproblemen.
Bij bestrijding terrorisme zijn er vijf opdrachten aan de overheid:
1. Bevolking mag verwachten van overheid dat ze dreiging van catastrofaal terrorisme zoveel
mogelijk proberen te beperken.
2. Bevolking mag autoriteiten er op aanspreken dat ze het terroristen zo moeilijk mogelijk
maken
o Ze voor zijn pre-emptive war tegen terroristen en hun helpers. Grootschalige
dreiging zo vroeg mogelijk te verstoren en terroristen op te jagen.
o Informatie de kunst is om dit zo te structureren dat de informatie terechtkomt bij
diegenen wier specifieke taak het is daar vervolgens concrete actie op te
ondernemen.
Kennisnemen en beoordelen van open bronnen, hieruit kunnen namelijk
‘early warnings indicators’ worden gedestilleerd
Meer samenwerking tussen inlichtingendiensten (ook internationaal gezien)
De kunst is om er zo vroeg mogelijk bij te zijn, daardoor de terroristische
groepen onzeker te maken en door hen geplande aanslagen in een
vroegtijdig stadium te verstoren.
o Screening
De organisaties zijn kwetsbaar op die plaatsen waar mensen werken die niet
echt vertrouwd zijn met de gang van zaken of die ingehuurd worden om snel
