College aantekeningen terrorisme en terrorismebestrijding
College 1 – terrorisme als verschijnsel – 10 november
wat is terrorisme?
- Terrorisme is een oud fenomeen, talloze historische voorbeelden deze voorbeelden leren
dat het een complex probleem is en dat het moeilijk te verslaan is.
- Het is een zeer divers verschijnsel en verandert door de tijd heen
- Terrorisme is niet zomaar te verslaan
- Hedendaagse terrorisme een moderne vorm van terrorisme? we doelen hier op salafisme,
fundamentalistisch terrorisme
- Nieuwe terrorisme als hyperterrorisme? omdat het nieuwe terrorisme lijkt te verschillen
van de oude vorm het nieuwe terrorisme lijkt echter aan pre-moderne vormen van
bijvoorbeeld het samenleven van mannen en vrouwen appelleert, dus is in dat opzicht dus
helemaal niet modern
o Andere vormen: rechts- en linksextremisme, milieuextremisme, eco-extremisme,
dierenrechtenextremisme kunnen we als hedendaagse vormen van terrorisme
beschouwen. Is niet geheel terroristisch te begrijpen, de geschiedenis bepaalt
daarover. Er zijn natuurlijk nog andere kenmerken wanneer we een dergelijk
verschijnsel als terroristisch beschouwen.
- Wat zijn dan de verschillen tussen de hedendaagse of nieuwe terrorisme en de oude
bekende vormen van terrorisme?
o Mediasamenleving IS maakte bijvoorbeeld gebruik van media
Traditioneel terrorisme onderscheiding 3 vormen van oude terrorisme:
- Sociaal revolutionair: het doel hiervan is het vernietigen van kapitalisme en met aanslagen
willen ze volksopstand ontketenen. Een kenmerk: minderheid bevolking sympathiseert met
hun ideeën.
o Vaak jonge mensen met radicale opvattingen over democratie en sociale gelijkheid
o Stadguerrilla met militaire middelen tegen het systeem verzetten
o Voorbeeld: RAF (duitsland) in 1970 opgericht en begonnen 2 jaar later met
aanslagen. Actiefste na-oorlogse links extremistische terreurgroep. Heeft Duitsland
aangeklaagd voor nazi regime, ze vochten tegen het kapitalisme en sociale
ongelijkheid. Heeft het politieke landschap in europa veranderd, met name de
bestrijding van de RAF heeft tot uitbreiding van vervolgingsinstanties en hun rechten
geleid.
- Nationalistisch/separatistisch: het doel is neerzetten van een onafhankelijke staat. Met
aanslagen willen ze onafhankelijkheid op basis van etnische en /of nationale identiteit
behalen.
o Kenmerk: steun en sympathie onder grote delen van de etnische bevolking: strijders
vaak geen minderheid.
o Hoe meer bestrijding hoe sterker de groepering, ze krijgen namelijk meer steun
vanuit de bevolking.
o Voorbeelden: ETA in Baskenland, IRA in Ierland,
Zuid-Molukkers in NL (ontypisch voorbeeld): doel gijzelingsacties in jaren
1970 was de NL regering te dwingen om eerder gedane toezeggingen over
de terugkeer van de Zuid-Molukse gemeenschap na te komen.
, Ze kregen hier in NL geen erkenning, geen rechten en ze hadden
geen betekenis in de NL samenleving. Ze werden van hun culturele
identiteit beroofd. Jongeren gingen hierdoor in protest tegen NL
overheid.
Is er sprake van terrorisme? definitiestrijd
o Ja, ze vochten voor hun rechten en erkenning, ze vochten
voor hun onafhankelijkheid in het eerder uitgeroepen
republiek der Zuid-Molukken
- Repressieve/vigilante terrorisme:
o Doel: rechtsextremistische groeperingen die zich met geweld verzetten tegen
verworven belagen en rechten van emancipatiebewegingen (Civil rights movement
van Martin Luther King)
o Doel aanslagen: met geweld optreden als een soort burgerwacht (vigilanten) tegen
deze groepen. Ze wilden de maatschappij beschermen tegen de bevolkingsgroepen.
o Kenmerk: heimelijke sympathie van leger en politie
o Dit grenst aan staatsterreur
o Voorbeelden: Ku Klux Klan, Grijze Wolven
Nieuwe, moderne terrorisme:
- Sinds 9/11 religieus fundamentalisme belangrijke karakteristiek
- Doel: amorf/diffuus, lange termijn, streven naar een andere wereldorde (gebaseerd op
religieus fundamentalistische levenshouding en de sharia)
o Doelen zijn niet duidelijk, kan dus ook niet onderhandeld worden vaak
- Doel aanslagen: op een spectaculaire manier angst en paniek zaaien in de westerse
samenleving (met toenemende letaliteit), gebeuren willekeurig en op onverwachte
momenten, zoveel mogelijk burgerslachtoffers
- Kenmerken volgens Muller: diffuse doelen, wereldwijde angst, zoveel mogelijk slachtoffers,
willekeurige slachtoffers, religieus fundamentalisme, internationaal, fluïde netwerk, fluïde
financiering (vaak verband met georganiseerde misdaad), tijd (op lange termijn gericht
nieuwe wereldorde)
- Mediacommunicatie is cruciaal voor dit nieuwe terrorisme
IS terrorisme:
- Doel: oprichten kalifaat van de islamitische staat, eerst in Irak en Syrië, daarna heel midden-
oosten
- Doel aanslagen: strijden tegen de onderdrukking van de islamitische wereldgemeenschap, de
Ummah
- Ze streven naar een nieuwe wereldorde, en claimen territorium
- Kenmerk: uitmeten van slachtofferschap en het uitventen van gruwelijk geweld tegen
andersdenkenden
- Slachtoffers deels wel en deels niet willekeurig slachtoffers maken op spectaculaire
manier en dit op internet zetten
- Ze gebruiken moslim onderdrukking als rechtvaardiging voor hun gruwelijke daden
Onderscheidende kenmerken (Louise Richardson): centrale variabelen die terrorisme over de tijd
typeren en onderscheiden:
- Doelen: temporeel of transformationeel
, o Temporele doelen zijn realiseerbare en meer concrete politieke doelen, niet nodig
om het hele politieke systeem omver te gooien. Voorbeelden: IRA.
o Transformationele doelen zijn niet onderhandelbaar, realisatie vereist complete
vernietiging van het systeem. voorbeeld: IS.
- Relatie tot gemeenschap die ze vertegenwoordigen: nauwe banden of geïsoleerd
o Geïsoleerd impliceert ook geen of weinig steun, ze moeten dus criminele activiteiten
ondernemen voor financiering
o Nauwe banden: er wordt geen aangifte gedaan, veel sympathie, veel steun.
Terroristische bewegingen kunnen veranderen in politieke bewegingen en deze zijn
moeilijker te bestrijden.
Wat is terrorisme?
- Politiek (-religieus) geïnspireerd
- Geweld of dreiging van geweld tegen civiele doelen of gehele civiele bevolking
- Boodschap overbrengen, niet een vijand verslaan, slachtoffers zijn hiervoor het middel
- Symbolische betekenis aanslagen en slachtoffers
- Daders niet-nationale groeperingen de daders zijn geen staten, dus geen staatterrorisme
- Slachtoffers middel voor boodschap aan publiek (meestal regering)
- Opzettelijke geweldpleging tegen burgers
Definitie:
- Terrorisme is geweld of dreiging met geweld gericht op de bevolking met als doel de rest van
de bevolking angst aan te jagen en de regering te dwingen iets te doen of na te laten
(Beatrice de Graaf).
o Duidelijke kenmerken in de definitie, 4 kenmerken om aan te toetsen
o Er hoeft geen geweld te zijn gepleegd, dreiging is genoeg
- Terrorisme is geweld of dreiging met geweld uit berekening om ideologische, politieke of
religieuze doelen te bereiken door angstwekking, intimidatie of dwang (Noam Chomsky).
o Wat is een ideologisch motief? vanuit de ene ideologie wordt iets als terrorisme
beschouwd, in de andere niet
o Geschiedenis bepaalt of wij iets als terrorisme beschouwen. Is er sprake van
vrijheidsstrijd of terrorisme? Het een wordt moreel goedgekeurd, het andere niet.
Voorbeelden:
Nelson Mandela: leider ANC en staatsgevaarlijke terrorist voor het
apartheidsregime in Zuid-Afrika; vrijlating na 27 jaar in 1990 en
uitgeroepen tot eerste zwarte president met het einde van het
apartheidsregime
Al Qaida en taliban: strijders tegen de bezetting van Afghanistan in
1979 door de Sovjet-Russische overheid kregen morele, financiële en
militaire steun door de VS en golden als vrijheidsstrijders. Na de
oorlog kwamen de taliban aan de macht die met 9/11 door de VS als
terroristen worden beschouwd en bestreden.
o Kwalificatie terrorisme berust op normatief oordeel
Terrorisme als essentially contested concept:
- Een definitie of begrip is van permanent debat, want: waardering (geen neutrale
beschrijving), interne complexiteit (betwistbaarheid betekenis), diverse omschrijvingen,
, openheid (betekenis ligt open voor veranderingen), voorbeelden (concept is gevoelig voor
voorbeelden), progressieve competitie (debatten over betekenis van het concept)
Criminologisch perspectief: het begrip terrorisme is net als het begrip geweld fundamenteel
betwistbaar: “ omdat elke definitie haar eigen theoretische methodologische en morele implicaties
heeft, waarvoor valide argumenten zijn aan te voeren in een debat waarvan de uitkomst onbeslist zal
blijven” (Willem de Haan)
Juridisch perspectief: kaderbesluit dat Europese lidstaten verplicht zijn om bepaalde misdrijven als
terroristisch aan te merken indien de misdrijven zijn gepleegd met een terroristisch oogmerk.
- Terroristisch oogmerk: “om de bevolking ernstige vrees aan te jagen, of de overheid of een
internationale organisatie op onrechtmatige wijze te dwingen tot het verrichten of het zich
onthouden van een handeling, dan wel politieke, constitutionele, economische of sociale
basisstructuren van een land of internationale organisatie ernstig te ontwrichten of
vernielen.”
- Politieke en diplomatieke kwestie
- Terrorisme is transnationaal, dus internationale definitie nodig
Interview met Louise Richardson:
- Over innerlijke drijfveren van bommenmakers en zelfmoordactivisten over de hele wereld
- Over hoe normaal terrorisme kan zijn en hoe terrorisme het dagelijks leven binnen kan
sluipen
- Over hoe gewone mensen gegrepen kunnen worden door geweld als politiek wapen
- Over hoe terroristen gewone mensen en juist geen psychopaten zijn
College 2: motieven, metaforen en terrorisme als veiligheidsprobleem
Terrorisme als onderdeel van de samenleving: hoe kunnen we deze sympathie voor de doelen van
terroristen en hun ideologie verklaren?
- Richardson: voelde zich verbonden met IRA. Deze spraken altijd over de doelen, maar nooit
over de schade. Ook was IRA onderdeel van de gehele samenleving, je kon er niet echt
buiten blijven.
- Er zijn groepen in de samenleving zich distantiëren van de aanslagen, maar de ideologie wel
steunen. Deze groepen zullen ook niet zo snel de aanslagplegers aangeven, waardoor het
moeilijk wordt om ze op te sporen.
- Voor bestrijding terrorisme is het essentieel dat deze gemeenschappen zich van de
terroristen gaan distantiëren.
Drijfveren terroristen:
- Terroristen zijn geen eendimensionale misdadigers en psychopaten:
- zware, grote aanslagen en zelfmoordterrorisme zijn de daders geen psychopaten?
Suïcidaal gedrag? Er zou dan toevlucht gezocht kunnen worden in de psychiatrische
stoornissen om de drijfveren te beschrijven de waanzin is niet de reden dat ze zichzelf
opblazen en andere meenemen in de dood, deze verklaring gaat voorbij aan de sociaal-
economische en politieke omstandigheden van terrorisme. We moeten de historische
context meenemen waarin aanslagen worden gepleegd en terreurgroepen ontstaan.
College 1 – terrorisme als verschijnsel – 10 november
wat is terrorisme?
- Terrorisme is een oud fenomeen, talloze historische voorbeelden deze voorbeelden leren
dat het een complex probleem is en dat het moeilijk te verslaan is.
- Het is een zeer divers verschijnsel en verandert door de tijd heen
- Terrorisme is niet zomaar te verslaan
- Hedendaagse terrorisme een moderne vorm van terrorisme? we doelen hier op salafisme,
fundamentalistisch terrorisme
- Nieuwe terrorisme als hyperterrorisme? omdat het nieuwe terrorisme lijkt te verschillen
van de oude vorm het nieuwe terrorisme lijkt echter aan pre-moderne vormen van
bijvoorbeeld het samenleven van mannen en vrouwen appelleert, dus is in dat opzicht dus
helemaal niet modern
o Andere vormen: rechts- en linksextremisme, milieuextremisme, eco-extremisme,
dierenrechtenextremisme kunnen we als hedendaagse vormen van terrorisme
beschouwen. Is niet geheel terroristisch te begrijpen, de geschiedenis bepaalt
daarover. Er zijn natuurlijk nog andere kenmerken wanneer we een dergelijk
verschijnsel als terroristisch beschouwen.
- Wat zijn dan de verschillen tussen de hedendaagse of nieuwe terrorisme en de oude
bekende vormen van terrorisme?
o Mediasamenleving IS maakte bijvoorbeeld gebruik van media
Traditioneel terrorisme onderscheiding 3 vormen van oude terrorisme:
- Sociaal revolutionair: het doel hiervan is het vernietigen van kapitalisme en met aanslagen
willen ze volksopstand ontketenen. Een kenmerk: minderheid bevolking sympathiseert met
hun ideeën.
o Vaak jonge mensen met radicale opvattingen over democratie en sociale gelijkheid
o Stadguerrilla met militaire middelen tegen het systeem verzetten
o Voorbeeld: RAF (duitsland) in 1970 opgericht en begonnen 2 jaar later met
aanslagen. Actiefste na-oorlogse links extremistische terreurgroep. Heeft Duitsland
aangeklaagd voor nazi regime, ze vochten tegen het kapitalisme en sociale
ongelijkheid. Heeft het politieke landschap in europa veranderd, met name de
bestrijding van de RAF heeft tot uitbreiding van vervolgingsinstanties en hun rechten
geleid.
- Nationalistisch/separatistisch: het doel is neerzetten van een onafhankelijke staat. Met
aanslagen willen ze onafhankelijkheid op basis van etnische en /of nationale identiteit
behalen.
o Kenmerk: steun en sympathie onder grote delen van de etnische bevolking: strijders
vaak geen minderheid.
o Hoe meer bestrijding hoe sterker de groepering, ze krijgen namelijk meer steun
vanuit de bevolking.
o Voorbeelden: ETA in Baskenland, IRA in Ierland,
Zuid-Molukkers in NL (ontypisch voorbeeld): doel gijzelingsacties in jaren
1970 was de NL regering te dwingen om eerder gedane toezeggingen over
de terugkeer van de Zuid-Molukse gemeenschap na te komen.
, Ze kregen hier in NL geen erkenning, geen rechten en ze hadden
geen betekenis in de NL samenleving. Ze werden van hun culturele
identiteit beroofd. Jongeren gingen hierdoor in protest tegen NL
overheid.
Is er sprake van terrorisme? definitiestrijd
o Ja, ze vochten voor hun rechten en erkenning, ze vochten
voor hun onafhankelijkheid in het eerder uitgeroepen
republiek der Zuid-Molukken
- Repressieve/vigilante terrorisme:
o Doel: rechtsextremistische groeperingen die zich met geweld verzetten tegen
verworven belagen en rechten van emancipatiebewegingen (Civil rights movement
van Martin Luther King)
o Doel aanslagen: met geweld optreden als een soort burgerwacht (vigilanten) tegen
deze groepen. Ze wilden de maatschappij beschermen tegen de bevolkingsgroepen.
o Kenmerk: heimelijke sympathie van leger en politie
o Dit grenst aan staatsterreur
o Voorbeelden: Ku Klux Klan, Grijze Wolven
Nieuwe, moderne terrorisme:
- Sinds 9/11 religieus fundamentalisme belangrijke karakteristiek
- Doel: amorf/diffuus, lange termijn, streven naar een andere wereldorde (gebaseerd op
religieus fundamentalistische levenshouding en de sharia)
o Doelen zijn niet duidelijk, kan dus ook niet onderhandeld worden vaak
- Doel aanslagen: op een spectaculaire manier angst en paniek zaaien in de westerse
samenleving (met toenemende letaliteit), gebeuren willekeurig en op onverwachte
momenten, zoveel mogelijk burgerslachtoffers
- Kenmerken volgens Muller: diffuse doelen, wereldwijde angst, zoveel mogelijk slachtoffers,
willekeurige slachtoffers, religieus fundamentalisme, internationaal, fluïde netwerk, fluïde
financiering (vaak verband met georganiseerde misdaad), tijd (op lange termijn gericht
nieuwe wereldorde)
- Mediacommunicatie is cruciaal voor dit nieuwe terrorisme
IS terrorisme:
- Doel: oprichten kalifaat van de islamitische staat, eerst in Irak en Syrië, daarna heel midden-
oosten
- Doel aanslagen: strijden tegen de onderdrukking van de islamitische wereldgemeenschap, de
Ummah
- Ze streven naar een nieuwe wereldorde, en claimen territorium
- Kenmerk: uitmeten van slachtofferschap en het uitventen van gruwelijk geweld tegen
andersdenkenden
- Slachtoffers deels wel en deels niet willekeurig slachtoffers maken op spectaculaire
manier en dit op internet zetten
- Ze gebruiken moslim onderdrukking als rechtvaardiging voor hun gruwelijke daden
Onderscheidende kenmerken (Louise Richardson): centrale variabelen die terrorisme over de tijd
typeren en onderscheiden:
- Doelen: temporeel of transformationeel
, o Temporele doelen zijn realiseerbare en meer concrete politieke doelen, niet nodig
om het hele politieke systeem omver te gooien. Voorbeelden: IRA.
o Transformationele doelen zijn niet onderhandelbaar, realisatie vereist complete
vernietiging van het systeem. voorbeeld: IS.
- Relatie tot gemeenschap die ze vertegenwoordigen: nauwe banden of geïsoleerd
o Geïsoleerd impliceert ook geen of weinig steun, ze moeten dus criminele activiteiten
ondernemen voor financiering
o Nauwe banden: er wordt geen aangifte gedaan, veel sympathie, veel steun.
Terroristische bewegingen kunnen veranderen in politieke bewegingen en deze zijn
moeilijker te bestrijden.
Wat is terrorisme?
- Politiek (-religieus) geïnspireerd
- Geweld of dreiging van geweld tegen civiele doelen of gehele civiele bevolking
- Boodschap overbrengen, niet een vijand verslaan, slachtoffers zijn hiervoor het middel
- Symbolische betekenis aanslagen en slachtoffers
- Daders niet-nationale groeperingen de daders zijn geen staten, dus geen staatterrorisme
- Slachtoffers middel voor boodschap aan publiek (meestal regering)
- Opzettelijke geweldpleging tegen burgers
Definitie:
- Terrorisme is geweld of dreiging met geweld gericht op de bevolking met als doel de rest van
de bevolking angst aan te jagen en de regering te dwingen iets te doen of na te laten
(Beatrice de Graaf).
o Duidelijke kenmerken in de definitie, 4 kenmerken om aan te toetsen
o Er hoeft geen geweld te zijn gepleegd, dreiging is genoeg
- Terrorisme is geweld of dreiging met geweld uit berekening om ideologische, politieke of
religieuze doelen te bereiken door angstwekking, intimidatie of dwang (Noam Chomsky).
o Wat is een ideologisch motief? vanuit de ene ideologie wordt iets als terrorisme
beschouwd, in de andere niet
o Geschiedenis bepaalt of wij iets als terrorisme beschouwen. Is er sprake van
vrijheidsstrijd of terrorisme? Het een wordt moreel goedgekeurd, het andere niet.
Voorbeelden:
Nelson Mandela: leider ANC en staatsgevaarlijke terrorist voor het
apartheidsregime in Zuid-Afrika; vrijlating na 27 jaar in 1990 en
uitgeroepen tot eerste zwarte president met het einde van het
apartheidsregime
Al Qaida en taliban: strijders tegen de bezetting van Afghanistan in
1979 door de Sovjet-Russische overheid kregen morele, financiële en
militaire steun door de VS en golden als vrijheidsstrijders. Na de
oorlog kwamen de taliban aan de macht die met 9/11 door de VS als
terroristen worden beschouwd en bestreden.
o Kwalificatie terrorisme berust op normatief oordeel
Terrorisme als essentially contested concept:
- Een definitie of begrip is van permanent debat, want: waardering (geen neutrale
beschrijving), interne complexiteit (betwistbaarheid betekenis), diverse omschrijvingen,
, openheid (betekenis ligt open voor veranderingen), voorbeelden (concept is gevoelig voor
voorbeelden), progressieve competitie (debatten over betekenis van het concept)
Criminologisch perspectief: het begrip terrorisme is net als het begrip geweld fundamenteel
betwistbaar: “ omdat elke definitie haar eigen theoretische methodologische en morele implicaties
heeft, waarvoor valide argumenten zijn aan te voeren in een debat waarvan de uitkomst onbeslist zal
blijven” (Willem de Haan)
Juridisch perspectief: kaderbesluit dat Europese lidstaten verplicht zijn om bepaalde misdrijven als
terroristisch aan te merken indien de misdrijven zijn gepleegd met een terroristisch oogmerk.
- Terroristisch oogmerk: “om de bevolking ernstige vrees aan te jagen, of de overheid of een
internationale organisatie op onrechtmatige wijze te dwingen tot het verrichten of het zich
onthouden van een handeling, dan wel politieke, constitutionele, economische of sociale
basisstructuren van een land of internationale organisatie ernstig te ontwrichten of
vernielen.”
- Politieke en diplomatieke kwestie
- Terrorisme is transnationaal, dus internationale definitie nodig
Interview met Louise Richardson:
- Over innerlijke drijfveren van bommenmakers en zelfmoordactivisten over de hele wereld
- Over hoe normaal terrorisme kan zijn en hoe terrorisme het dagelijks leven binnen kan
sluipen
- Over hoe gewone mensen gegrepen kunnen worden door geweld als politiek wapen
- Over hoe terroristen gewone mensen en juist geen psychopaten zijn
College 2: motieven, metaforen en terrorisme als veiligheidsprobleem
Terrorisme als onderdeel van de samenleving: hoe kunnen we deze sympathie voor de doelen van
terroristen en hun ideologie verklaren?
- Richardson: voelde zich verbonden met IRA. Deze spraken altijd over de doelen, maar nooit
over de schade. Ook was IRA onderdeel van de gehele samenleving, je kon er niet echt
buiten blijven.
- Er zijn groepen in de samenleving zich distantiëren van de aanslagen, maar de ideologie wel
steunen. Deze groepen zullen ook niet zo snel de aanslagplegers aangeven, waardoor het
moeilijk wordt om ze op te sporen.
- Voor bestrijding terrorisme is het essentieel dat deze gemeenschappen zich van de
terroristen gaan distantiëren.
Drijfveren terroristen:
- Terroristen zijn geen eendimensionale misdadigers en psychopaten:
- zware, grote aanslagen en zelfmoordterrorisme zijn de daders geen psychopaten?
Suïcidaal gedrag? Er zou dan toevlucht gezocht kunnen worden in de psychiatrische
stoornissen om de drijfveren te beschrijven de waanzin is niet de reden dat ze zichzelf
opblazen en andere meenemen in de dood, deze verklaring gaat voorbij aan de sociaal-
economische en politieke omstandigheden van terrorisme. We moeten de historische
context meenemen waarin aanslagen worden gepleegd en terreurgroepen ontstaan.
