Samenvatting literatuur Vergelijkende Onderwijswetenschappen

Literatuur Vergelijkende Onderwijswetenschappen



Week 2: Onderwijssystemen vergeleken..................................................................................................................2
De overgang van primair naar voortgezet onderwijs in internationaal perspectief – H2: Europese
onderwijsstelsels en relevant onderwijsbeleid................................................................................................................... 2
The Structure of the European Education Systems 2018/19 – International Standard Classification of
Education (ISCED 2011)............................................................................................................................................................ 12
Week 3: Machten en krachten in het onderwijs in vergelijkend perspectief............................................13
School factors related to quality and equity. Results from PISA 2000 – C5: Decentralised decision
making, privatisation and student performance.............................................................................................................. 13
Week 4: Verschillen in curricula tussen Europese landen..............................................................................15
Education and Training in Europa 2020. Responses from the EU Member States – C3: Improving skills
and vet for youth employment................................................................................................................................................ 15
Recommended Annual Instruction Time in Full-time Compulsory Education in Europe 2016/17............17
Week 5: Leerkrachten en hun opleiding in comparatief verband.................................................................20
Aspecten van opleiding in de school – H10: Vergelijking en conclusies.................................................................20
Week 6: Onderwijsprestaties van leerlingen tussen landen vergeleken....................................................22
PIRLS- en TIMMS-2011. Trends in leerprestaties in Lezen, Rekenen en Natuuronderwijs............................22
Resultaten PISA-2012. Praktische kennis en vaardigheden van 15-jarigen – H1: PISA, indicatoren
onderzoek naar de opbrengst van onderwijsstelsels..................................................................................................... 24
Burgerschapscompetenties van leerlingen in de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Eindrapport
van het International Civic and Citizenship Education Study (ICCS) in Nederland – H2: De inbedding van
burgerschap in het onderwijs.................................................................................................................................................. 26




Pagina 1 van 28

,Week 2: Onderwijssystemen vergeleken
De overgang van primair naar voortgezet onderwijs in internationaal perspectief – H2: Europese
onderwijsstelsels en relevant onderwijsbeleid
 Drie typen onderwijsstelsels:
o Gedifferentieerd stelsel: leerlingen stromen na po door naar verschillende niveaus vo;
o Common core curriculum: leerlingen stromen na po door naar vo, maar geen formeel
onderscheid in niveaus;
o Single structure: geen overgang van po naar vo.

2.1 Gedifferentieerde onderwijsstelsels
 Vroege selectie, (voor)sortering in gestuurde onderwijsroutes vanaf de eerste leerjaren vo.
 Minst voorkomende onderwijsstelsel in Europa.

2.1.1 Nederland
 Algemene beschrijving:
o Leerplicht vanaf vijf jaar.
 Schoolplicht: onderwijs dienst op een (door
de overheid goedgekeurde) school plaats te
vinden  eindigt met 16 jaar/bezit van
startkwalificatie (minimaal havo/vwo/mbo
niveau 2).
 Geen startkwalificatie? 
schoolplicht tot achttien jaar.
o Geen formeel georganiseerd pre-primair onderwijs.
 Er zijn wel verschillende soorten van
kinderopvang, meest gekozen pre-primaire
voorziening is peuterspeelzaal.
 Voorschoolse educatie: meer op educatie
gericht, aangeboden op verschillende
organisaties voor kinderopvang.
o Vanaf vier jaar kunnen kinderen worden toegelaten
op de basisschool.
 Onderwijs voor vier- en vijfjarigen: ISCED-
niveau 0.
 Volgende zes leerjaren basisonderwijs:
ISCED-niveau 1.
 Leerlingen kunnen een jaar overdoen, moeten voor het einde van het
schooljaar dat ze veertien worden de basisschool verlaten.
 ISCED-niveau 2: verschillende tracks van vo (praktijkonderwijs, vmbo,
onderbouw havo/ vwo).
 Gemengde brugklas: meerdere niveaus bij elkaar.
 Verschillende instroom-, afstroom- en doorstroommogelijkheden in vo.
 Vier leerwegen vmbo:
 Basisberoepsgerichte leerweg (bb);
 Kaderberoepsgerichte leerweg (kb);
 Gemengde leerweg (gl);
 Theoretische leerweg (tl).
 Leerlingen kiezen na twee jaar een profiel (Economie,
Landbouw, Techniek, Zorg en Welzijn)
 Nederlands, Engels, maatschappijleer, lichamelijke opvoeding
en een kunstvak verplicht.
 ISCED-niveau 3: bovenbouw havo/vwo.




Pagina 2 van 28

,  Leerlingen kiezen een profiel (Natuur en Techniek, Natuur en
Gezondheid, Cultuur en Maatschappij, Economie en Maatschappij of
gemengd profiel).
 Nederlands, Engels, wiskunde, maatschappijleer, lichamelijke opvoeding
verplicht.
 Openbare scholen: voor elke leerling en leraar toegankelijk.
 Bijzondere scholen: bepaalde godsdienstige of pedagogische richting.
 Beide bekostigd door de overheid.
 Selectie en allocatie:
o Overgang po naar vo: allocatie via schooladvies, leerlingen krijgen toegang tot
schoolniveau dat aansluit bij hun capaciteiten en die voorbereid op bepaalde
vervolgopleidingen (mbo, hbo, wo).
o Selectie binnen schoolniveaus: kiezen van profiel, kiezen van een richting die aansluit bij
interesses en talenten (kan vervolgstudies uitsluiten).
o Allocatie- en selectiemechanismen deels vastgelegd in nationale wetgeving (Wet op
Primair Onderwijs, Wet op Voortgezet Onderwijs en Toetsbesluit PO).
 Verantwoordelijkheid basisscholen bij allocatie naar schoolniveau: (in principe
bindend) schooladvies.
 Op basis van leerlingvolgsysteem, Wet Referentieniveaus Nederlandse
Taal en Rekenen, Centrale Eindtoets.
 Onderwijsmobiliteit:
o Veel mogelijkheden tot op- of afstroom.
 Eigen beleid scholen wat betreft op- en afstroom en doubleren, maar wel strikte
kaders wat betreft diplomering en slaag- en zakregelingen.
 Stapelen van diploma’s: na het behalen van een diploma een diploma op een
hoger niveau gaan behalen.
 Eigen toelatingseisen van scholen.
 Het beleid ten aanzien van aansluitingsproblematiek:
o Sinds 2014/2015 eindtoets verplicht voor alle scholen (afgenomen tussen 15 april en 15
mei  na schooladvies).
 Na vier jaar vo zit 19% van de leerlingen in een lager onderwijstype dan
schooladvies, 13% zit hoger.

2.1.1 Duitsland
 Algemene beschrijving:
o Meeste deelstaten leerplicht van zes tot
vijftien jaar (schoolplicht).
 Berlijn, Brandenburg, Bremen en
Noordrijn-Westfalen leerplicht
tot zestien.
o Geen formeel pre-primair onderwijs, wel
vrijwillige Kindergartens en andere
informele vormen van kinderopvang.
 Op Kindergarten ook educatieve
activiteiten: Vorschule.
 Vorklasse: onderwijs voor
leerplichtige kinderen die nog
niet klaar zijn voor regulier
onderwijs.
o Zes jaar basisvorming: Primarbereich.
 Eerste vier jaar op po:
Grundschule (ISCED-niveau 1).
o Onderbouw vo: Sekundarbereich I
(ISCED-niveau 2).


Pagina 3 van 28