Hoofdstuk 1 Gezondheid en gedrag
Paramedici onderzoeken en behandelen mensen met gezondheidsklachten. Ze focussen zich op
ziekte en klachten maar ook op gezond zijn en blijven.
Preventief handelen voor individuen en voor groepen:
- Informeren
- Adviseren
- Consult verlenen
- Trainingsprogramma’s
- Cursussen uitvoeren
- Cliënten begeleiden
- Voorlichten
Het model van Lalonde beschrijft factoren die bijdragen aan de gezondheid:
- Gedrag van mensen (leefstijl)
Bewegen, roken, alcoholgebruik, voeding, veilig vrijen en ontspanning.
- (biologische) factoren
Sekse, leeftijd, erfelijke eigenschappen etniciteit
- Fysieke omgeving
Kwaliteit van water, lucht, behuizing, veiligheid in en om het huis en het
binnenhujismilieu, ruimte en veiligheid buitenshuis, verkeer, fysieke
werkomstandigheden en straling.
- Sociale omgeving
Wat mensen in de directe werk en leefomgeving denken en doen. Familie, vrienden,
klasgenoten, leraren, buren en collega’s.
- (gezondheids) zorg
Niet alleen de beschikbaarheid maar ook de toegankelijkheid en het gebruik ervan.
Dergelijke ongunstige factoren voor gewicht heten in de literatuur ook wel obesogene factoren.
Of een obesogene omgeving.
Veel leefstijlfactoren en omgevingsfactoren zijn SES-gerelateerd. Deze verschillen worden
aangeduid met de term ‘sociaaleconomische gezondheidsverschillen (SEGV).
Van de totale sterfte is 6% te wijten aan te weinig bewegen
Overgewicht 5%, 7000 doden per jaar
Ongezonde voeding 10% , 13.000 doden per jaar
Modellen die gedrag verklaren: ASE-model (Attitude, sociale invloed, Eigen effectiviteit)
Dit model laat zien door welke factoren of determinanten de gedragsintentie tot stand komt en
hoe deze vervolgens omgezet wordt in feitelijk gedrag.
Attitude: ideeën en opvattingen die mensen hebben over bepaald gedrag, hun overwegingen en
beleving van voor- en nadelen van dat gedrag.
Sociale invloed: geeft de rol aan van de ideeën, opvattingen en feitelijke gedragingen van de
mensen in de directe leefomgeving.
Eigen effectiviteit: geeft aan in hoeverre mensen denken dat zij in staat zijn het voorgenomen
gedrag uit te voeren.
Risicoperceptie kun je zien als specifieke invulling van de determinant attitude.
Model van Health Belief Model suggereert dat mensen weloverwogen hun gedrag bepalen. Dit is
maar deels juist.
Preventie en gezondheidsbevordering door paramedici
, Gezondheidsbescherming is gericht op de omgeving = collectieve bescherming tegen invloeden
vanuit fysieke omgeving. Het is een taak van de overheid.
De warenwet, arbeidsomstandighedenwet en wetgeving over productie, vervoer en gebruik van
giftige stoffen
Gezondheidsbevordering is gericht op gedrag en/of omgeving = verbetering van de algemene
gezondheid.
Gezondheidsbevordering zet voorlichting, voorzieningen en verdragen in = een combinatie van
gezondheidsvoorlichting en omgevingsverandering die samen gezond gedrag en gezonde leef
condities stimuleren.
Je kunt je richten op de mensen zelf, inclusief hun leefstijl en op omgeving.
Dit kan op vier manieren (de vier V’s):
- Voorlichting -> richt zich op de mensen zelf, hun kennis, het maken van keuzes,
motivatie, gedrag, emoties en manier van omgaan met problemen (coping)
- Voorzieningen -> manieren om de omgeving te veranderen.
- Verdragen -> maken van afspraken met andere organisaties voor een gezamenlijke
aanpak
- Voorschriften -> de overheid kan via wetten regels en beperkingen opleggen.
Ziektepreventie is gericht op gedrag en/of omgeving = voorkomen van een bepaalde ziekte of
risicofactor voor de ziekte.
- Primaire preventie -> voorkomen van de ziekte
- Secundaire preventie -> vroege opsporing, nog voordat ziekteverschijnselen ontstaan.
- Tertiaire preventie -> beperken van de gevolgen en complicaties van de ziekte
Ook hierbij kunnen de vier V’s worden ingezet.
Paramedici hebben twee V’s tot hun beschikking namelijk voorlichting en voorziening.
Modellen die gedragsverandering naar fasen uitwerken zijn
- Helth counseling-model
Bestaat uit drie fasen: een advies, uitvoeding van advies en nazorgfase
- Transtheoretisch of stages of change-model
Beschrijft vijf motivationele fasen:
- Precontemplatie -> hierin wordt niet overwogen om gedrag te veranderen
- Contemplatie -> hierin overweegt een persoon om zijn gedrag te veranderen,
maar heeft geen concrete plannen
- Preparative -> hierin is een persoon actief bezig met plannen om op korte termijn
gedrag te veranderen
- Actie -> hierin gaat een persoon het gewenste gedrag uitvoeren
- Behoud fase -> hierin wordt het gewenste gedrag behouden en een terugval
voorkomen.
Bij gedragsverandering is een mix van interventies nodig, gericht op gedrag en omgeving.
Intervention Mapping is een stappenplan om gezondheidsbevorderingsprojecten systematisch
op te zetten en te onderbouwen met theorie.
Preventie en gezondheidsbevordering door paramedici
Paramedici onderzoeken en behandelen mensen met gezondheidsklachten. Ze focussen zich op
ziekte en klachten maar ook op gezond zijn en blijven.
Preventief handelen voor individuen en voor groepen:
- Informeren
- Adviseren
- Consult verlenen
- Trainingsprogramma’s
- Cursussen uitvoeren
- Cliënten begeleiden
- Voorlichten
Het model van Lalonde beschrijft factoren die bijdragen aan de gezondheid:
- Gedrag van mensen (leefstijl)
Bewegen, roken, alcoholgebruik, voeding, veilig vrijen en ontspanning.
- (biologische) factoren
Sekse, leeftijd, erfelijke eigenschappen etniciteit
- Fysieke omgeving
Kwaliteit van water, lucht, behuizing, veiligheid in en om het huis en het
binnenhujismilieu, ruimte en veiligheid buitenshuis, verkeer, fysieke
werkomstandigheden en straling.
- Sociale omgeving
Wat mensen in de directe werk en leefomgeving denken en doen. Familie, vrienden,
klasgenoten, leraren, buren en collega’s.
- (gezondheids) zorg
Niet alleen de beschikbaarheid maar ook de toegankelijkheid en het gebruik ervan.
Dergelijke ongunstige factoren voor gewicht heten in de literatuur ook wel obesogene factoren.
Of een obesogene omgeving.
Veel leefstijlfactoren en omgevingsfactoren zijn SES-gerelateerd. Deze verschillen worden
aangeduid met de term ‘sociaaleconomische gezondheidsverschillen (SEGV).
Van de totale sterfte is 6% te wijten aan te weinig bewegen
Overgewicht 5%, 7000 doden per jaar
Ongezonde voeding 10% , 13.000 doden per jaar
Modellen die gedrag verklaren: ASE-model (Attitude, sociale invloed, Eigen effectiviteit)
Dit model laat zien door welke factoren of determinanten de gedragsintentie tot stand komt en
hoe deze vervolgens omgezet wordt in feitelijk gedrag.
Attitude: ideeën en opvattingen die mensen hebben over bepaald gedrag, hun overwegingen en
beleving van voor- en nadelen van dat gedrag.
Sociale invloed: geeft de rol aan van de ideeën, opvattingen en feitelijke gedragingen van de
mensen in de directe leefomgeving.
Eigen effectiviteit: geeft aan in hoeverre mensen denken dat zij in staat zijn het voorgenomen
gedrag uit te voeren.
Risicoperceptie kun je zien als specifieke invulling van de determinant attitude.
Model van Health Belief Model suggereert dat mensen weloverwogen hun gedrag bepalen. Dit is
maar deels juist.
Preventie en gezondheidsbevordering door paramedici
, Gezondheidsbescherming is gericht op de omgeving = collectieve bescherming tegen invloeden
vanuit fysieke omgeving. Het is een taak van de overheid.
De warenwet, arbeidsomstandighedenwet en wetgeving over productie, vervoer en gebruik van
giftige stoffen
Gezondheidsbevordering is gericht op gedrag en/of omgeving = verbetering van de algemene
gezondheid.
Gezondheidsbevordering zet voorlichting, voorzieningen en verdragen in = een combinatie van
gezondheidsvoorlichting en omgevingsverandering die samen gezond gedrag en gezonde leef
condities stimuleren.
Je kunt je richten op de mensen zelf, inclusief hun leefstijl en op omgeving.
Dit kan op vier manieren (de vier V’s):
- Voorlichting -> richt zich op de mensen zelf, hun kennis, het maken van keuzes,
motivatie, gedrag, emoties en manier van omgaan met problemen (coping)
- Voorzieningen -> manieren om de omgeving te veranderen.
- Verdragen -> maken van afspraken met andere organisaties voor een gezamenlijke
aanpak
- Voorschriften -> de overheid kan via wetten regels en beperkingen opleggen.
Ziektepreventie is gericht op gedrag en/of omgeving = voorkomen van een bepaalde ziekte of
risicofactor voor de ziekte.
- Primaire preventie -> voorkomen van de ziekte
- Secundaire preventie -> vroege opsporing, nog voordat ziekteverschijnselen ontstaan.
- Tertiaire preventie -> beperken van de gevolgen en complicaties van de ziekte
Ook hierbij kunnen de vier V’s worden ingezet.
Paramedici hebben twee V’s tot hun beschikking namelijk voorlichting en voorziening.
Modellen die gedragsverandering naar fasen uitwerken zijn
- Helth counseling-model
Bestaat uit drie fasen: een advies, uitvoeding van advies en nazorgfase
- Transtheoretisch of stages of change-model
Beschrijft vijf motivationele fasen:
- Precontemplatie -> hierin wordt niet overwogen om gedrag te veranderen
- Contemplatie -> hierin overweegt een persoon om zijn gedrag te veranderen,
maar heeft geen concrete plannen
- Preparative -> hierin is een persoon actief bezig met plannen om op korte termijn
gedrag te veranderen
- Actie -> hierin gaat een persoon het gewenste gedrag uitvoeren
- Behoud fase -> hierin wordt het gewenste gedrag behouden en een terugval
voorkomen.
Bij gedragsverandering is een mix van interventies nodig, gericht op gedrag en omgeving.
Intervention Mapping is een stappenplan om gezondheidsbevorderingsprojecten systematisch
op te zetten en te onderbouwen met theorie.
Preventie en gezondheidsbevordering door paramedici
