College aantekeningen Middeleeuwen Verdiept

Hoorcollege 1 – 05-02-2024 – inleiding



Jacoba van Beieren

- 16 juli 1401 – 9 oktober. 1436
- Vader = Willem VI, graaf van Henegouwen, Holland en Zeeland (1385-1417)
 Zoon van Albrecht van Beieren (1335-1404) en Margaretha van Brieg (1336-1386)



- Moeder = Margaretha van Bourgondië (1374-1441)
 Dochter van Filips de Stoute, hertog van Bourgondië & Margaretha van Male (1363-
1403), erfdochter van Vlaanderen (1350-1405)



Dubbelhuwelijk in Kamerijk, 12 april 1385



Huwelijk:

1406: Jan van Tourraine, tweede zoon van de Franse koning

(vanaf 1415 kroonprins) <- Jacoba kroonprinses

- Overleden in 1417

1418: Jan, hertog van Brabant (neef)

- Nietig verklaard in 1421; overleden in 1427

1422: Humphrey, graaf van Gloucester

- Nietig verklaard in 1428

1434: Frank, heer van Borssele

- Frank weduwnaar in 1436



Graftombe van Jacoba van Beieren en haar grootouders (Albrecht van Beieren en Margaretha van
Brieg) In de grafelijke kapel in het Haagse binnenhof.



Werkcollege 2 – politiek in de lage landen – 05-02-2024



Thema’s van vandaag

 A. Unificatiestreven onder de hertogen van Bourgondië
 B. De internationale context (Honderdjarige Oorlog)
 C. Staatsvorming
 Met een beetje voorgeschiedenis…

, - De dood van Karel de Stoute markeert het voorlopig einde van een ontwikkeling – die een rol
speelt in het boek.
- Het boek biedt een venster voor een terugblik
- De consequenties van Karels dood wijzen op een bepaalde traditie die zijn schaduw vooruit
zou werpen -> particularisme
- Blik vooruit naar de 16de eeuw



De ‘Nederlanden’ getransformeerd (Van ‘in de marge van de beschaving’ naar ‘Metropolen aan de
Noordzee’!)

Hoe?

 Sociaal-economisch
 Fysisch-geografisch
 Religieus
 Cultureel
 Politiek



Eenheid in de Nederlanden? Ongelijke verstedelijking




Even terug in de tijd: rijk van Karel de Grote (800)

 Frankische erfpraktijk
 Onder zijn opvolgers de overerfbaarheid van functies
 Bedreigingen van buitenaf (Vikingen, Hongaren, Moslims)



Verdrag van Verdun (843)

- Karel de Kale kreeg Frans gebied
- Lotharius kreeg het gebied van Lotharingen
- Lodewijk de Duitser krijgt het Duits gebied



De verdeling van Prüm (855)

Het verdrag van Meerssen (870)

- Het blijft gezellig in de familie!

Verdrag van Ribemont (880)

- En we gaan vrolijk verder…

, Situatie omstreeks 980

 Een nieuwe krachtige dynastie in Oost Frankenrijk -Duitsland:
o De Ottonen

Rijkskerkenstelsel = Ottoons stelsel

- Bisschoppen (en abten) als steunpilaren van het rijksgezag
- Bisschoppen besturen ook een wereldlijk gebied
- Bv. Utrecht
- Geen erfgenamen



De bisschop van Utrecht: geestelijk leidsman en bestuurder



Problemen met lokale heren

 Bijvoorbeeld: Boudewijn met de IJzeren Arm, de eerste graaf van Vlaanderen (ca. 840-
879)
 Ontvoert de dochter van Karel de Kale
 Wordt ‘beleend’



Nog een voorbeeld: Dirk III (1018)

 ‘Leenman’ (?) van Keizer (via bisschop van Utrecht)
 Bouwt kasteel waar het niet mag
 Eigent zich regalia toe: tolheffing
 Gevolg: oorlog -> wie wint?



 Dergelijke ‘rovershoofdmannen’ zijn de stamvaders van een dynastie!
 Met invloed



Situatie omstreeks 1350

 Een reeks met territoriale vorstendommetjes
 Soms personele unie (bvb. Holland, Zeeland, Henegouwen)
 Strikt genomen onderhorig aan twee grotere politieke verbanden:
o Keizerrijk
o Frankrijk



Eenheid in de Nederlanden? Voor de Bourgondiërs politiek versplinterd

 Behorend bij Koninkrijk Frankrijk
o Vlaanderen Artesië
o Picardië