Antropologie van de Dood
- Week 1 -
“Death is a temporary exclusion of the individual from human society” -Hertz, 1960
Een aantal aannames over de dood:
-Een biologische dood is onvermijdelijk – er is wel voortleven, “wedergeboorte”, opnieuw
voortbrengen, herleving en transformatie. Er is verandering in wanneer iemand precies
‘doodverklaard’ is.
-De dood is geen gebeurtenis, maar een langdurig/gefaseerd transitieproces. Er is een
lotsverbondenheid doden-levenden.
-Sterven is individueel, uitsterven gaat over een soort.
De veronderstelling bestaat dat sommige culturen armzalig met de dood omgaan, alsof
doden ophouden te bestaan na het vergaan. De aanwezigheid van de dood is een gewoon
en relatief universeel gegeven. Ook fictie weerspiegeld hoe de dood rondwaard in cultuur.
Zowel doodsangst en doodsontkenning lijken universeel. Doodsontkenning neemt soms de
vorm aan van een zoektocht naar onsterfelijkheid. In religies is de dood altijd het meest
belangrijke. Religie functioneert als reactie op het idee van biologische eindigheid. Het biedt
een troostend gevoel van onsterfelijkheid, doodsrituelen herstellen en helen de groep.
Rouwrituelen zijn een reactie op de dood. Het is een patroon van religiositeit die geloofd in
onsterfelijkheid, continuïteit en het hiernamaals. Het is een toonbeeld van geloof. Het
lichaam wordt verzorgd en er heerst angst – beiden gaan over reinheid. Met rituelen wordt
de geest begeleid naar een ander bestaan. Rituelen zijn ook sociaal, rouwenden en
(over)levenden worden ook door een overgang begeleid.
De angst voor de dood achtervolgt de mens. Activiteiten van de mens ontkennen, linksom
of rechtsom, de dood. Op een manier wordt de dood ontkend. Bauman claimt: zonder
sterfelijkheid, geen geschiedenis, geen cultuur – geen menselijkheid.
Dat doodsangst zorgt voor de zoektocht naar onsterfelijkheid, zorgt voor een zinvol leven
in belofte van continuïteit. Het leven is niet zinvol als eindigheid bestaat. Er is altijd
voortbestaan:
-Besef van je voorouders, en nageslacht, zorgt ook voor een vorm van voortbestaan.
-De hemel biedt in religieuze vorm een voortbestaan.
, -In een natuurlijke cyclus, via het voeden van nieuw leven, bestaat voorbestaan.
-(Populaire) creatieve werken doen voortbestaan.
-Door hallucinanten en het besef dat er meer aan het leven is dan het hier en nu bestaat
voortbestaan.
-Digitaal worden we opgeslagen, ook daar bestaan we voort.
-Techno-wetenschappelijkheid, transhumanisme, post-humanisme en andere oplossingen
voor de dood zijn in de opkomst.
-Lichamen kunnen omgezet worden in objecten.
(Over)levenden hebben aan ambivalente verhouding tot de doden. Tegelijkertijd weten we
dat we door moeten met ons leven, maar willen we ook verbonden blijven.
Elk belangrijk moment in het leven van het mens kent initiatierituelen. Tussen statussen
kent men een liminale status. Door het overlijden van iemand anders kan ook de eigen
status veranderen (denk aan woorden zoals weduwe/weduwnaar).
De dood is zowel sociaal als biologisch een proces, het lijk is als het ware een liminaal
object tussen postmortaal subject en gecomodificeerd object. Het lijk bestaat tussen de
objectiviteit en subjectiviteit [DAWDY].
De ambiguïteit en het tussenin van het lijk kan omarmend helpen. Het lijk is niet alleen een
object, maar ook een transformatieproces. Een lijk is niet alleen een object of
representatie, het is een persoon. Bij het bestuderen van een cultuur, kan men kijken naar
of lijken mens of ding zijn en of ze een object of iets heiligs zijn [DAWDY].
- Week 1 -
“Death is a temporary exclusion of the individual from human society” -Hertz, 1960
Een aantal aannames over de dood:
-Een biologische dood is onvermijdelijk – er is wel voortleven, “wedergeboorte”, opnieuw
voortbrengen, herleving en transformatie. Er is verandering in wanneer iemand precies
‘doodverklaard’ is.
-De dood is geen gebeurtenis, maar een langdurig/gefaseerd transitieproces. Er is een
lotsverbondenheid doden-levenden.
-Sterven is individueel, uitsterven gaat over een soort.
De veronderstelling bestaat dat sommige culturen armzalig met de dood omgaan, alsof
doden ophouden te bestaan na het vergaan. De aanwezigheid van de dood is een gewoon
en relatief universeel gegeven. Ook fictie weerspiegeld hoe de dood rondwaard in cultuur.
Zowel doodsangst en doodsontkenning lijken universeel. Doodsontkenning neemt soms de
vorm aan van een zoektocht naar onsterfelijkheid. In religies is de dood altijd het meest
belangrijke. Religie functioneert als reactie op het idee van biologische eindigheid. Het biedt
een troostend gevoel van onsterfelijkheid, doodsrituelen herstellen en helen de groep.
Rouwrituelen zijn een reactie op de dood. Het is een patroon van religiositeit die geloofd in
onsterfelijkheid, continuïteit en het hiernamaals. Het is een toonbeeld van geloof. Het
lichaam wordt verzorgd en er heerst angst – beiden gaan over reinheid. Met rituelen wordt
de geest begeleid naar een ander bestaan. Rituelen zijn ook sociaal, rouwenden en
(over)levenden worden ook door een overgang begeleid.
De angst voor de dood achtervolgt de mens. Activiteiten van de mens ontkennen, linksom
of rechtsom, de dood. Op een manier wordt de dood ontkend. Bauman claimt: zonder
sterfelijkheid, geen geschiedenis, geen cultuur – geen menselijkheid.
Dat doodsangst zorgt voor de zoektocht naar onsterfelijkheid, zorgt voor een zinvol leven
in belofte van continuïteit. Het leven is niet zinvol als eindigheid bestaat. Er is altijd
voortbestaan:
-Besef van je voorouders, en nageslacht, zorgt ook voor een vorm van voortbestaan.
-De hemel biedt in religieuze vorm een voortbestaan.
, -In een natuurlijke cyclus, via het voeden van nieuw leven, bestaat voorbestaan.
-(Populaire) creatieve werken doen voortbestaan.
-Door hallucinanten en het besef dat er meer aan het leven is dan het hier en nu bestaat
voortbestaan.
-Digitaal worden we opgeslagen, ook daar bestaan we voort.
-Techno-wetenschappelijkheid, transhumanisme, post-humanisme en andere oplossingen
voor de dood zijn in de opkomst.
-Lichamen kunnen omgezet worden in objecten.
(Over)levenden hebben aan ambivalente verhouding tot de doden. Tegelijkertijd weten we
dat we door moeten met ons leven, maar willen we ook verbonden blijven.
Elk belangrijk moment in het leven van het mens kent initiatierituelen. Tussen statussen
kent men een liminale status. Door het overlijden van iemand anders kan ook de eigen
status veranderen (denk aan woorden zoals weduwe/weduwnaar).
De dood is zowel sociaal als biologisch een proces, het lijk is als het ware een liminaal
object tussen postmortaal subject en gecomodificeerd object. Het lijk bestaat tussen de
objectiviteit en subjectiviteit [DAWDY].
De ambiguïteit en het tussenin van het lijk kan omarmend helpen. Het lijk is niet alleen een
object, maar ook een transformatieproces. Een lijk is niet alleen een object of
representatie, het is een persoon. Bij het bestuderen van een cultuur, kan men kijken naar
of lijken mens of ding zijn en of ze een object of iets heiligs zijn [DAWDY].
