Samenvatting inleiding publiekrecht HAN

Aantekeningen publiekrecht
Les 1: wat is staatsrecht?

Publiekrecht -> het recht dat de verhouding tussen burger en overheid
regelt (bv. Vergunning, uitkeringen)

Rechtsgebieden publiekrecht:
 Bestuursrecht
 Strafrecht
 Staatsrecht
Onderscheid met privaatrecht -> koopovereenkomst

Wat is een staat? -> gebied waar mensen leven en die zich moeten
houden aan bepaalde regels, kenmerken:
- Aanwezigheid van een volksgemeenschap
- Een grondgebied (afgebakend door grenzen)
- Een orgaan oefent gezag uit (in Nederland de overheid)
Staatsrecht: geeft regels over hoe een staat ingericht moet zijn (de regels
en wetten over het orgaan, de overheid)

-> staatsrecht is te vinden in de grondwet, gemeentewet, eu-recht,
statuut, provincierecht, regelementen van orde, verdragen

Statuut: een officieel regelement dat de rechten, plichten en
bevoegdheden van personen binnen een groep (zoals een staat, bedrijf of
opleiding) vastlegt

Charles Montesquieu -> heeft de trias politica bedacht (het is niet handig
om alle recht bij één persoon te leggen, maar verdeel het

Trias politica: niet alle recht moet bij één persoon of een groep worden
gelegd, maar moet worden verdeeld in 3 groepen:
1. Rechtsprekende macht -> H6 grondwet (rechters)
2. Uitvoerende macht -> H2 grondwet (regering -> koning, ministers
en staatssecretarissen)
3. Wetgevende macht -> H3 grondwet (staten generaal -> eerste en
tweede kamer (parlement))
Trias politica heeft elkaar wel nodig, want ze moeten elkaar controleren -
> checks and balances
-> art. 81 Gw -> vorm van checks and balances, je ziet hier dat de
regering (uitvoerende macht) en de staten generaal (wetgevende macht)
een wet tot stand kunnen brengen. Je ziet hier dus dat er twee machten
samen kunnen werken

,Wet in formele zin is altijd opgezet door staten generaal en regering (art.
81 Gw), je herkent dit aan het woordje wet

Legaliteitsbeginsel: ieder overheidsoptreden moet op een wettelijke
grondslag berusten (alles wat de overheid doet, moet terug te vinden zijn
in de wet), dit is bedacht omdat de rechters dan geen uitzondering
kunnen maken tussen personen

Les 2: wat is de centrale overheid?

De centrale overheid:
1. De Staten-Generaal (-> eerste en tweede kamer gezamenlijk (art.
51 lid 1 Gw), ook wel parlement genoemd)
 Taak: vertegenwoordigen van het Nederlandse volk (art. 50 Gw)
2. De regering (koning + ministers) (art. 42 lid 1 Gw)
3. De minister en de staatssecretarissen (kabinet)

Democratie: de bron van de staatsmacht berust bij het hele volk, bij alle
burgers (-> Nederland kunnen we een democratie noemen, omdat de
burgers kiezen wie het land regeert)
Parlementaire democratie: centrum van alle staatsmacht vormt het
parlement dat op democratische wijze door het volk (de burgers) wordt
gekozen (-> Nederland kunnen we een parlementaire democratie
noemen)
- Het volk kiest de volksvertegenwoordigers van politieke partijen
(landelijk niveau)
- Het volk kiest de provinciale staten (provinciaal niveau)
- Het volk kiest de gemeenteraad (gemeentelijk niveau)

Actief kiesrecht: de mogelijkheid om op anderen te stemmen
Passief kiesrecht: de mogelijkheid zelf te worden gekozen
Bij het actief kiesrecht gelden in Nederland de volgende beperkingen -> je
moet op grond van art. 54 Gw:
- Nederlander zijn
- Ten minste 18 jaar zijn
- Niet veroordeeld zijn tot een vrijheidsstraf van ten minste een jaar
en daarbij door de rechte niet ontzet zijn uit het kiesrecht

Beperkingen passief kiesrecht (art. 56 Gw) -> Je moet om lid te kunnen
zijn van de Staten-Generaal:
- Nederlander zijn
- Ten minste 18 jaar zijn
- Niet uitgesloten zijn van het kiesrecht

, Niemand kan tegelijkertijd lid zijn van zowel de tweede kamer als de
eerste kamer (art. 57 lid 1 Gw)

Er zijn 16 politieke partijen en 150 zetels in de tweede kamer (art. 51 lid 2
Gw)-> de zittingsduur bestaat uit 4 jaar (art. 52 lid 1 Gw)
De tweede kamer kiezen zelf een voorzitter (art. 61 lid 1 Gw)

De eerste kamer bestaat uit 75 leden (art. 51 lid 3 Gw) -> de zittingsduur
bestaat uit 4 jaar (art. 52 lid 1 Gw)
 Deze leden worden gekozen door de provinciale staten (art. 55
Gw) (en de brugers kiezen dan weer voor de provinciale staten -
> dus de burgers kiezen indirect voor de eerste kamer)
De eerste kamer kiezen ook zelf een voorzitter (art. 61 lid Gw)
Functies eerste kamer:
1. (mede)wetgevende taak -> kan een wetsvoorstel van de Tweede
Kamer aannemen of verwerpen (art. 85 Gw)
2. Controlerende taak -> de eerste kamer controleert de regering (art.
105 lid 1 Reglement van Orde Eerste Kamer)
Globaal zijn er 2 kiesstelsels:
3. Het districtenstelsel -> kandidaten worden per district gekozen voor
het parlement (zoals het presidentschap in de VS)
4. Het stelsel van evenredige vertegenwoordigers (art. 53 lid 1 Gw) ->
kiesstelsel waarbij het totaal uitgebrachte stemmen gedeeld wordt
door het aantal zetels, de uitkomst daarvan wordt de kiesdeler
genoemd (dit kennen we in Nederland)

Politieke partijen zijn ook wel verenigingen, deze spelen een belangrijke
rol bij verkiezingen
Voorkeursstemmen: persoon staat niet op de lijst, dus onverkiesbaar,
maar als deze persoon minimaal 25% van de kiesdeler haalt, dan toch een
plek in de TK (bv. Pieter Omtzigt, 2012)
Fractie (voorzitter): een groep of personen die voor een politieke partij in
de EK of TK zitten noemen we een fractie (-> lijsttrekker is vaak de
fractievoorzitter)
Geen last en ruggespraak (art. 67 lid 3 Gw) -> de kamerleden beslissen
zelf wat ze stemmen. Ze mogen niet in opdracht van iemand stemmen

Kabinetsformatie: verkenner gaat onderzoeken welke partijen kunnen evt.
samenwerken -> dan komt er een informateur die gaat onderzoeken wat
de best haalbare optie is voor samenwerken, begeleidt onderhandelingen
tussen partijen -> als de samenwerking rond is komt de formateur, deze
vraagt aan de partijen welke ministers/stass zij willen voordragen,